باسقى بەت / 2017 / جەلتوقسان

اي مۇراعاتى: جەلتوقسان 2017

ورەسكەل بولىپتى عوي سونىڭ، جيەن

قازاقتىڭ اراسىندا ناعاشى-جيەن بولىپ ويناپ ءسوز قاعىسۋ ءبىر-ءبىرىن مىنەۋ، ازىلدەسۋ مەن قالجىڭداسۋ بۇرىننان كەلە جاتقان ءداستۇر. ونى كۇندەلىكتى ومىردەن قانشالىقتى ورىن العانىن ماقال-ماتەلدەردەن وڭاي اڭعارۋعا بولادى. مىسالى، «جيەن مال بولمايدى»، «ءبىر جيەن قىدىرىپ كەلگەنشە، بەس ءبورى قويعا شاپسىن» دەگەن سوزدەردى ەستىمەگەندەر كەم شىعار. ال ەندى ەكەۋى ءبىر-بىرىنە تۋعان ناعاشى مەن …

تولىعىراق وقۋ »

عيبراتتى عۇمىر

(ماۋلەن بالاقاەۆ ءومىرى مەن شىعارماشىلىق قىزمەتى جايىندا) (1907-1995) بالا ماۋلەن سوعىستان بۇرىنعى جانە سوعىستان كەيىنگى سان قۇبىلعان اۋىر جىلداردا مەكتەپ كورگەن قازاق بالاسى تۇگەل ماۋلەن بالاقاەۆ دەگەن ەسىمدى كوڭىلىنە توقىپ، كوكەيىنە جاتتاپ وسكەن. ولاي بولاتىنى بۇل ادامنىڭ بۇكىل سانالى ءومىرى قاسيەتتى قازاق تىلىنە قىزمەت ەتۋدىڭ اسقان ۇلگىسى ىسپەتتى بولدى. ول …

تولىعىراق وقۋ »

شۇعاي حالفە كەنەبايۇلى

قۇرانىمىز–كوممۋنيستىك ۋستاۆ، ۇرانامىز–كوممۋنيزم بولعان كەشەگى ءبىر پارىقسىزداۋ زاماندا قاي جاقسىنىڭ قادىرىنە جەتە الدىق. باسقاسىن بىلاي قويعاندا، تىرىسىندە اۋليە اتانعان ءماشھۇر-ءجۇسىپتىڭ زيراتىن ورتاسىنا تۇسىرگەن يمانسىز قوعام ەل ارداقتىسى بولعان تالايلاردىڭ اتتارىن ۇمىتتىردى. ولاردىڭ قايسىبىرىن ەندى ىزدەپ جاتىرمىز، قايسىبىرىنىڭ اتى-جوندەرى ءبىرجولى ۇمىتىلعان. سونداي ادامداردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – شۇعاي حالفە كەنەبايۇلى.    …

تولىعىراق وقۋ »

ا.ل. كۋننىڭ قۇجاتتار توپتاماسى

اتاقتى وريەنتاليست جانە ولكەتانۋشى الەكساندر ليۋدۆيگوۆيچ كۋن 1840 ج. مۇعالىمنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. باستاۋىش ءبىلىمدى ستاۆروپول گۋبەرنياسىنداعى گيمنازيادا العان، سوسىن پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىعىس تىلدەرى فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ، ونى 1865 ج. «اراب-پارسى-تۇرىك توپتارى بويىنشا» كانديدات دارەجەسىمەن ءبىتىردى. ءوز مانساپ جولىن ا.ل. كۋن 1866 ج. ورەنبۋرگ گەنەرال-گۋبەرناتورلىعىكەڭسەسىنىڭ ۇستەلباستىعى بولىپ باستادى. 1868 ج. 24 قاراشادا تۇركىستان گەنەرال-گۋبەرناتورلىعىنا شەنەۋنىك …

تولىعىراق وقۋ »

سارمانقوجا جۇنىسقوجاۇلى (1850-1924)

سارمانقوجانىڭ كۇرەسكەنى 1893 جىلدىڭ كۇزى. جارمەڭكەگە تىگىلگەن ۇيلەردىڭ سانى اسا كوپ. قالانىڭ قىرات جەرىندە ورنالاسقان جارمەڭكەنىڭ وڭتۇستىك بەتىندە قوشقار اتا، تەرىسكەيىندەگى قاراتاۋ جاعىندا قىر بۇلاقتى ءمولدىر سۋىن جاعالاپ تىگىلگەن ۇيلەردە پالاۋ باسىلىپ، ەت اسىلىپ، شايلار قايناپ جاتىر. جارمەڭكەگە الىپ كەلگەن ۋاق مال ءبىر بولەك، قارا مال ءبىر بولەك، جىلقى ءبىر …

تولىعىراق وقۋ »

مۇحاممەد–حانافيا حازىرەت ءالي ۇعلىنىڭ تابۋت پاديشامەن سوعىسقانى

ءسوز باسى ءاي، دوسى، نەگە وتىرسىڭ قالام تارتپاي، بۇ دۇنيە وتەر باستان شاپقان اتتاي. سۇرىكتى مەزگىلدى كۇن جەتكەننەن سوڭ، اللاعا تاپسىرارسىڭ اماناتتاي. بارىندا داۋرەنىڭنىڭ ويناپ-كۇلىپ، حيكايات ءسوز قالدىرشى كارى-جاسقا-اي.   بالاسى، اتىم دوسى، تىلەگەننىڭ، ءبىرى ەدىم جاستان تالاپ ىزدەگەننىڭ. باسىڭنان باقىت قۇسى تايىپ كەتسە، 10        بولمايدى ويعا الىپ كوزدەگەنىڭ. …

تولىعىراق وقۋ »

«ۆى، كازاحي، سيديتە نا زولوتوم سۋندۋكە، كوتورىي ەششە نە وتكرىلي»

ۆ ساموم كرۋپنوم انتيكۆارنوم تسەنترە روسسي ۆ دەن نەزاۆيسيموستي رەسپۋبليكي كازاحستان وتكرىلاس ۆىستاۆكا «كازاحسكيە نارودنىە وبىچاي» حۋدوجنيكا ەرالى وسپانۋلى. يمانگالي تاسماگامبەتوۆ ۆىستۋپيل نا تسەرەموني وتكرىتيا ۆىستاۆكي «كازاحسكيە نارودنىە وبىچاي» ۆ موسكۆە 16 دەكابريا، ۆ دەن نەزاۆيسيموستي كازاحستانا، ۆ موسكۆە وتكرىلاس ۆىستاۆكا «كازاحسكيە نارودنىە وبىچاي» حۋدوجنيكا ەرالى وسپانۋلى. ەكسپوزيتسيا ورگانيزوۆانا پوسولستۆوم كازاحستانا …

تولىعىراق وقۋ »

لاۋحالى تۋ

ازىرەت سۇلتان مۇراجايى قورىنداعى ورتاعاسىرلىق تاريحي قۇندى مۇراعاتتىڭ ءبىرى ءامىر تەمىر داۋىرىنەن ساقتالعان  لاۋحالى تۋ. تۋدىڭ سابى اعاشتان جاسالىنىپ، جاسىل ءتۇستى بوياۋمەن بويالعان، ونىڭ ۇزىندىعى 8 مەترگە جۋىق، لاۋحاسى، ياعني، ۇشى قولادان قۇيىلعان، بيىكتىگى – 98 سم، سالماعى 5 كگ. «لاۋحا» ءسوزى –جازۋ جازىلعان تاقتاشا ماعىناسىن بەرەدى. لاۋحانىڭ قۇيىلۋى مەن …

تولىعىراق وقۋ »

قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ جادىگەرلەرى. ەسىك

بۇل كەڭ ەسىك ارقاشان دوستارعا – قۇتتى ءھام اشىق، جاۋعا – تار ءارى جابىق بولسىن. جاماعاتحانا بولمەسىنىڭ قاقپا-ەسىگى (ولشەمى–3,7+2,1م) ەكى جاققا اشىلاتىن – عيماراتتىڭ وڭتۇسىتك پورتالىنىڭ تەرڭىنەن ورىن العان نەگىزگى ەسىك.  ول ەكى بەتىنەن اعاش، سۇيەك، التىن، كۇمىس اشەكەي-ورنەكتەرمەن ارلەنگەن. ءارتۇستى اعاش قيىندىلارىمەن جانە ءپىل سۇيەكتەرىمەن جاپسىرىپ اشەكەيلەنگەن ورنەكتەرىنىڭ ءبىرازى …

تولىعىراق وقۋ »