Басқы бет / Таңба мұрағаты: Мәделі қожа Жүсіпқожаұлы

Таңба мұрағаты: Мәделі қожа Жүсіпқожаұлы

Мәделі қожа

  Шежіре-дастан. Тұрсынәлі Айнабеков 1929 жылы туылған екен. Мама шешеміз «жастай әскерге әкетіп қалады» деп 1932 жыл деп жаздырған. Аға 2009 жылы қайтыс болды. Ал келер жылы аяулы ағамыз 90-жасқа келер еді.Қаламынан ұшан теңіз дүние шыққан. «Өлді деуге болама айтыңдаршы, Өшпейтұғын артында ізі қалған-азаматтың бір дастанын жариялап отырмыз. Қазақ хандығы Қалмақтың шабуылынан аса үлкен …

Толығырақ оқу »

Мәделі қожа (дастанның жалғасы)

(жалғасы) «Бір тұтам қу құйрығы» дейді халық, Қулық пен абыройға ешкім болмас қарық. Қошеметшіл қу атақ алғандарың, Ақыры жақсы болмау айдан анық.   Әулетін Әздерханның аз деп айтар, Қу атанған болмайды мәз деп айтар. Қу-залым, опасыздар – ағайынды, Ұялас бір бірімен сөз деп айтар.   Мырзаби қырғынында Асқар датқа, Сырт …

Толығырақ оқу »

Жүсіпқожаұлы Мәделінің әулеті

(дастанның соңы) Мәделінің ұлдары төртеу болған, Ерлігімен атанған елге қорған: Есімхан мен Қожабек, Бөріхан-ер, Кенжесі Мырзахмет билік құрған.   Есімханды «есіл-хан» деген ел, Орысқа бермей жерін егеленді. Соңына аталы сөз көп қалдырған, Заманында ел қамын жеген ерді.   «Ақырзаман болса халық пірін жейді, Онан кейін біреуі бірін жейді», Деген сөз …

Толығырақ оқу »

Жүсіпқожаның төрт бөрісі

Жүсіпқожа батырлығымен  елге танымал жігіт ағасы болып қалған шағында, Сыр бойындағы алғи руының қалмантай-қаратеке аталатын аз ғана аталығының  ауылына той-жиынға барады. Түнде алаңсыз кетіп бара жатқан Жүсіпқожаның артынан бір қыз келіп, өкшесін басады. Байқамай қалған шығар деп жүре берген батырдың өкшесін әлгі қыз тағы басады. Қайырылып, оңдап қараса, жасы он …

Толығырақ оқу »

Қанай датқаға айтқан өлеңнің соңғы табылған нұсқасы

Қазақ хандығының тарихында Ордабасы тауының алатын орыны ерекше екені белгілі. Өйткені бұл жерде Ақтабан шұбырынды-Алқакөл сұлама трагедиясын басынан өткерген халқымыздың бетке ұстарлары 1726 жылы бір тудың астында бас қосып, тізе біріктіріп жоңғар шапқыншыларына қарсы аттануға ант ішкен. Сол жолғы жиынның басты жемісі – ел басына күн туғанда қазақтардың жүзге, ру-руға …

Толығырақ оқу »

Мәделіқожаның мөрі

Мәделіқожа Жүсіпқожаұлының өміріне қатысты соңғы жылдары жария көрген мәліметтердің ішінде ең елеулісі деп батырдың жеке мөрі басылған құжатты айтса болады. Бұл сирек документ «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы» топтамасының тек Кенесары ханның әулетіне қатысты құжаттар мен түрлі дереккөздер жинақталған 5-томында басылған. Менің қолыма бұл кітаптың PDF-форматындағы нұсқасы бір танысым арқылы түскен болатын …

Толығырақ оқу »

Төренің түп атасы қалмақ еді…

Мәделіқожаның екінші әйелі Қасымханның қызы, Кенесарының қарындасы Халипа. Халипа анамыз Мәделіге екі шартпен тиген; бірінші мен хан тұқымы ның қызымын сенің ауылыңа барып тоқал атанбаймын. Екінші Кенесарының, Наурызбайдың, Ержанның денесі жау қолында, Қырғызда қалды, соларды әкеліп бересің өз қолыммен қоямын деген.Сырдың жағасында күзекте отырған батыр үйінде бір өзі жатып, бірдеңе …

Толығырақ оқу »

Дарияның  гауһар  жатар  арнасында

Мәделiқожа қоқандықтардың тепкiсiнен Бұқар әмiрлiгiн жағалап кеткенiнде ауылын, жаппас руының беделдiлерiнiң итермелеуiмен алшын руының батыры Ер Шойын жiгiттерiмен батырдың ауылын шауып, Момын деген қарындасын алып кеткен екен. Бұқардан елге оралған батыр мұны естiп iнiсi Кенжехан екеуi қарындасын iздеп Саудакент жаққа аттанады. Ол жақта бейғам отырған Ер Шойынның қосын тұтқиылдан шауып, …

Толығырақ оқу »

Шымкентті патша алғанда ақын Мәделі қожаның қоштасуы

  Ақ патша әскері Шымкентті 1865-ші Тышқан жылы сейсенбі күні түстен кейін алған екен. Сонда қазақтың бір қатары үркіп Жиделі Байсын жерге ауамыз ба, дегенде Мәделі қожа Жүсіпқожаұлының  айтқан жыры. Айналайын Әзірет, Әулиенің кені еді. Тоқсан тоғыз машайық, Отан қылған жер еді. Жұрттың пейлі кеткен соң, Нә шүкірлік өткен соң, Машайықтар …

Толығырақ оқу »