Бұл бірегей тарихи құжат — *Шежіре (Насаб-наме)*, яғни мұсылмандық генеалогиялық ағаш (әулет шежіресі).
Тілдік ерекшеліктеріне қарағанда, мәтін араб және парсы тілдерінің күшті әсері бар *ескі өзбек (шағатай) тілінде* немесе түркі тілінде, араб графикасымен (насталик жазуымен) жазылған. Мәтіндегі түркі тілінің басты белгісі — ілік септігінің жалғауы ретінде жиі кездесетін *«нинг» / «нинки» (ـнинг)* сөзі және «ұлы» деген мағынаны білдіретін *«оғлы» (اوغلی)* сөзі.
Төменде 1000853238.jpg, 1000853239.jpg, 1000853240.jpg, 1000853241.jpg, 1000853242.jpg және 1000853243.jpg суреттері бойынша оқылған мәтіннің құрылымы, мазмұны мен негізгі есімдерге жасалған толық талдау берілген.
## 1. Жалпы мазмұны және тарихи контекст
Құжат нақты бір әулеттің немесе бүкіл бір рудың шығу тегін ислам тарихындағы ең маңызды тұлғаларға тірейді. Парақтарда мынадай есімдер кездеседі:
* *Пайғамбарлар:* Нұх, Сам (Сим), Яфис (Иафет).
* *Қасиетті ислам қайраткерлері (имамдар):* Имам Мұса әл-Казим, Имам Мұхаммед әл-Бақир, Имам Зейн әл-Абидин, сондай-ақ Имам Әлидің (төртінші әділ халифа) есімі аталады.
* *Сопылық және рухани жетекшілер:* Мәтінде *Қожа (خواجه)* және *Сейіт / Саид (سید)* лауазымдары бар есімдер көптеп кездеседі. Бұл әулеттің Орталық Азиядағы рухани ақсүйектер тобына (қожалар немесе сейіттерге) жататынын көрсетеді.
## 2. Парақтар бойынша оқылуы және үзінділерді талдау
### №1 үзінді (1000853238.jpg суретінің төменгі бөлігі және 1000853239.jpg жоғарғы жағы)
Бұл шиыршық қағаздың (свиток) соңғы немесе басқы бөлігі, ол үшбұрыш (күмбез) пішінінде безендірілген.
* Үшбұрыштың ішінде стандартты *«Тарих…» (تاریخ)* сөзі — датаны (уақытын) көрсету үшін жазылған.
* Төменірек *«…ракам айладинг…»* (жазды/хаттады) және *«Нам» (نام)* — есім деген сөздер оқылады. Мұндай үшбұрышты аяқталу бөлімдерінде әдетте хатшының (хаттаттың) есімі, құжаттың бекітілген күні немесе заңды мөрлер орналасатын.
### №2 үзінді (1000853239.jpg және 1000853240.jpg — ежелгі шежіре бөлімі)
Бұл жерде шежіренің тарихи бастаулары, яғни пайғамбарлар заманы баяндалады:
* *Хазрет Нұх (حضرت نوح)* — Нұх пайғамбар.
* *…ва Кнаандур…* (Қанаан туралы мәлімет).
* *Сам, Яфис (سام و یافث)* — Нұх пайғамбардың ұлдары. Мұсылман тарихнамасында түркі және басқа да халықтардың шығу тегі осы тұлғалармен байланыстырылады. Мәтінде тікелей: «Сам, Яфис даврида… Кал Мухаммад Тааля…» деп жазылған.
* Сәл жоғарырақ есімдер тізбегі жүреді: «…нинг огли… нинг огли…» (пәленшенің ұлы, түгеншенің ұлы).
### №3 үзінді (1000853240.jpg Laws және 1000853241.jpg — Имамдар желісі / Шииттік насаб)
Бұл парақ өте маңызды, себебі мұнда қасиетті имамдар тізімі берілген. Бұл — әулеттің Мұхаммед Пайғамбардан (оның күйеу баласы Әли мен қызы Фатима арқылы) тарағанын дәлелдейтін шежірелерге тән қасиет:
* *«Имам Муса Казим нинг огли…» (امام موسی کاظم)* — Имам Мұса әл-Казим (шииттердің 7-ші имамы).
* *«Имам Мухаммад Бакир…» (امام محمد باقر)* — Имам Мұхаммед әл-Бақир (5-ші имам).
* *«Имам Джафар Садык…» (امام جعفر صادق)* — Имам Жағфар ас-Садық (6-шы имам).
* *«Зейн аль-Абидин…» (زین العابدین)* — Имам Зейн әл-Абидин (4-ші имам).
* 1000853241.jpg парағының жоғарғы жағында: «…хабардин ривоят айдурлар…» (Дректерден/хабарлардан риуаят етеді…) деген сөйлем көрінеді.
### №4 үзінді (1000853242.jpg — Шежіренің ортаңғы бөлігі)
Мәтін бертініректегі ұрпақтарға көшеді, бұл бөлімде діни және сопылық лауазымдар басым:
* *Қожа (خواجه):* «Ходжа Шади…», «Ходжа Хурд…» сияқты есімдер жиі қайталанады.
* *Сейіт (سید):* «…нинг огли Саид Камал…», сондай-ақ «Мир Джахан…» және «Мир Али…» деген есімдерді көруге болады.
* Сонымен қатар *Маулана (مولانا)* — «біздің қожайын/ұстаз» (ірі діни ғұламаларға берілетін атақ) лауазымы кездеседі.
### №5 үзінді (1000853243.jpg — Кейінгі ұрпақтар және географиялық мекен)
* Мұнда *Ходжа Имам, Ходжа Сирадж ад-Дин (سراج الدین)* есімдері анық оқылады.
* Парақтың ең төменгі жағында географиялық немесе рулық мекенді айқындайтын маңызды сөз тіркесі бар: *«…дар дарья-йи Сейхун…» (در دریای سیحون). *Сейхун — бұл *Сырдария* өзенінің көне арабша атауы. Бұл дерек осы әулеттің Сырдария өңірінде (қазіргі Оңтүстік Қазақстан / Өзбекстан аумағында) өмір сүргенін, жер иеленгенін немесе көшіп-қонғанын нақты дәлелдейді.
## Түйіндеме
Суреттердегі бұл құжат (1000853238.jpg–1000853243.jpg) — шамамен XVIII — XX ғасырдың басына жататын (қағаздың сақталуы мен насталик жазу стиліне қарап), Орталық Азия қожаларының немесе сейіттерінің (мүмкін Сейіт-Ата немесе Қожа әулетінің бір тармағы) *қасиетті шежіресі (Насабнамасы)*.
Мұндай құжаттар отбасының далалық аймақта немесе Мәуреннахрда жоғары рухани мәртебесін (ақсүйектігін) заңдастырып, олардың тегін Нұх пайғамбардан, Мұхаммед Пайғамбардың ұрпақтары — қасиетті имамдардан таратып, Сырдария өңірімен байланыстырған. Бұл жәдігерлер әулеттің ең үлкен қазынасы ретінде ұрпақтан-ұрпаққа көздің қарашығындай сақталып беріліп отырған.
