Ұлт рухын жаңғыртқан

«Бабалар жолымен» экспедициясы – ұлт рухын жаңғыртатын тарихи-ғылыми жоба

Қазақстанның кең байтақ даласы – халқымыздың сан ғасырлық тарихының үнсіз шежіресі. Әрбір тау мен тас, өзен мен көл, көне қала мен қорым, кесене мен оба – ұлттың өткен өмірінен сыр шертетін қасиетті мұра. Осындай тарихи-рухани кеңістікті ғылыми тұрғыдан зерттеп, кейінгі ұрпаққа жеткізу мақсатында ұйымдастырылған «Бабалар жолымен» тарихи-рухани және ғылыми-танымдық экспедициясының орны ерекше.

Бұл экспедицияның бағыты айқын, мақсаты нақты. Оның маршруты қазақ халқының мемлекеттілігі, руханияты және азаттық жолындағы күресімен сабақтас киелі мекендерді қамтиды. Экспедиция барысында ата-бабаларымыздың кіндік қаны тамған қасиетті жерлер, тарихи қалалар, көне қорымдар, кесенелер, ескерткіштер, қорғандар, өзен-көлдер мен табиғи-мәдени нысандар зерттеледі.

Мұндай сапарға қатысу – жай ғана жол жүру емес. Бұл – туған жердің әрбір қарыс топырағын тереңірек тану, ел тарихымен сырласу, бабалардың аманатына тағзым ету. Осындай тарихи жолмен жүрген сайын адам бойында туған халқына деген мақтаныш сезімі артып, қазақ болып дүниеге келгеніне шүкіршілік етеді. Мұндай сезімді сөзбен жеткізу қиын. Оны тек қасиетті жерлерді өз көзіңмен көріп, сол жолмен жүріп өткенде ғана толық сезінуге болады.

Менің ойымша, мұндай экспедицияларға туған жерін, халқын, тілін, дәстүрін және рухани құндылықтарын қадірлейтін, иманы берік, ұлттық тарихқа бейжай қарамайтын азаматтар ғана шыға алады. Себебі бұл сапар адамның көкірек көзін ашып, тарихи санасын жаңғыртып, рухани дүниесін байытады.

Марал ишан мен Кенесары хан: рухани сабақтастық

Экспедицияның негізгі зерттеу бағыттарының бірі – қазақ халқының ұлы рухани көсемдерінің бірі Марал ишан Құрманұлының тарихи мұрасын зерделеу.

Марал ишан мен Кенесары Қасымұлы арасындағы байланыс – қазақ тарихындағы маңызды әрі жан-жақты зерттеуді қажет ететін мәселелердің бірі. Бұл байланыс олардың ресми саяси серіктестігінен бұрын, ортақ мұраттары мен рухани ұстанымдарынан көрінеді.

Екі тұлғаны біріктірген басты идея – қазақ елінің тәуелсіздігі, ұлттық бірлігі және ислам дінінің дәстүрлі құндылықтарын сақтау болды.

Марал ишан қазақ даласында ислам дінін нығайтып, халықты имандылыққа, әділдікке және бірлікке шақырса, Кенесары хан азаттық жолындағы күресін қазақ мемлекеттілігін ғана емес, халықтың рухани тұтастығын сақтаудың маңызды жолы ретінде қарастырды.

Халық арасында сақталған ауызша деректерде Марал ишанның Кенесары ханға:

* «Елді руға бөлме, Алашқа сүйен»;
* «Дінді қорғасаң – ел қорғалады»;
* «Ханның күші – әділетінде»

деген мазмұндағы өсиеттер айтқаны жөнінде мәліметтер кездеседі. Бұл сөздер жазба тарихи құжаттармен толық дәлелденбегенімен, халықтың тарихи жадында сақталған рухани мұра ретінде ерекше құнды.

Кенесары ханға сыйланған Құран

Соңғы жылдардағы маңызды жаңалықтардың бірі – Марал ишанның Кенесары ханға сыйлаған Құран кітабының табылып, Қазақстанға жеткізілуі.

Зерттеушілердің мәліметінше, қасиетті Құранда Марал ишан мен Кенесары ханға қатысты мөрлердің болуы олардың рухани байланысын айқындай түсетін маңызды тарихи жәдігер ретінде қарастырылады. Бұл құнды мұра қазіргі таңда арнайы ғылыми зерттеулердің нысанына айналып отыр.

Кенесарының рухани кеңесшілері

Халық жадында сақталған мәліметтер бойынша, Марал ишан Кенесары ханның ең беделді рухани кеңесшілерінің бірі болған.

Ол:

* сарбаздарға бата берген;
* жорық алдында дұға жасаған;
* хан кеңесінде діни мәселелер бойынша пікір айтқан;
* даулы мәселелерді шариғат қағидалары негізінде шешуге ықпал еткен.

Сонымен бірге Кенесарының жанында Досқожа ишан, өңірлердегі молдалар, ишандар мен қожалар да болған. Олар сарбаздардың рухын көтеріп, жұма намаздарын өткізіп, елдің бірлігі мен ынтымағын сақтауға қызмет еткен.

Тарихи құжаттар Кенесары ханның исламды қазақ мемлекеттілігінің маңызды тіректерінің бірі санағанын көрсетеді. Оның көптеген ресми хаттары «Бисмиллаһир-рахманир-рахим» сөздерімен басталуы – соның айқын дәлелі.

Батаның тәрбиелік мәні

Халық арасында Марал ишанның Кенесары ханға берген батасының бірнеше нұсқасы сақталған. Бұл мәтіндер тарихи құжат ретінде емес, халықтың рухани мұрасы ретінде қарастырылуы тиіс.

Олардың негізгі мазмұны әділдікке, ел бірлігіне, жетім-жесірдің ақысын қорғауға, халыққа адал қызмет етуге үндейді.

Осындай баталардың тәрбиелік маңызы бүгінгі күні де ерекше. Олар жастарды елін сүюге, әділ болуға, отансүйгіштікке және адамгершілікке тәрбиелейді.

Экспедицияның тарихи миссиясы

Мен үшін «Бабалар жолымен» экспедициясының басталуы ерекше қуаныш.

Біріншіден, бұл ауқымы жағынан бұрын ұйымдастырылған «Абылай ханның қара жолы» экспедициясының заңды жалғасы іспетті.

Екіншіден, қазіргі жаһандану дәуірінде ұлттық рухани құндылықтарды сақтау, дәстүрлі ислам мәдениетін насихаттау және жастарға дұрыс бағыт беру – аса маңызды міндеттердің бірі.

Сондықтан бұл жобаны қарапайым туристік сапар немесе өлкетану экспедициясы ретінде бағалау жеткіліксіз.

Бұл – рухани-мәдени, тарихи-имани және ғылыми-зерттеу экспедициясы.

Экспедиция барысында археология, тарих, шежіретану, өлкетану, этнография, дінтану және тарихи география салалары бойынша кешенді зерттеулер жүргізілуде.

Мұндай жұмыстар үлкен жауапкершілікті, мол қаржыны, қажырлы еңбекті, төзімділікті, сабырлылықты және ең бастысы – ұлттық тарихқа деген адалдықты талап етеді.

Сондықтан «Бабалар жолымен» экспедициясын Қазақстанның тарихи-рухани мұрасын зерттеуге бағытталған маңызды ғылыми жоба деп бағалаймын.

Бұл жоба халқымыздың тарихи жадын жаңғыртып, қасиетті орындарды ғылыми тұрғыдан зерделеуге, ұлттық құндылықтарды насихаттауға және жас ұрпақты отансүйгіштік рухта тәрбиелеуге зор үлес қосады.

Экспедиция мүшелеріне ақ жол, сәтті сапар тілеймін!

Жолдарыңыз әрдайым ашық болсын, алға қойған мақсаттарыңыз толық орындалсын!

Қасиетті бабалар мұрасын зерттеу жолындағы еңбектеріңіз жемісті болып, тарихи ғылымға мол олжамен, рухани қазынамен оралыңыздар!

Академик Мұрат Ідірісов