YAsaui mwrası

Nege Qoja Ahmet Iasaui Türkistandı tañdadı?

Qoja Ahmet qazirgi Sayramda ol kezde «Madinat al Bayda» düniege keldi. Sayram islam topırağına jatatın ribat funkciyasın atqaratın garnizon bolatın. Ribat degen islamnıñ şekara aymağın bildiredi. Qoja Ahmet Türkistanğa ol kezde Iası jerine din islam taratu üşin arnayı tapsırmamen kelgen. Oğan sopılıq tanımdağı «sufra twtmaq» degen termin dälel. Añızda da bwl aymaqta, Qwl Qoj Ahmet Iasauimen qayşılıqta bolğan «Saur» halqı turalı aytıladı. Ol kezeñde Saur (mümkin Sauran) halqı islamğa äli kirmegen otırıqşı el bolatın. Iasaui osı jerde öziniñ uağız-nasihatın jürgizip, «islam aşa» kelgen. Nasabnama derekterinde «Islam aşa» tirkesi bwl din taratu mehanizmi retinde tanıladı.
Tarihi jäne geopolitikalıq jağınan Iası sol kezdiñ özinde öte mañızdı keñistik bolatın. Sırdıñ boyı, Qaratau etegi, jazıq, saudağa da, egistikke de, ekonomikalıq jağınan öte ıñğaylı qonıs. Tarihi derekterde, Iası islamnan bwrınğı köşpeli türki taypalarınıñ Sır boyında toğısatın ortalığı, tarsalar men zoroastrlar ieligindegi sauda keşeni bolatın.

Nege tuğan jeri Sayramda emes, Türkistanda jerlendi?

Iası halqı Qoja Ahmet Iasaui ilimin moyındap, islamdı qabıldadı. Bwl turalı añızdıq sanada jaqsı keltirilgen. Iasaui islam dinin jayuda sayasi bilikpen de, halıqpen da ortaq til taptı. Onı barşa türki taypaları özderiniñ wstazı, piri retinde moyındadı.
Ol turalı «Swltan ul arifin», «Şayhul maşayıh», «Hazrat Swltan», degen laqaptar keñinen tarağan. Ol kemel adam retinde tanılıp, äulilik maqamın moyındatqan, tarihi twlğa retinde, Iasıda jerlendi. Onıñ tuğan jerinde emes, Iasıda jerlenuinde dini qağida bar. Ol Payğambarımızdıñ hadisinde körsetilgen: «al anbiau yudfinuna haysuma yamutun». «Elşiler qay jerde ölse, sol jerde jerlenedi». Osı hadis negizinde Hz. Mwhammad payğambar da Mekkede emes, Madinada jerlengen. Oğan talas tartıstar boldı. Biraq joğarıdağı amanat qağida negizinde Qwrayıştıqtar payğambardı Madinada jerlenuine köndi. Türki halqı üşin «Ekinşi Ahmed yağni payğambardan keyingi ekinşi Mwhammed» Qoja Ahmet pirdiñ keyinnen «Iasaui» laqabımen tanıluında osı aqiqat jatır. Iasaui de ataqtı äuletten şıqqan bolatın. Atası da, anası da Sayramda jerlengen edi. Biraq dini qağida boyınşa osı Iası qalası onıñ mäñgi mekenine aynaldı.

Nege Aqsaq Temir Türkistanğa QA Iasauige kesene soqqızdı?
Iasauidiñ ömirden qaytqan uaqıtı belgili. 1166 jıl ekendigi Kaşifidiñ «Raşahatında» bar. Jerlengen jerine kesene ornatılğanı tarihi derekter rastaydı. Bwl turalı Yazdidiñ «Zafarnamasında» kezdesedi. Al endi Ämir Temirdiñ Iasauige jañadan qayta kesene saldıruı, ol öziniñ «Piri Türkstanğa» körsetken qwrmeti dep qabıldau kerek. Orıs orientalisteri Ämir Temir bwl keseneni köşpeli türik taypaların öz ıqpalına alu üşin saldırdı degen twjırım aytadı. Biraq Yazdidiñ aytuına qarağanda, Ämir Temir özi sopılıq tariqat mektebiniñ ökili retinde Iasauige degen «mahabbatı men fana fi şşayh» principi negizinde saldırğan. Bwğan qosarımız, rasında «Wlı jeñister men jahandıq biliktiñ» iesi, älem ämirşisi atağına layıq, öz ieliginde orın alğan äuliege jarasatın kesene qayta twrğızudı qolğa alıp, özi arhitekturalıq jobasın äzirletip, oğan Ubaydulla Sadrdı basına jauaptı etip tağayındauınan pirge qızmeti men qwrmetin köruge boladı.
Nege qazaq jaqsıları osında jerlenuin qaladı jäne jerlendi?
Iasauidiñ jerlengen jeri sopılıq tanım boyınşa «astana» retinde qabıldanadı. Bwl tüsinik yağni «asitan-e saadat» parsı tilinde sözdik mağınasında esik, däliz, tabaldırıq degenge sayadı. Al terminologiya boyınşa «aqiqatqa aşılğan qaqpa» retinde qasietti, kieli sanalğan. Qoja Ahmet Iasaui qasına jerlenu qazaq dini tanımında adamnıñ o düniedegi ornın da kepildikke alu retinde qaralğan. YAğni Iasauidiñ şarapatınan ümit etilgen. Mine, qazaqtıñ igi jaqsıları Iasauidiñ «astanası» men «şarapatına» sengen, bwl jer kieli meken sanalğan. Mwnday tanım barlıq türki halıqtarın tän. Jalpı türki islam örkenietinde kez kelgen qalanıñ artında osınday «asitane» men «şapağat» iesi bir äulie jatqanı mälim. Qazaq igi jaqsılarınıñ kesene mañına, Iasaui qasına jerlenuinde dini qağida jatır. Astana negizinen osı Iasaui iliminiñ bastı terminologiyası bolatın. Bwl söz keyinnen tilimizde, «sayasi ortalıq», «bas qala» degen mağına ie boldı.
Nege adamdar instiktivno Türkistanğa Äziret Swltanğa keledi?
Sebebi bwl jer kieli meken, qasietti jer. Ziyarat ornı. Al ziyarat jasau dini qağida. Ol qağidanıñ mäninde dini senim, dini tanım, dini sana jäne dini täjiribe jatır.

Dosay Kenjetay

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan