YAsaui mwrası

YAsaui turalı añız-äñgimeler

Qoja Ahmet YAsauidiñ ata-babası, anası jäne wrpaqtarı turalı

Isqaq baptıñ wlı Harun şayıq. Onıñ wlı Momın şayıq. Onıñ wlı Mwsa şayıq. Onıñ wlı Ismayıl şayıq. Onıñ wlı Hasan şayıq. Onıñ wlı Osman şayıq. Onıñ wlı Omar şayıq. Onıñ wlı Muhammad şayıq. Onıñ wlı Iftihar şayıq. Onıñ wlı Mahmud şayıq. Anıñ oğlı İliyas şayıq. Onıñ wlı  Ibrahim şayıq.

Ibrahim şayıqtıñ eki wlı bar edi. Biriniñ atı – Ahmet Qoja jäne tağı biriniñ atı – Sadır şayıq edi. Sadır şayıqtıñ da eki wlı bar edi. Biriniñ atı – Äbdilmälik edi jäne tağı biriniñ atı – Danışmand qoja edi. Onıñ wlı – Maulana Safi ad-din Orwñ Qoylaqı edi. Äbdilmäliktiñ wlınıñ atı – Abdal Ali edi (Oğan Allanıñ rahmeti bolsın).

HHHH

Qazireti Äli Şah-i Mardannıñ qazireti üş wlı bolğan: imam Hasan, imam Hwsayın, üşinşi wlı imam Mwhassan bala kezinde qaytıs bolıp ketken. Imam Hasannıñ känizaktarınan 14 wlı bolğan. Imam Hwsayınnıñ altı wlı, bes qızı bolğan: Ali Akbar, Ali Asğar, Jağıfar, Abdallah, Abu Bakr, Ibrahim, Hazrat imam Mwhammed Hanafiya YAmama patşası Jağıfar ibn Qayıs qızınan tuğan.

Qazireti imam Mwhammed-Hanafiyanıñ üşinşi halifa qazreti Osmannıñ qızı Bibi Şamsiyadan altı wlı boldı: Abu Haşim, Abdallah, Jağıfar, Şah Mansur, Abd al -Fattah jäne Abd al-Mannan.

Biliñiz: imam Jağıfar – Pahulan Ahmad Zamşınıñ arğı babası, Abd al-Fattah Hazrat Swltan Qoja Ahmet YAsaui jäne Ismail Atanıñ arğı babası, imam Mwsa – Hazrat Ali Qwsşi Atanıñ arğı babası bolğan.

Isqaq bab, Abd al-Mannan, Şah Abd al-Qahhar jäne Şah Abd as -Sattardıñ qasietti äulet wrpaqtarı Türkistan ölkesinde köp bolıp, türkilerdiñ şayıqtarı jäne qıluet ielerinen esepteledi.

Qazreti Äli jäne qojalardıñ tört atasınıñ kelip şığuı

Qazreti Äli key jerlerde halıqtı dinge kirgizgende Qwrannıñ süreleri men ayattarın retine qaray paydalanadı eken. Halıqtıñ aytuına qarağanda, Qazreti Äli Qwrandı oqığanda, onıñ dausı jetken jerdegi kisiler Qwrannıñ kieli sözderin esitkennen-aq jerge bas iip, dinge kire beredi eken.

Qojalardıñ negizgi tört atalarınıñ şığuı turalı:

Birinşi – seyit äuletteri Qazreti Äli men Bibi Fatimadan tarağandar. Qalğan üş atasınıñ kelip şığuı turalı:

Birde ülken qan tögis soğıs bolıp jatır eken. Qazreti Äli bir batırmen qılıştasıp jatqan uaqıtında älgi batırdıñ basındağı duılğısı wşıp ketedi. Sol kezde batır arqasınan şaştıñ tögilgenin bayqap qalğan Qazreti Äli ol batırdıñ qız ekendigin bilip, jekpe-jekti toqtatadı. Keyin tilge kelip, onan äri wrıspaytındığın aytıp, Mwhammed payğambarğa alıp baradı. Mwhammed payğambar äñgimeniñ män-jayın tüsingen soñ, ol qızdıñ kim ekendigin swraydı. Ol öziniñ yunan (grek) qızı ekendigin jäne dininiñ basqa, yağni hristiandıq ekendigin aytadı. «Sen öziñ äyel ekendigiñdi jasırğandığıñ üşin kinälisiñ, biraq kinäñdi öteuge boladı. Eger sen mwsılman dinin qabıldap, Qazret Älige şığıp jar bolsañ, bärin keşiruge bolar edi». Qız birşama oylanıp barıp: «Meniñ üş ötinişim bar, eger solar orındalsa, men öz kelisimimdi berdim» – dep jauap beripti. «Birinşisi, meni öziñizge ökil qız etip alasız; ekinşisi, Qazreti Älimen ekeumizden tuğan balanıñ atın ekeumizdiñ atımızdı qosarlandırıp qoyamız, yağni Mwhammed-Hanifa (sebebi: qızdıñ atı Hanifa bolğan), al, üşinşi, biz ekeumizden tarağan wrpaqtı Bibi Fatima men ekeuinen tarağan wrpaqtay seyit äuleti dep qabıldaysız»,- degen eken. Sonımen Mwhammed payğambar kelisimin berdi de, sol jerde Qazreti Äli men Hanifanıñ nekesin qiıp, üylendiripti. Mine sodan birinşi perzentteri wl bala bolıp, Qazreti Äli men Hanifağa wqsağan batır jau jürek bolğan eken. Onıñ atın kelisim boyınşa Mwhammed-Hanifa dep qoyıptı. Osı baladan üş ata taraydı.

Sonımen osı üş atadan tarağan qoja wrpaqtarı qazir de Qazaqstan jerinde köbirek wşırasadı.

Ol üşeui: Abd al-Djalil Bab. Kesenesi osı künge deyin saqtalğan, Qızılorda oblısı, Jañaqorğan audanında Sırdariyanıñ arğı betinde qwmnıñ işine twr. Jan-jaqtan adamdar ziyaratqa kelip jatadı, qasında balası Seyit Husayın jatır. Qazirgi uaqıtta bwl kisini laqap atı boyınşa Qorasan Ata dep ataydı. Isqaq Babtıñ (laqab atı – Baba Ata) beyiti Oñtüstik Qazaqstan oblısı, Sozaq audanı, Jartıtöbe dep atalatın jerde twr. Abd ar-Rahim Babtıñ mürdesi Jambıl oblısında, Jambıl qalasınıñ mañına jaylasqan. Mine, qarap otırsañ bwlardıñ bäri de tarihi twlğalar. Osı aytılğan kisilerdi Mwhammed-Hanifadan tarağan desek, osı kisilerden tarağan wrpaqtardı qojalar dep ataydı. Mine, söytip qoja wrpaqtarın negizinen osı tört atağa böluge boladı. Onıñ işinde tağı jalğasıp bölinip kete beredi.

HHHH

Qazreti Isqaq bap Sayram jäne Şımkentke keldi. Şah Tabbatdar esimdi kisini islamğa şaqırdı. Ol qabıl etpedi. Üş kün, üş tün soğıstı. Tarsa käpirleriniñ 20 mıñ äskeri qırılıp, tozaqqa ketti. Islam äskerlerinen 1000 kisi şeyit boldı. Qazreti Şah Abd al-Aziz Bap osı Sayram şayqasında şeyit boldı. Sosın Tabbatdar Solhanäk jaqqa qaştı. Osı kezde türik taypalarınıñ attı äskerleri adamdardıñ aytuı boyınşa onı öltirdi. Osıdan soñ Isqaq bap Şınarlıq şayıqtı dini ilimderdi üyretu üşin Sayram jäne Şımkentte qaldırdı. Osı uaqıttan keyin aytılğan patşa qaytıp Sozaq qalasın qwrdı. Imam Mwhammed Hanafiya wrpağınan bolğan Bilge handı ol jerge qaldırdı. Osıdan soñ Isqaq bap Solhan şaharın qorşadı, bir tün, bir kün soğıstı. Qırıq mıñ tarsa käpirlerin öltirdi. 7 mıñ mwsılman şeyit boldı. Ol Tabbatdar patşanı eki tarsa qauımınan bolğan patşamen birge öltirdi. Odan soñ qazreti Isqaq Bap Türkistanğa kiretin YAsı, Süyiri, Qarnaq, Iqan, Temirqufqan, Bağıstan, Jetikent, Altmış, Otrar, Sığanaq jäne basqa biri ekinşisinen bostan bolğan qala men auıldardı jäne türik taypaları «Teñiz» dep ataytın ülken su aynalasındağı halıqtardı mwsılman etti. Osıdan soñ birin-biri orağan üş qorğan, jeti jwma meşitin saldı. 80 jıl mwğ käpirlerimen soğıstı.

Biliñiz: Sırdariya boyınan Özgent şaharına qaray twrğan barlıq käpirler müğ käpirleri bolıp esepteledi. Sır jağasınan YAsı şaharı jağına qaray bolğan käpirler tarsa käpirleri boladı. Bwhara, Samarqand jäne bwl eki qala atırabındağı käpirlerge kelsek, olardıñ barlığı yahud käpirleri boladı. «Ey Payğambar wrpaqtarına senuşiler! Biliñiz: Islam negizderisiz bolğan äñgimeniñ aqiqattığı saual tudıradı. Qazreti Äbdi Jalil Bab Barşınlıq uälayatına bardı, soğıstı. Tarsa käpirleriniñ 150 mıñ äskerleri qırıldı. Mwsılmandardan 9 mıñ kisi şeyit ketti. Barşınlıqtıñ 2 patşası Qılış han, YAşmut han bolğan. Qılış han soğıstı. YAşmut han Hojand qalası jağına ketti. Isqaq bab öziniñ nemere ağası Abd ar-Rahim bapqa elşi jiberip, onı habardar etti. Qazreti Abd ar-Rahim bap 60 mıñ mwsılman äskerimen şeyit bolıp öldi. Ol (Isqaq Bap) birden atqa qondı. Temirqufqan, Talas qalaları arqılı tau artımen ötip, Qasan qalasın qorşadı. Marğinan qalasındağı qazreti Şah Mansur, qazreti Şah Abd ar-Rahmanğa ötken jağdaydı bayan etti. Osıdan keyin eki patşa atqa otırdı. Olar da Qasan qalasına barıp soğıstı. Ötemiş Sarığ Tolmış Sarığ Hojand şaharına keldi. Öytkeni hazrat Abd ar-Rahim bap halqı islam dininen şığıp jalğan jolğa qayttı. Qasan qalasındağı qalğan kisilerdiñ barlığı mwsılman dininde qaldı. Öytkeni men  joğarıda jalpı türde aytıp ötken edim. Qazreti Äbdi Jalil Hojand qalasına keldi, soğıstı. Hojand qalasındı şahid boldı. Qazir onda qasietti ziyarat orını bar. Qazreti Isqaq bap Äbdi Jalildiñ bwl habarın esitti. Äsker jinap soğıstı. Barlıq mwğ patşalarımen – YAşmut han, Ötemiş Sarığpen soğıstı. Onı (Äbdi Jalildi) öltirgen kisige köp qarsı boldı. Isqaq bap YAşmut hannıñ mwsılman bolmağan balasın Qarğalıq qalasına alıp keldi. Soñında YAşmut hannıñ balası mwsılman boldı. Qazretpenen Qağbağa barıp haj jasadı. Qağba suretimen Qarğalıq meşitin saldı.

Ey, Payğambar wrpaqtarına senuşiler! Biliñiz: Ürgeniş Qarahan qazreti Isqaq baptıñ äsker basşılarınan edi. Qazreti Hasan Uasıl jäne YAuaş bap tubbağa tabiğindardan boldı. Ol 125 jıl ömir sürdi. Qızırmen 9 jıl swhbatta boldı, şayıqtıq jasadı. Halayıqqa aqiqat jolın körsetti. 80 jıl mwğ-tarsa käpirlerimen ğazat soğısın jasadı. YAğni, 9 jıl şayıqtıq jasaudan bwrın 80 jıl ğazi boldı. Bwl jalğan dünieden mäñgilik üyine şayıqtıq därejesinde ötip ketti.

Payğambar wrpaqtarı muhlisteri! Biliñder: Isqaq bap tegi turalı aytılıp jatır. Bil, Isqaq baptıñ balası – Harun şayıq, Onıñ balası – Umar şayıq, Onıñ balası – Iftihar şayıq, Onıñ balası – Mahmud şayıq, Onıñ balası-İliyas qoja şayıq, Onıñ balası – Ibrahim şayıq, Onıñ balası – Swltan Qoja Ahmet YAsaui.

(Materialdar “Qoja Ahmet YAsaui esimimen baylanıstı añız, äpsana, hikayalar” kitabınan alındı.  Qwrastırğan f.ğ.k., B.Qorğanbek. Almatı: “Effekt”, 2011j.)

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan