ياساۋي مۇراسى

ياساۋي تۋرالى اڭىز-اڭگىمەلەر

قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ اتا-باباسى، اناسى جانە ۇرپاقتارى تۋرالى

ىسقاق باپتىڭ ۇلى حارۋن شايىق. ونىڭ ۇلى مومىن شايىق. ونىڭ ۇلى مۇسا شايىق. ونىڭ ۇلى ىسمايىل شايىق. ونىڭ ۇلى حاسان شايىق. ونىڭ ۇلى وسمان شايىق. ونىڭ ۇلى ومار شايىق. ونىڭ ۇلى مۋحامماد شايىق. ونىڭ ۇلى يفتيحار شايىق. ونىڭ ۇلى ماحمۋد شايىق. انىڭ وعلى ءىلياس شايىق. ونىڭ ۇلى  يبراحيم شايىق.

يبراحيم شايىقتىڭ ەكى ۇلى بار ەدى. ءبىرىنىڭ اتى – احمەت قوجا جانە تاعى ءبىرىنىڭ اتى – سادىر شايىق ەدى. سادىر شايىقتىڭ دا ەكى ۇلى بار ەدى. ءبىرىنىڭ اتى – ابدىلمالىك ەدى جانە تاعى ءبىرىنىڭ اتى – دانىشماند قوجا ەدى. ونىڭ ۇلى – ماۋلانا سافي اد-دين ورۇڭ قويلاقى ەدى. ابدىلمالىكتىڭ ۇلىنىڭ اتى – ابدال الي ەدى (وعان اللانىڭ راحمەتى بولسىن).

حححح

قازىرەتى ءالي شاھ-ي مارداننىڭ قازىرەتى ءۇش ۇلى بولعان: يمام حاسان، يمام حۇسايىن، ءۇشىنشى ۇلى يمام مۇحاسسان بالا كەزىندە قايتىس بولىپ كەتكەن. يمام حاساننىڭ كانيزاكتارىنان 14 ۇلى بولعان. يمام حۇسايىننىڭ التى ۇلى، بەس قىزى بولعان: الي اكبار، الي اسعار، جاعىفار، ابداللاح، ابۋ باكر، يبراحيم، حازرات يمام مۇحاممەد حانافيا ياماما پاتشاسى جاعىفار يبن قايىس قىزىنان تۋعان.

قازىرەتى يمام مۇحاممەد-حانافيانىڭ ءۇشىنشى حاليفا قازرەتى وسماننىڭ قىزى ءبيبى شامسيادان التى ۇلى بولدى: ابۋ حاشيم، ابداللاح، جاعىفار، شاھ مانسۋر، ابد ال -فاتتاح جانە ابد ال-ماننان.

ءبىلىڭىز: يمام جاعىفار – پاھۋلان احماد زامشىنىڭ ارعى باباسى، ابد ال-فاتتاح حازرات سۇلتان قوجا احمەت ياساۋي جانە يسمايل اتانىڭ ارعى باباسى، يمام مۇسا – حازرات الي قۇسشي اتانىڭ ارعى باباسى بولعان.

ىسقاق باب، ابد ال-ماننان، شاح ابد ال-قاھھار جانە شاھ ابد اس -ساتتاردىڭ قاسيەتتى اۋلەت ۇرپاقتارى تۇركىستان ولكەسىندە كوپ بولىپ، تۇركىلەردىڭ شايىقتارى جانە قىلۋەت يەلەرىنەن ەسەپتەلەدى.

قازرەتى ءالي جانە قوجالاردىڭ ءتورت اتاسىنىڭ كەلىپ شىعۋى

قازرەتى ءالي كەي جەرلەردە حالىقتى دىنگە كىرگىزگەندە قۇراننىڭ سۇرەلەرى مەن اياتتارىن رەتىنە قاراي پايدالانادى ەكەن. حالىقتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، قازرەتى ءالي قۇراندى وقىعاندا، ونىڭ داۋسى جەتكەن جەردەگى كىسىلەر قۇراننىڭ كيەلى سوزدەرىن ەسىتكەننەن-اق جەرگە باس ءيىپ، دىنگە كىرە بەرەدى ەكەن.

قوجالاردىڭ نەگىزگى ءتورت اتالارىنىڭ شىعۋى تۋرالى:

ءبىرىنشى – سەيىت اۋلەتتەرى قازرەتى ءالي مەن ءبيبى فاتيمادان تاراعاندار. قالعان ءۇش اتاسىنىڭ كەلىپ شىعۋى تۋرالى:

بىردە ۇلكەن قان توگىس سوعىس بولىپ جاتىر ەكەن. قازرەتى ءالي ءبىر باتىرمەن قىلىشتاسىپ جاتقان ۋاقىتىندا الگى باتىردىڭ باسىنداعى دۋىلعىسى ۇشىپ كەتەدى. سول كەزدە باتىر ارقاسىنان شاشتىڭ توگىلگەنىن بايقاپ قالعان قازرەتى ءالي ول باتىردىڭ قىز ەكەندىگىن ءبىلىپ، جەكپە-جەكتى توقتاتادى. كەيىن تىلگە كەلىپ، ونان ءارى ۇرىسپايتىندىعىن ايتىپ، مۇحاممەد پايعامبارعا الىپ بارادى. مۇحاممەد پايعامبار اڭگىمەنىڭ ءمان-جايىن تۇسىنگەن سوڭ، ول قىزدىڭ كىم ەكەندىگىن سۇرايدى. ول ءوزىنىڭ يۋنان (گرەك) قىزى ەكەندىگىن جانە ءدىنىنىڭ باسقا، ياعني حريستياندىق ەكەندىگىن ايتادى. «سەن ءوزىڭ ايەل ەكەندىگىڭدى جاسىرعاندىعىڭ ءۇشىن كىنالىسىڭ، بىراق كىناڭدى وتەۋگە بولادى. ەگەر سەن مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداپ، قازرەت اليگە شىعىپ جار بولساڭ، ءبارىن كەشىرۋگە بولار ەدى». قىز ءبىرشاما ويلانىپ بارىپ: «مەنىڭ ءۇش ءوتىنىشىم بار، ەگەر سولار ورىندالسا، مەن ءوز كەلىسىمىمدى بەردىم» – دەپ جاۋاپ بەرىپتى. «ءبىرىنشىسى، مەنى وزىڭىزگە وكىل قىز ەتىپ الاسىز; ەكىنشىسى، قازرەتى اليمەن ەكەۋمىزدەن تۋعان بالانىڭ اتىن ەكەۋمىزدىڭ اتىمىزدى قوسارلاندىرىپ قويامىز، ياعني مۇحاممەد-حانيفا (سەبەبى: قىزدىڭ اتى حانيفا بولعان), ال، ءۇشىنشى، ءبىز ەكەۋمىزدەن تاراعان ۇرپاقتى ءبيبى فاتيما مەن ەكەۋىنەن تاراعان ۇرپاقتاي سەيىت اۋلەتى دەپ قابىلدايسىز»،- دەگەن ەكەن. سونىمەن مۇحاممەد پايعامبار كەلىسىمىن بەردى دە، سول جەردە قازرەتى ءالي مەن حانيفانىڭ نەكەسىن قيىپ، ۇيلەندىرىپتى. مىنە سودان ءبىرىنشى پەرزەنتتەرى ۇل بالا بولىپ، قازرەتى ءالي مەن حانيفاعا ۇقساعان باتىر جاۋ جۇرەك بولعان ەكەن. ونىڭ اتىن كەلىسىم بويىنشا مۇحاممەد-حانيفا دەپ قويىپتى. وسى بالادان ءۇش اتا تارايدى.

سونىمەن وسى ءۇش اتادان تاراعان قوجا ۇرپاقتارى قازىر دە قازاقستان جەرىندە كوبىرەك ۇشىراسادى.

ول ۇشەۋى: ابد ال-دجاليل باب. كەسەنەسى وسى كۇنگە دەيىن ساقتالعان، قىزىلوردا وبلىسى، جاڭاقورعان اۋدانىندا سىرداريانىڭ ارعى بەتىندە قۇمنىڭ ىشىنە تۇر. جان-جاقتان ادامدار زياراتقا كەلىپ جاتادى، قاسىندا بالاسى سەيىت حۋسايىن جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل كىسىنى لاقاپ اتى بويىنشا قوراسان اتا دەپ اتايدى. ىسقاق بابتىڭ (لاقاب اتى – بابا اتا) بەيىتى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، سوزاق اۋدانى، جارتىتوبە دەپ اتالاتىن جەردە تۇر. ابد ار-راحيم بابتىڭ مۇردەسى جامبىل وبلىسىندا، جامبىل قالاسىنىڭ ماڭىنا جايلاسقان. مىنە، قاراپ وتىرساڭ بۇلاردىڭ ءبارى دە تاريحي تۇلعالار. وسى ايتىلعان كىسىلەردى مۇحاممەد-حانيفادان تاراعان دەسەك، وسى كىسىلەردەن تاراعان ۇرپاقتاردى قوجالار دەپ اتايدى. مىنە، ءسويتىپ قوجا ۇرپاقتارىن نەگىزىنەن وسى ءتورت اتاعا بولۋگە بولادى. ونىڭ ىشىندە تاعى جالعاسىپ ءبولىنىپ كەتە بەرەدى.

حححح

قازرەتى ىسقاق باپ سايرام جانە شىمكەنتكە كەلدى. شاھ تابباتدار ەسىمدى كىسىنى يسلامعا شاقىردى. ول قابىل ەتپەدى. ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن سوعىستى. تارسا كاپىرلەرىنىڭ 20 مىڭ اسكەرى قىرىلىپ، توزاققا كەتتى. يسلام اسكەرلەرىنەن 1000 كىسى شەيىت بولدى. قازرەتى شاھ ابد ال-ازيز باپ وسى سايرام شايقاسىندا شەيىت بولدى. سوسىن تابباتدار سولحاناك جاققا قاشتى. وسى كەزدە تۇرىك تايپالارىنىڭ اتتى اسكەرلەرى ادامداردىڭ ايتۋى بويىنشا ونى ءولتىردى. وسىدان سوڭ ىسقاق باپ شىنارلىق شايىقتى ءدىني ىلىمدەردى ۇيرەتۋ ءۇشىن سايرام جانە شىمكەنتتە قالدىردى. وسى ۋاقىتتان كەيىن ايتىلعان پاتشا قايتىپ سوزاق قالاسىن قۇردى. يمام مۇحاممەد حانافيا ۇرپاعىنان بولعان بىلگە حاندى ول جەرگە قالدىردى. وسىدان سوڭ ىسقاق باپ سولحان شاھارىن قورشادى، ءبىر ءتۇن، ءبىر كۇن سوعىستى. قىرىق مىڭ تارسا كاپىرلەرىن ءولتىردى. 7 مىڭ مۇسىلمان شەيىت بولدى. ول تابباتدار پاتشانى ەكى تارسا قاۋىمىنان بولعان پاتشامەن بىرگە ءولتىردى. ودان سوڭ قازرەتى ىسقاق باپ تۇركىستانعا كىرەتىن ياسى، ءسۇيىرى، قارناق، يقان، تەمىرقۋفقان، باعىستان، جەتىكەنت، التمىش، وترار، سىعاناق جانە باسقا ءبىرى ەكىنشىسىنەن بوستان بولعان قالا مەن اۋىلداردى جانە تۇرىك تايپالارى «تەڭىز» دەپ اتايتىن ۇلكەن سۋ اينالاسىنداعى حالىقتاردى مۇسىلمان ەتتى. وسىدان سوڭ ءبىرىن-ءبىرى وراعان ءۇش قورعان، جەتى جۇما مەشىتىن سالدى. 80 جىل مۇع كاپىرلەرىمەن سوعىستى.

ءبىلىڭىز: سىرداريا بويىنان وزگەنت شاھارىنا قاراي تۇرعان بارلىق كاپىرلەر مۇع كاپىرلەرى بولىپ ەسەپتەلەدى. سىر جاعاسىنان ياسى شاھارى جاعىنا قاراي بولعان كاپىرلەر تارسا كاپىرلەرى بولادى. بۇحارا، سامارقاند جانە بۇل ەكى قالا اتىرابىنداعى كاپىرلەرگە كەلسەك، ولاردىڭ بارلىعى ياحۋد كاپىرلەرى بولادى. «ەي پايعامبار ۇرپاقتارىنا سەنۋشىلەر! ءبىلىڭىز: يسلام نەگىزدەرىسىز بولعان اڭگىمەنىڭ اقيقاتتىعى ساۋال تۋدىرادى. قازرەتى ءابدى جاليل باب بارشىنلىق ءۋالاياتىنا باردى، سوعىستى. تارسا كاپىرلەرىنىڭ 150 مىڭ اسكەرلەرى قىرىلدى. مۇسىلمانداردان 9 مىڭ كىسى شەيىت كەتتى. بارشىنلىقتىڭ 2 پاتشاسى قىلىش حان، ياشمۋت حان بولعان. قىلىش حان سوعىستى. ياشمۋت حان حوجاند قالاسى جاعىنا كەتتى. ىسقاق باب ءوزىنىڭ نەمەرە اعاسى ابد ار-راحيم باپقا ەلشى جىبەرىپ، ونى حاباردار ەتتى. قازرەتى ابد ار-راحيم باپ 60 مىڭ مۇسىلمان اسكەرىمەن شەيىت بولىپ ءولدى. ول (ىسقاق باپ) بىردەن اتقا قوندى. تەمىرقۋفقان، تالاس قالالارى ارقىلى تاۋ ارتىمەن ءوتىپ، قاسان قالاسىن قورشادى. مارعينان قالاسىنداعى قازرەتى شاھ مانسۋر، قازرەتى شاھ ابد ار-راحمانعا وتكەن جاعدايدى بايان ەتتى. وسىدان كەيىن ەكى پاتشا اتقا وتىردى. ولار دا قاسان قالاسىنا بارىپ سوعىستى. وتەمىش سارىع تولمىش سارىع حوجاند شاھارىنا كەلدى. ويتكەنى حازرات ابد ار-راحيم باپ حالقى يسلام دىنىنەن شىعىپ جالعان جولعا قايتتى. قاسان قالاسىنداعى قالعان كىسىلەردىڭ بارلىعى مۇسىلمان دىنىندە قالدى. ويتكەنى مەن  جوعارىدا جالپى تۇردە ايتىپ وتكەن ەدىم. قازرەتى ءابدى جاليل حوجاند قالاسىنا كەلدى، سوعىستى. حوجاند قالاسىندى شاھيد بولدى. قازىر وندا قاسيەتتى زيارات ورىنى بار. قازرەتى ىسقاق باپ ءابدى ءجاليلدىڭ بۇل حابارىن ەسىتتى. اسكەر جيناپ سوعىستى. بارلىق مۇع پاتشالارىمەن – ياشمۋت حان، وتەمىش سارىعپەن سوعىستى. ونى ء(ابدى ءجاليلدى) ولتىرگەن كىسىگە كوپ قارسى بولدى. ىسقاق باپ ياشمۋت حاننىڭ مۇسىلمان بولماعان بالاسىن قارعالىق قالاسىنا الىپ كەلدى. سوڭىندا ياشمۋت حاننىڭ بالاسى مۇسىلمان بولدى. قازرەتپەنەن قاعباعا بارىپ حاج جاسادى. قاعبا سۋرەتىمەن قارعالىق مەشىتىن سالدى.

ەي، پايعامبار ۇرپاقتارىنا سەنۋشىلەر! ءبىلىڭىز: ۇرگەنىش قاراحان قازرەتى ىسقاق باپتىڭ اسكەر باسشىلارىنان ەدى. قازرەتى حاسان ۋاسىل جانە ياۋاش باپ تۋبباعا تابيعينداردان بولدى. ول 125 جىل ءومىر ءسۇردى. قىزىرمەن 9 جىل سۇحباتتا بولدى، شايىقتىق جاسادى. حالايىققا اقيقات جولىن كورسەتتى. 80 جىل مۇع-تارسا كاپىرلەرىمەن عازات سوعىسىن جاسادى. ياعني، 9 جىل شايىقتىق جاساۋدان بۇرىن 80 جىل عازي بولدى. بۇل جالعان دۇنيەدەن ماڭگىلىك ۇيىنە شايىقتىق دارەجەسىندە ءوتىپ كەتتى.

پايعامبار ۇرپاقتارى مۋحليستەرى! بىلىڭدەر: ىسقاق باپ تەگى تۋرالى ايتىلىپ جاتىر. ءبىل، ىسقاق باپتىڭ بالاسى – حارۋن شايىق، ونىڭ بالاسى – ۋمار شايىق، ونىڭ بالاسى – يفتيحار شايىق، ونىڭ بالاسى – ماحمۋد شايىق، ونىڭ بالاسى-ءىلياس قوجا شايىق، ونىڭ بالاسى – يبراحيم شايىق، ونىڭ بالاسى – سۇلتان قوجا احمەت ياساۋي.

(ماتەريالدار “قوجا احمەت ياساۋي ەسىمىمەن بايلانىستى اڭىز، ءاپسانا، حيكايالار” كىتابىنان الىندى.  قۇراستىرعان ف.ع.ك.، ب.قورعانبەك. الماتى: “ەففەكت”، 2011ج.)

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان