YAsaui mwrası

Diuani Hikmet

Sayttımızda  Qoja Ahmet YAssauidiñ «Diuani hikmetin» Äbibulla Mwhamedjanwlınıñ 1902 jılı Taşkent baspasında basılıp şıqqan nwsqadan audarılğan hikmetterin jariyalap boldıq. Marqwm ağamız:  «Wlı ğwlama babanıñ bwl bağa jetpes öte sirek kezdesetin gauhar sipattı şığarması meniñ qolıma kütpegen jerden kezdeysoq tüsken bolatın.

Ol 1991 jıldıñ tamız ayınıñ ayağı edi. Qwdayı körşim Qazanbay degen aqsaqalğa sälem beruge barsam, qolına arapşa jazılğan bir öleñ kitap wstap otırğan üstinen şıqtım.

-Bwl ne kitap, Qazeke?, – desem,

-Bilmeymin, şaması Qwran boluı kerek, – deydi.

-Mağan bere twrıñız, köreyin, – dedim. Berdi, baqsam Qoja Ahmet YAssauidiñ «Divani hikmatı» bolıp şıqtı.

Men ol kezde 1987 jılı zeynetke şıqqannan bastap arap qarpin öz betimmen meñgerip (hadimşe, jäditşe, töte) oqıp, töteşe gazet oqıp, jaza da alatın därejege jetip qalğan kezim edi. Nege ekenin bilmeymin, sol kitaptı körşimnen jalınıp-jalpayıp, eñ bolmasa onşaqtı künge oqıp şığuğa swrap edim, berdi.  Kitaptın äripteri arapşa, sözderi eski türki-şağatay tilinde eken. Äueli ejelep oqıp, onı sol qalpinde  kirillicağa tüsire bastadım» dep jazıptı. Äbibulla Mwhammedjanwlı: «Men bwl kitaptı ataq, mansap üşin audarğanım joq. Bes jıldıñ bedelinde inemen qwdıq qazğanday hal keşkenimde, öreli tañdı közimmen atqarğanımda, teñselis, tebirenis sätterdi de basımnan keşirgenim ras. Biraq meni osı qadamğa kim iterdi? Nege şarşap-şaldığu degendi bilmedim? Äsirese jasım wlğayğan şağımda. Onı men de bilmedim, özge de bilmeydi bir Alladan basqa. Mende bir-aq maqsat boldı, ol: osı baba hikmattarın audarıp balalarıma, nemerelerime, kerek etse, kelesi wrpaqqa jädiger esebinde qaldırıp ketu edi. Qartayğanda sol maqsatıma jetkizgen jaratuşı, qwdireti küşti Allama mıñ da bir şükirşilik etemin»-dep ağınan jarıladı.

«Özimniñ bwl hikmattıñ izine tüskenime qarap twrsam, 16 jıl  bolıp qalıptı. Jasım kelse de, äli şarşaytın türim joq. Alla  barşamızğa äl, quat bersin. Elimiz, halımız, el basımız aman bolsın, mamırajay zaman bolsın! Älhamdulillahi rabbiğalamin. Allahu Äkbar! Jaratqan Alla jar bolıp, Mädinada Mwhammed, Türkistanda  Qoja Ahmet babalarımnıñ äruaqtarı jelep-jebey gör»- dep sözin ayaqtaydı. Oqırmandarğa jeñil bolsın dep  sözdikti de qosa wsınamız.

Bismillahirrahmanim rahim

Divani Hikmetteri arap-parsı sözderine tüsinikteme

A

Abad /p/ – egemen el, berekeli jer

Adham /p/ – qap-qara, qaraşan, Adham /adam atı/

Ağma /a/ – Äziz, soqır, körsoqhir.

Ağrab /a/ – Künädan tazaratın orın.

Ajabat /a/ – Şatastırmau, adastırmau.

Ajizat /a/ – Rwqsatşıl, rizaşılıq.

Ağah /p/ – tap-taza, arıq, qamal, bwlaq.

Ariğ /p/ – tap-taza, arıq, qamal, bwlaq.

Azar /p/ – zabir-japa, reniş, qamköñil.

Asan /a/ – jeñil, oñay, jeñildik.

Asiğ /a/ – asılıq aytu.

Astağfiralla /a/ – Keşir Alla.

Asrar /a/ – Kwpiya, sır, jasırın.

Asayş /p/ – Demalu, tınığu, sayabır.

Ashab /a/ – Sahaba, Mwhamedtiñ Serikteri.

Astana /p/ – Ortalıq qala, Patşa sarayı, qwlşılıq etetin ortalıq.

Auaz /a/ – Qwpiya, tılsım ün, sıbır.

Afgan /p/ – Küyip-janu, laulau.

Afsus /p/ – Ökiniş, täubağa kelu.

Afsäna /p/ – äñgime, añız, mif.

Ayat /a/ – Qwran sürelerindegi sözder, qwranda 114 süre, 6236 ayat bar

Aya Şa'im /p/ – Patşa – qwday, aya meni degen söz.

Amal /a/ – is, äreket, qimıl.

Äzelden /a/ – äuel bastan, o basta, ejelgi.

Azardastan – Qayğı, zarlı jalındı jır.

Äbjil – besaspap, ämbebap, şeber degen söz.

Änelhaq – «Mende haq» – dep aytqanı üşin şah Manswrdi dümşeler darğa astırğan.

Äntälhadi /a/ – Zikir atı. Alladan medet tileu zikiri.

Älham /a/ – maqtau, madaqtau, alğıs. /Qwrannıñ süresi/.

Äuuäl /a/ – birinşi, alğaşqı, äuelgi.

B

Bahiya /p/- Sıpayı, inabattı, qarapayım.

Bağzı – bireu, keybireu, bireuler, bayağı degen wğımdar.

Bädän /p/- dene, ağza.

Bändä /p/- Pende /pändä/.

Bähra /p/- üles, nesibe, payda, ülgi.

Biğana – beyşara, müsäpir degen wğımdı beredi.

Bidäm /p/- alañsız, assız, susız.

Biğam/p/- qamsız, mwñsız, qayğısız, biğamdıq, wyıqtay almau, köz ilmeu, tınışsız,

Bihamdillä – Allağa şükir, täubä.

Bidar /p/- mazasızdıq.

Birädar /p/- Jaqın tuıs, ağayın, bauırlas.

Bärbad /p/- Jeñiltek, wşıp-qonba, twraqsız.

Bädäni käzzäp /p/- Twla boyı aram, suayt.

Birubarım /t/- Jalğız iem, jalğız jarım, Allanıñ bir esimi.

Bi ıhtiyar /p/- eriksiz, ılajsız.

Bipayan /p/- bayansız, twraqsız.

Bädbaq /p/- aramza, swm, swmıray.

Bayaban – elsiz, susız ay dala, şöl, mañ dala.

G,Ğ

Gäda /p/- kedey. qayırşı, tilenşi.

Gamak – Topan su, tasqın, sel.

Ğam – Qayğı, qasiret, uayım.

Ğanimat- zor baylıq, mwñsızdıq.

Ğaziz /a/- Küşti, quattı, qwrmetti, süykimdi.

Garip /a/- Müsäpir, sorlı, beyşara.

Ğarif /a/- bilgir, dana, oqımıstı.

Ğata /a/ – sıy-qwrmet, sıylıq, ziyapat.

Ğayp /a/ – Joq bolu, qwrıp ketu.

Ğafar /a/- Allanıñ köp atınıñ /esiminiñ/ biri.

Ğafil /a/- Nadan, qarañğı, mäñkürt.

Ğaflat /a/- nadandıq, qarañğılıq, oysızdıq.

Ğibadat /a/- Allağa qwlşılıq, bes parızdı orındau.

Ğınayat /a/- jaqsılıq, qamqorlıq, järdem medet etudi tileu. Ğaza /a/- tağam, däm-twz, azıq-tülik.

Ğwzır /a/- sıltau, sebep, keşirim, ötiniş.

Ğarşı-gursi /a/- aspan älemi, ğarış, kök aspan.

Ğanım /p/- Olja, üles sıbağa.

Ğwlam /a/- qwl, qızmetşi, malay.

d

Dad /p/- ädilet, turalıq tileu, ötinu.

Därgah /a/- därgey /darbaza/, Allanıñ aldına baru.

Därkasfal /a/- Jeti tozaqtıñ biriniñ atı.

Därmändä /p/- Sorlı, em qonbaytın auru.

Däruş /p/- Sopılıq jolındağı kezbe, diuana.

Dilham /p/- jürek

Düniya tärki /p/- päni dünieden bezu, dünie talaq.

Durdana İpİ- Gauhardıñ ülken böligi /danası/.

J

Jada /a/- jeke, dara, ayrılu, bölektenu.

Jalalat /a/- qwdıretti, küşti, dañqtı, wlı.

Janana /p/- süyikti, janınday jaqın.

Jaulan – seruendeu, kezu, jay jüru.

Jamal /a/- tür, tüs, ajar, bet, jüz, didar.

Jännätti jauaddin – 8 peyiştiñ biriniñ atı.

Jällad /a/ – jendet, jauız, rahımsız.

Jäfi /a/ – qatigez, meyrimsiz.

Jähil/a/ – nadan, körgensiz, qwdaydı moyındamaytın menmen adam.

Jümlä /a/- barşa jwrt, bütkil, barlıq.

Jöhid – evreyler.

3

Zaqqwm /a/- dozaqtağı aşı ağaş jemisi, dozaqtağılardıñ tamağı.

Zağip /a/- älsiz, därmensiz, müşkildik, köz kemistigi.

Zäbärdas /p/ – qol jetpes biik, ökimin jürgizuşi, basşı. Zam-zäm – Mekkedegi qasietti su.

Zarra /a/- eñ kişkentay ölşem.

Zäkir /a/- zerek, aqıldı, zikir saluşı.

Zähar /a/-V, öte aşı däm.

Zähirband /p/- qılımsu, nazdanu, sılqımsu.

Zülmat/a/- qarañğı, tas-tünek, qapas.

Züljelal /a/- Allanıñ eñ joğarğı esimi /dara, jeke

Zımıstan /a/- qanarlı qıs, suıq, qıtımır ayaz.

I

Ibadat /a/- mwsılmandıqtıñ parızın orındau.

Inabat /a/- qamqorlıq, medet, järdem tileu.

Yazdan /a/- Allanıñ bir esimi.

Ijabat /a/- qabıldau, qanağattanu, riza bolu.

Ijazat /a/- maqwldanu, rwhsat etu maqwldau, kelisu.

Ihrak /a/- otqa jağu, örteu.

Ihsan /a/- jaqsılıq, qayırım etu.

Isiz /a/- Paydasız, esil ötken ömir.

Ilhäm /a/- jigerlendiru, ruhtanu, qayrattanu, şabıt.

Inğam /a/- ırıs, nesibe, rizıq.

Iman /a/- Senu, nanu, ilanu.

Imam /a/- Islam dininiñ ruhani basşısı.

Illahi /a/- Alla, jaratquşı.

Illahi, Kadri, Kärim, Päruärdigar- Allanıñ esimderi.

Israfil /a/- qiyamet qayımda sürgi tartıp /äueli öltirip/ keyin bar adamzattı tiriltip mahşarğa aydaytın perişte.

“Işak surhi, raui zärdi ğüzrı bolğay” mağınası: jolda aqırğan esek qwrlı zarı joq.

K

Kälim /a/- söz, söyleu, tildesu.

Käläm /a/- baylanıstı sözder, söz tiç.

Käzzäp /a/- ötirikşi, suayt, bwzıq, wrı-qarı.

Kämra /p/- joldas-jora, saparlas, pikirles.

Kümrä /p/- ünsiz qalu, wyalu.

Käusar /a/- jännättağı hauz, su, susın, baldan tätti, sütten aq.

Kättä iti- zor, ülken, zäulim.

Kerbala /a/- Arabiyadağı şöl dala, Iman Hüseyinniñ opat bolğan jeri.

Kifayat /a/- obal sauapqa qarama-qarsı äreket keyde molşılıq degen wğımdı bildiredi.

Käbir /a/- ülken, zor, mañızdı, salmaqtı.

Kämil pirim – Hikmettegi Pirmwğan. (Pirkemel)

Käfan /a/- Kebin kiimi, ahıret kiim.

Kämal /a/- tolıqqai, kemeldengen.

k

Qabi /a/- süyikti.

Qahar /p/- qwdıretti, küşti, Allanıñ bir esimi.

Qadir /a/- Allanıñ 99 atınıñ biri.

Qazi hajat- ädilet, qajet qazısı, eñ ädil bilik.

Qaddıksinub /a/- Peyiştegi perişteniñ atı.

L

Lä /a/- joq emes, bar. (Lä illaha illa Alla)

Lädin /a/- din ğılımı, köripkeldik, aldağını boljau.

Läbbäy /a/- jauap dıbıs beru, ün qatu.

Lauh käläm /a/- pendeniñ tağdırı jazılatın ğarıştağı taqtay, söz.

Lämäkän /a/- belgisiz twraq, meken – jay, Allanıñ twrağı.

Lähad /a/- janama qazılğan kör.

Lähuat /a/- sauıq, şattıq, ermek, ayın.

Lätif /a/- izgilik, qayrımdılıq, rahımşıldıq.

Lauhmahfuz /a/- ğarıştağı adam tağdırı jazılğan taqta.

Larzan /p/-qaltırau, dirildeu, qwtı qaşu.

Lahza /a/- sekund, qas-qağım sät.

Lala /a/ -qwr qalu, bos qalu.

Laqa /a/- körisu, kezdesu, didarlasu.

Laqa – Laqa, jayın balıqtıñ bir türi.

Lağin /a/-lağnet, malğwn, şaytannıc esimi.

M

Mağrifat /a/- zattıñ asılın, negizin biletin ğılım, dini filosofiya.

Mardan /p/- er, jomart, märt, saqi, mırza.

Mağzam /p/- künäsiz, pik. mwntaz, taza, kirşiksiz.

Mağrwm /a/- özgergen, oñarğan, ağarğan, tazarğan.

Mağraj /a/- Rasuldıñ jebireyilmen kökke köteriletin tüni.

Maqbul /a/- süykimdi, wnamdı, jağımdı.

Mazar /a/- beyit, mola, ölgenderdiñ jayı.

Mayhana /p/- şaraphana. parsı tilinde şaraptı /araqtı/ \şy dep ataydı.

Mardud /a/- şaytannıñ äreketimen imannan ayırılğandar.

Mahrum /a/- bärinen bos qalu.

Mahşar /a/- qiyamet qayımnan keyingi jan ieleri /adamdar/ jiılatın jer.

Maşuk /a/- süyikti, ğaşıq.

Mälämat /a/- ayıptau, kinälau, soğu.

Mälik /a/-perişte, dozaqtıñ patşası.

Marham /a/- däneker, daua, ılaj.

Mänzur /a/- maqsat, oy-arman.

Mäulet /a/- tuğan kün. Rasuldıñ tuğan küni.(Mäulet küni)

Mähqam /a/- bekem, mıqtı, mığım.

Mäulim /a/- Allanıñ 1001 atınıñ biri.

Mäşğwl /a/-bir ğana ispen şwğıldanu.

Mäşhür /a/- äygili, ataqtı, dañqtı.

Mürdad /a/- joldan azğan, aramza, azğın.

Müddam /a/- Müdde, maqsat.

Mürid /a/- Şäkirt, oquşı.

Mükärram /a/- joğarı, sıylı, qadirli. Mekke şaharınıñ teñeui.

Murşid /a/- dini basşı, pir, jetekşi.

Müşrik /a/- pütqa tabınuşılar, köp qwdayşılar.

Marhablar /a/- qol qusırıp qwp aluşılar.

Minäjät /a/- tilek tileu. Alladan keşirim swrau.

Mazariler /a/- ziyarat etu, tağzım etu, jalınu.

Mäd /a/- dauıstı äripterdiñ sozılıp oqu belgisi.

Mürsal /a/- payğambarlar. Kitap, jazba tüskenderin mürsal näbi deydi.

Matam /a/- qayğıru, aza twtu.

Mahzir /a/- habarşı.

Mälul /a/- renju, qınjılu, köñilsizdik.

Mansuh /a/- jaramsız, küşin joyu, doğaru.

Mäläyik /a/- perişteler.

Mäuaddat /a/- adaldıq, niet, şın köñil, keñ peyil.

Mäyil /a/- tilek, beyil, niet.

Müptäla /a/- azap şegu, zarığu, täueldilik.

Müştahid /a/- Islam dinine jetik, şariğat boyınşa zañ şığaruşı

Müharram /a/- mwsılmanşa 1-ay.

Mwrauuat /a/- Adamgerşilik, meyirimdi, qayırımdı, jomart.

Mwrdar /a/- ölimtik, öli dene.

Mwstajab /a/-nıqtalğan, bekitilgen.

Mwşahid /a/ kuäger, kuälik etuşi.

Mwştah /a/- sağınu, iñkär bolu, añsau, şabıt, cümarlıc. Mübäräk /a/- qasietti, qwttı, päk, taza.

Müztar /a/ – kütpegen auır jağdayga tap bolu. Şarasızdıq.

Müğjiza /a/- ayan beru, keremet, ğajayıp.

Mwqabıl I- qarsılıq, qarama-qarsı qayşılıq.

Mwhtada I- Kösem, basşı, bastauşı.

Muaddab /a/- Ädepti, körgendi, sıpayı.

Mühmin I- Mwsılmandıq.Islam dinşilder.

Mwnafih I- opasız, eki jüzdi satqın.

Muafih /a/- wnamdı, tura kelu, layıqtı.

Muhim /a/- mañızdı, bastı mäsele.

Muhlat /a/- mäulet, tınıs, uaqıt, üzilis.

Mäşriq /a/- künşığıs eli /şığıs/.

Mağrip /a/- künbatıs jaq /batıs/.

Märdana /a/- e/z bol, bathil bol degen magınada.

Münäsip /a/- jarasımdı, layıqtı.

Maşayıq /a/- /äulie men payğambardıñ aralığındağı däreje/.

Müddağa /a/- arman, maqsat, müdde.

Müñkir-ñäñkir – ölgen adamdı qabirge qoyğannan keyin kelip, saual swraytın zänärli, swstı perişteniñ atı.

N

Nada /a/- dauıs qılu, zarlau, şaqıru.

Nadamat /a/- ökiniş, opıq jeu.

Nar sahar /a/- jeti tozaqtıñ biriniñ atı.

Nasiğ /a/- ösiet, nasiqat.

Nayıp /a/- orınbasar. uäkil, äkim.

Näm /a/- ılğal, dımqıl.

Nığmet /a/- nesibe, näpaqa.

Näbi /a/- payğambarlar. Kitap tüspegen payğambarlardı osılay ataydı.

Näzir /a/- Allağa ötiniş, tilekterin qabıldatuğa şın nietimen beretin sıy.

Naumid /p/- ümitin üzgen, tüñilgen.

Nas /a/- adam, kisi, haçıq. (Qürannıñ 114-süresi)

Nar /a/- tozaq otı, narsahar.

Näjis /p/- teksiz, näsilsiz. (aramzat)

Nalan /p/- zarlau, qaqsau, eñireu, bozdau.

Nala /p/- egilip, zarlap jılau.

Nam /p/- at, esim, “Namıñ kim? «Nasabnama’’

Nama /p/- şığarma, jinaq, öleñ. (Şahnama)

Nämärd /p/- ez, qorqaq, jasıq, sarañ.

Nağra /a/- dauıstap jılau, bozdau, ökiru.

Nıfas /a/- dem, tınıs.

Näfsi /a/- näpsi. qwlqın qwmarlıq.

Nwsrat /a/- tabıs, olja, järdem.

Niyaz /a/- sıy, sauğa, ötiniş, tilek, qwday jolına arnalğan mal-mülik.

U,Ü,W

Ua /p/- aşıq. “Ua äylasa’’- aşu, aşpac.

Uahi /a/- tılsım dıbıs, dauıs, sıbır.

Uağdaniyat /a/- birlik, Allanıñ birligi.

Uäli /a/- qasietti, kieli, äulie.

Uäfi /a/- opa, sözinde twru, adaluağda.

Ua hasrat /p/- ua jalğan, ua qasiret.

Uaşu /p/- aşılu, tacaiu – «uaşuca dib ozin bilmay iurar doslar ’’.

Uajd /a/- şattıq, quanış, bolmıs, twrmıs.

Uasif /a/- sipattau, beyneleu.

Uasıl /a/- däneker, tabıstıruşı, jetuşi.

Uahhab /a/- keñ peyil, jomart, qolı aşıq. Bwl Allağa tän qasiet.

Uahim /a/- ürey, qorqınış, uayım. oy.

Ülfat /a/- dostıq jaqındasu, iltipat.

Ümmat İyaİ- payğambardıñ jolın quğan el. Halıq, qoğam, qauım, ümbet, ümmet.

Ujud /a/- bar bolu, bolmıs, tirlik, tiri bolu

P

Payız-pätuä /a/- şariğat şığarğan ükimge toqtau, kelisim bitim.

Pänhan /p/- jasırın, oñaşa, qwpiya.

Pärdäm /p/- janwşırıp, asığıp, zımırap.

Päymana /p/- päymanası bitti, ömiri tausıldı degen mağınada.

Pärmän /a/- bwyrıq, jarlıq.

Päruäz /p/- wşu, samğau.

Päruärdigar /p/- Allanıñ esimi.

Pırğauın  /a/- Mwsa payğambardıñ uaqıtındağı mısır nçpiiası. Är pırgauın özine arnap piraçidalar turgızgan. İ

Pıraq /a/- Rasuldıñ magraj tüni aspanğa köterilgende mñngen qanattı twlparı.

Pärğaş /p/- qayğı, mwñ, şer, uayım.

Parab /p/- suı mol. Közdiñ jası tekke köl boldı degendi megzeydi.

Päruana /a/- jarıqqa wrınıp öletin köbelek, bäyek boludıñ balaması.

Pwrnam /p/- dımqıl, ılğal, köz jası.

Partu /p/- säule, nwr, jarıq.

Pir /p/- wstaz, dini basşı, qariya.

Pirmwğan /p/- wlı wstaz, kösem, pirkämäl, kämil pir.

Pida /p/- jan pida, /qwrban bolu/.

R

Rabab /a/’- muzıka aspabı.

Rabb /a/- Allanıñ qosalqı esimi.

Rauza /a/- mürde jatqan jer.

Rauz äzal /a/- mahşar kün, birinşi kün.

Raui zardi /a/- elşi, dosı.

Raui zardi /a/- Aytuşı, zar aytuşı, zarlauşı.

Rauayat /a/- äñgime, hikaya, añız.

Rähbar /a/- jolbasşı, ruhani kösem.

Riadat /a/- tazaru, tän men jan tazalığı, qiındıqqa şıdau, tözu.

Rahnäma /a/- bastauşı, jol körsetuşi.

Rafik /a/- joldas, serik.

Rakif /a/- baqtalas, bäseke.

Rauan /p/- ketken, bara jatqan kele jatqan, bir bir qalıptı rauandağanda, tañ atarda, t.b.

Räuiş /a/ – ädis, amal, siyaqtı, soğan wqsas.

Rauda /a/- peyiş, wjmaq, jännät bağı.

Ruzan /p/- sañlau, tesik, säule nışan, ümit.

Ria /a/- eki jüzdi, opasız.

Rizuan /a/- peyiştiñ esigin küzetuşi perişteniñ atı.

Rauaj /a/- örletu, güldeu, damu, Rahman Rahim, Ğafar,

Rauz älsat /a/- Mahşar küni kelgende, alğaşqı mahşar küni, eñ alğaşqı mahşar kün.

S

Sattar – Allanıñ 99 atınıñ atauları.

Sadıq /a/- şınşıl, turaşıl, adal dos.

Sağadat /a/- Baqıt, amandıq, tabıs.

Sardar /a/- basşı, äsker bası.

Sana /a/- madaq, maqtau, minäjät.

Saum /a/- Oraza twtu.

Sahauat /a/- qayırımdılıq, jomarttıq.

Sahaba /a/- Mwhammedtiñ senimdi serikteri.

Saf, safa /a/- taza, kinäratsız, mwntaz, öte taza päk.

Säruar /a/- kösem, basşı, din basşısı.

Swbhan /a/- Allanıñ köp esiminiñ biri.

Sünnet /a/- Mwhammedtiñ is-äreketteri, ösietteri.

Sähär /a/- tañ säri, tañ atar uaqıt.

Sada /a/ – dauıs, ün, ayqay-şu.

Sofı /sopı/ İyaİ- jeke adam. Şariğat jolın öte berik wstagan, taza tacua adam.

Sahi /a/- jomart, märt, mırza.

Sırat /a/- qıl köpir. Mahşarda münminderdiñ qıldan jiñişke, qılıştan ötkir”/ötetin köpiri

delinedi.

Sifat /sipat/ /a/- sırtqı körinisi, wqsastıq, sipat, Allanıñ sifattarı.

Sina /p/- kökirek, keude, tös.

Sahibkämal /a/- sahi, asa jomart, öte mırza.

T

Tağat /a/ -boyswnu. Alla aldında parızın öteu, moyındau.

Tağir /a/- taza, päk.

Tajalli /a/ – Allanıñ ayan berui, körinui, nwr şaşuı, bilinui.

Tahat /a/- şıdau, tözu, sabır qılu.

Tasbih /a/- 99 dana /tüyir/ tas monşaqtan jipke tizgen alqa täspi.

Tarsa /a/- hristiandar.

Taufih /a/- mise, täubağa kelu, şekteu.

Tauhit /a/- qwdaydıñ birligin moyındau ilimi.

Tahlid /a/- elikteu, jolın quu.

Tahsil /a/- iemdenu, enşileu.

Tahkih /a/- oqıp üyrenu, orındau.

Tarihat /a/- aqiqattı tanu jolı, şariğattan keyingi jol.

Tah /a/- päk, taza, şını,

Tauhilağnat /a/- Allanıñ qarğıs atqanı. İbilis.

Tashil /a/- jeñildik.

Täbsir /a/- tüsindiru, anıqtau, taldau.

Talib /a/- şäkirt, oquşı, student.

Täjid /a/- ada bolu, arılu dünie qızığına berilmeu.

Tafrih /a/- eki pärseniñ ayırmaşılığı, parqı.

Tärk /a/- alastau, bezinu, tärki düniya.

Täsdih /a/- bekitu bir istiñ anığın bekitu.

Tağzım /a/- bas iip, moyındau.

Täkie /a/- baspana, tirek, süyiniş, pana, däruşterdiñ tüneytin ornı Jatınjer.

Tausif /a/- sipattau, maqtau, suretteu.

Tän färasat /p/- tän parasatı.

Täharat /a/- däret al, tazaru, juınu, ğwsıl qwyınu.

F

Fardus /p/- wjmaq, 8 peyiştiñ biri.

Fana /a/- qwday jolına jan-tänmen berilu. Joq bolu, joğalu, ölu.

Fanafi Alla /a/-Allağa şın berilgen.

Fazıl /a/- öte bedeldi, qwrmetti.

Färağat /a/- tınığu, tınıştıq.

Fariyad /p/- zarlau, qaqsau, eñireu.

Farsaq /p/- wzaqtıq ölşemi. /f. 6 kl/

Färzäna /p/- dana, oqımıstı. Ğwlama.

Fayz /a/- qayırım, meyirim, bereke.

Fäsq /a/- pasıq, bwzıq.

X

Habib /a/- süyikti, Habib Alla – Allanıñ süyiktisi. Mwhammedtiñ epiteti.

Hadis /a/- Rasulallanıñ ösiet sözderi.

Hazret /a/ – qwrmetti, qadirli.

Halas /a/- taza bolu, qwtılu, jağımsız isterden qalas qalu.

Halqi Ännas /a/- qwday jaratqan adamdar halıq-qwdaydıñ köp esiminiñ biri.

Halqi Qwda /a/- Jaratuşı Alla degen söz.

Halıq biçun /a/- jaratquşı.

Halauat /a/- sırtqı ömirden bölinu, oqşaulanu.

Hamdu sana /a/- Allanıñ atına maqtau, madaq aytu, minäjät etu.

Handan /p/- quanıştı, köñildi, baqıttı.

Hamdinğa danai /a/- maqtauğa twrarlıq dana.

Haram/a/ – aram. Şariğat tıyım salğan närse.

Harap/a/- opat bolu, joq bolu, qwru, qarşı bolu.

Haqiqat /a/- aqiqat, şındıq, anıq, aşıq.

Harzan /a/- qasiret, qayğı, uayım.

Hwzır /a/- aldına kelu, qol qusıru.

Hurram I- erikti, quanıştı, köñildi.

Horlar /a/- jännättagı aru qızdar.

Hwjra /a/- meşittegi imam twratın orın.

Hatar /a/- qauip, qater.

Hasrat /a/- qasiret, qayğı.

Har /p/- qor, qorlanğan, qor bolğan.

Ham /p/- şiki, pispegen, jetilmegen.

Hamr /a/- şarap, işimdik, araq.

Halaqa /a/- jaratu, joqtan bar qılu.

Haq parasat /p/- qwday süygen, berilgen.

Myiiii /i/ sıylı şapan, kiim, ton.

Qıluet /p/- jalğızdıq, oñaşa jer astı, özimen – özi oıtırıp qwdayğa tabınu.

Handan /p/- quanıştı, köñildi.

Hana  /a/ üy-jay, jatın jer.

Hikmet /a/- keremet ğılım, bilim, danalıq.

Hurram /p/- şattıq, quanış, rahat.

Halqa /a/ alqa, döñgelek, şeñber, däruşterdiñ zikir salatın alqası

Hwmra /p/ araq-şarap qwyatın ıdıs.

h

Hadi /a/ – bastauşı, jolbasşı.

Ham-däm /p/- dos, joldas, serik.

Hamman /a/- pırğauın zamanındağı patşa.

Hazar /p/- mıñ, 1000.

Hamra /p/ – kämra, joldas, serik, pikirles.

haua/a/- dua, dem.

Hay /p/-äy,  ey, qaratpa soz.

Huş/p/-aqıl, es, qabilet.

Hiöat /p/- ökiniş, opıq jeu.

Ş, Ç

Şabnam /p/- möldir şıq, azanğı şıq, taza.

Şariğat /a/- Islam dininiñ negizi, kodeksi.

Şafqat /a/- meyirim, qayırımdılıq, şapağat.

Şarafat /a/- rahım, jaqsılıq, adamgerşilik.

Şafağat /a/- qorğauşı, jaqtauşı.

Şahmardan  /p/- patşa, joyqın jomart patşa, patşalardıñ patşası.

Şan rabab /a/- muzıka asbaptarı.

Şädiyar /a/- şahariyar  Mwhammedtiñ ornın basarları «Äubäkir,  Omar, Ospan, Äli”.

Şäkir /a/- oquşı, üyrenuşi, bas iiuşi.

Şäydä /p/- Berile süyu, özin-özi wmıtu.

Şähadat /a/- Iman keltiru, kuälik beru.

Şähi Alla /a/- Patşa qwday.

Şähäriar /a/- şädiar.

Şeyh /şayqı/ /a/- qwrmetti aqsaqal, dini lauazım, din basılarınıñ eñ joğarğı atağı.

Şähid /a/- qwrban bolu, kisi qolınan qaza bolğandar. din jolında jäne soğısta qaza bolğandar şähid delinedi.

Şäddat /p/- küş, qayrat. (Qwdayın wmıtqan bir patşanıñ esimi)

Şübha /a/- küdik, şübä.

Şäkir /a/- rizalıq, şükirşilik, qanağat.

Şäkua /a/- şağınu, nazalanu, qayğıru, zarlanu.

Şähär /a/- qala.

Çakir /p/- Allağa berilu, qwl, malay.

Şärbat /p,a/- tätti su, jüzim söli.

YA

YAhud /a/- yahudiler, evreyler.

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan