Basqı bet / Jarıq nwrdıñ säulesi / Rabğwzi / Qissa Mwhammed sallwllahü-ğalayhi uässäläm

Qissa Mwhammed sallwllahü-ğalayhi uässäläm

Ğabbas raziolla Ğanwhma aytadı: «Haqsübihana ua tağala jwmaqtı, tamwqtı, Jer men kökti, ğarış uä kürsini uä häm basqaların jaratqan zamanda Alla tağala öz nwrınan biraz nwr aldı. Sol nwrğa Haqtağala: «Sen habibim, yağni dosım Mwhammed bol», – dedi. Sodan keyin ol nwr Adam ğ.s.-nıñ jaratılğanına deyin 500 jıl boyı ğarışta Älhamdül-illähi dep tauap qılğan edi. Sondıqtan Haq sübihana ua tağala: «Üş bu hamdü etkeniñ üşin sağan Mwhammed degen esim beremin», – dedi. Mwnıñ soñında Mwhammed ğ.s.-niñ nwrınan Adam ğ.s.-di, ol nwrdan bükil halıqtı jarattı. Mwhammed ğ.s.-niñ tänin Adam ğ.s.-niñ balşığınan jarattı. Mwnan soñ Mwhammed ğ.s.-niñ nwrın Adam ğ.s.-niñ arqasına twrğızdı. Sondıqtan da perişteler Adam ğ.s.-niñ artında tizilip twratın edi. Bir küni Adam ğ.s. minäjat etip: «Iä, Rabbım! Bwl perişteler meniñ artımda nege twradı?» – dedi. Sonda Alla tağala: «Perişteler, habibim, yağni dosım Mwhammedtiñ nwrına qaraydı. Sol nwr seniñ arqañda», – dedi. Sonda Adam ğ.s. minäjat etip: «Ol nwr meniñ mañdayımda bolsın», – degende, Alla tağala ol nwrdı Adam ğ.s.-niñ mañdayına köşirdi. Perişteler Adam ğ.s.-niñ qarsısına şığa sap tizildi. Mwnan soñ Adam ğ.s: «Iä, Rabbım! Ol nwrdı közim köretin orınğa köşir», – dedi. Alla tağala nwrdı müsäbäha barmağına, yağni iman barmağına köşirdi. Sonda keyin Adam ğ.s. sol müsäbähä barmağın köterip, «Äşhädüläl-lä ilähä ellal-lahä äşhädü ännä Mwhämmädür – rasul-lollahü», – dep şähädät kälimäsin ayttı.

Adam ğ.s. iman barmağın köterip, şähädät bergendigi üşin ol barmaq müsäbähä barmaq dep ataldı. Bwl müsäbähä barmağınıñ tamırı tereñde twrdı. Mwnan soñ Adam ğ.s. ayttı: «Iä, Rabbım! Arqamdağı nwrdan tağı da qaldı ma?» – dep swrağanda, Alla tağala: «Tört saqabanıñ nwrı qaldı», – dedi.

Adam ğ.s: «Iä, Rabbım! Ol nwrdı da basqa barmaqtarıma köşir», – dedi. Sonda Alla tağala Äbubäkir Sıdıqtıñ nwrın orta barmağına, Ğwmır nwrın üşinşi barmağına, Ğwsman nwrın şınaşaq barmağına köşirdi.

Adam ğ.s. Haua anamen qauışqanda ol nwr Adam ğ.s-nan Haua anağa köşti.

Payğambarımız Mwhammed Mwstafa ğ.s.-niñ atası Ğabdolla. Ğabdolla-Ğabdümütalib wlı. Ğabdilmütalibtiñ dwrıs esimi – Şäybätülhamdü edi. Ğabdilmütälib tuğanda basında aq tükteri bolğan. Sol üşin oğan Şäybätülhamdü dep esim qoydı. Ğabdilmütälib Äşimwlı. Şın atı – Ğamwru. Ğamwru – Ğabdümänäbwlı. Şın esimi Mwğayra. Mwğayra Qosaywlı. Şın esimi – Müjämağı Käpälwlı. Şın esimi – Hakim. Hakim Mwrrawlı. Mwrra Käğıpwlı. Käğıp Luäywlı Luäy – Ğalıpwlı. Ğalıb – Qahirwlı. Qahirdıñ şın esimi – Qwrayış. Qwrayış Mälikwlı. Mälik Nazarwlı. Nazar Kenänäwlı. Kenänä Hwzaymäwlı. Hwzäymä Müdirikäwlı. Müdirikä İliyaswlı. İliyas Mazarwlı. Mazar Nazarwlı. Nazar Mağdawlı. Mağda Ğabdinanwlı. Ğabdinan Smağwl ğ.s. näsilinen dep tarta beredi.

Payğambarımız Mwhammed Mwstafa ğ.s.-niñ anası Äminäniñ atası Ohäb tau basında YAhiya ğ.s.-niñ jebesinen qan tamğanın körip, Ğabdilmütälibwlı Ğabdollanıñ jaqındığın bildi.

Künderdiñ bir küninde Ohäb öziniñ qatını Bäräğä: «Äminäni Ğabdollağa jwptıqqa beresiz be?» – dedi. Bärä: «Beremin» – dedi.

Bir zamanda Alla ükimimen Ğabdilmütälib wlı Ğabdolla Ohäbqa jauşı jiberdi. Oheb tağı da mıñ şükirşilikpen qabıl aldı.

Erejep ayınıñ jwma küngi keşinde toy jasadı. Sol keşten soñ Äminä Mwhammed Mwstafa ğ.s.-ğa jükti boldı.

İbilis Äbuqabis tauına şığıp şıñğırğanda, şaytan: «Ne boldı?» – dep swradı. Sonda İbilis: «Äy, bizdiñ qojayınımız!» – dep janına kelip: «Meniñ neşe jıl şekken mäşäqatımnıñ iesi Mwhammed bügin ana qwrsağına tüsti. Alla tağala onı ötkir qılışpen jiberer. Sonan soñ ol dinderdi özgerter, pwttardı sındırar», – dedi.

Sol keşte YAhudiler de: «Bügin Mwhammed ğ.s.-niñ jwldızı tudı», – dep şıñğırdı.

Äminä ayttı: «Wlım Mwhammedke jükti bolğanımdı sezbedim. Basqa jükti äyelderdey auırlıq ta körmedim. Hayız (äyelden keletin qan) körmegim toqtalıp, wlım Mwhammedke jükti bolğannan keyin tüsimde bir nwr kördim, Basra şaharınıñ sarayların kördim. Tağı bir tüsimde wzın boylı bir kisini kördim. Ol: «Süyinşi, sen payğambar anasısıñ. Jükti boldıñ», – dedi. Sonda men: «Sen kimsiñ?» – dep swradım. Ol: «Atañ Adam payğambarmın», – dedi. Ekinşi ayda jäne bir kisini tüsimde kördim. Ol: «Süyinşi, sen aqırğı qauımnıñ anasısıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Men Şiş payğambarmın», – dedi. Üşinşi ayda jäne bir kisini kördim. Ol: «Süyinşi, qwrmetti payğambarğa jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Men Nwr ğalayhi-uässäläm», – dedi. Törtinşi ayda bir kisini kördim, «Süyinşi, şarapattı analıqqa jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Idırıs», – dedi. Besinşi ayda bir kisini kördim: «Süyinşi, Adamdardıñ säyädün yağni payğambar anasısıñ. Jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Hwd payğambarmın», – dedi. Altınşı ayda bir kisini kördim: «Süyinşi, Äşim ruınan bolğan payğambarğa jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. «Men İbrahim», – dedi. Jetinşi ayda bir kisini kördim. «Süyinşi, ğalamğa tärbie äkeletin, Alla tağalanıñ dosına jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Smağwl», – dedi. Jetinşi ay bolğanda Bağdat şaharında Kasäri patşasınıñ sarayınıñ töbesinen mwnaralarınıñ on tört kümbezi qwladı. Segizinşi ayda bir kisini kördim, «Süyinşi, sen aqırğı zamannıñ soñğı payğambarına jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. «Men Mwsa», – dedi. Sol segizinşi ayda Mäjusilerdiñ (şäytan, jın) ğibadat etip jürgen ottarı söndi. Bwl ottar mıñ jıldan beri sönbey, janıp twrğan bolatın. Toğızınşı ayda bir kisini kördim. «Süyinşi, sen Mwhammedke jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedi. «Men Ğaysa», – dedi. «Salauatollalahü uässälläm ğaleyhim äjmağin», – dep Ämina dwğa qıldı.

Äminä Mwhammed ğ.s.-ğa bosanarda Äsiya kelip kirdi. Ol häm äbilik (Äyeldi tudıruğa järdem beruşi) qıldı. Bir uaqıtta tolğatıp, Äminäniñ işi auırdı. Sol zamanda bir qwrmetti ülken qws kelip, qanatımen Äminäniñ qwrsağın sipadı. Sol sätte Mwhammed Mwstafa ğ.s. düniege keldi. Ol Mübäräk eki ayağımen ana qwrsağınan şıqtı.

Atası Ğabdülmwtalibten räuäyät qılıp aytadı; «Mwhammed ğ.s. anasınan sündettelip, kindigi kesilip tudı», – dep.

Bir räuäyättä: Payğambarlardıñ işinde sündetti bolıp düniege kelgen payğambar Äueli Adam ğ.s, ekinşi Şiş ğ.s, üşinşi Idırıs, törtinşi Nwh ğ.s, besinşi Lüt ğ.s, altınşı Jüsip ğ.s, jetinşi Mwsa ğ.s, segizinşi Şwğayıp ğ.s, toğızınşı Süleymen ğ.s, onınşı YAhiya ğ.s. On birinşi Ğaysa ğ.s. On ekinşi – Säydinä uä meulänä Mwhammed ğ.s. sündetti bolıp tuğan.

Äminaraziallahü aytadı: «Mwhammed ğ.s. tuğanda Ay wqsas bir kisi wlımdı alıp ketip, bir sağat mölşerindey joq boldı. Mwnan soñ janıma kelip: «Al, wlıñdı. Wlıñ bir sağat Şığıs pen Batısqa täuip qıldı. Adam ğ.s.-niñ janına Mwhammed ğ.s.-di alıp bardım. Adam ğ.s. Mwhammed ğ.s.-niñ eki köziniñ arasın öbip: «Süyinşi sağan. Äy, meniñ dostım! Sen äuelgi häm soñğı balalarımnıñ qojasısıñ dedi», – dedi.

Jwmaq saqşısı Rezuan aytadı: «Allanıñ ämirimen Mwhammed ğ.s.-niñ arqasına payğambarlıq möri basıldı.

Jeti künnen soñ Mwhammed dep esim qoyıp, Mekke halqın twtas sıylap, qadır-qwrmet etti. Mwhammed dep esim beruiniñ sebebi, Äminäğa tüsinde bir perişte kelip: «Äy, Äminä! Sen barşa maqwlıqtar qojasına jükti boldıñ. Onı tusañ Mwhammed dep esim qoy. Onıñ üşin ol Säydelğallämin payğambarlıqtı bek maqtalmaq bolar. Äy, Äminä! Mwhammed ğ.s. tuarda köp ğajayıp köresiñ. Onı adamdarğa sıylama. Ol Mwhammed ğ.s.-niñ tağı», – degen. Äminä: «Sol zamanda oyanıp ketsem, basımnıñ astında altınnan jazılğan bir qağaz taptım. Onda jañağı eskertpeler jazılğan eken», – degen.

Äminä tüsindegi perişteniñ: «Balañızğa Mwhammed esimin qoyıñız», – degen sözin Ğabdülmütälibke ayttı. Ğabdülmütälib Mwhammedke esim berdi. Mwhammed ğ.s.-ğa omırauınıñ sütin bergen Mekkedegi Halima attı kedey äyel edi. Mwhammed ğ.s.-di emizgennen keyin kedey äyeldiñ ırızdığı köbeyip, hal-ahualı jaqsara tüsti. Payğambar ğ.s. bir künde bir aptalıqtay ösip jetilip otırdı. Bir ayda bir jıldıq bolıp eseydi. Eki jıl ötkennen keyin Halimaraziolla ğ.s. Mwhammed payğambardı anası Äminäğa Mwhammed ğ.s.-nan körgen ğajayıbın aytıp, özine mal bitip, rızdıqtı bolğanın jetkizdi. Sonda Äminä: «Sen Mwhammed ğ.s.-di Medinege alıp qayt. Men Mekkeniñ obasınan qorqamın», – dedi. Sondıqtan Halima Mwhammed ğ.s.-di Medinege alıp qaytıp, onıñ tärbiesine köñil böldi. Payğambar ğ.s. 4 jasqa kelgende Halimağa: «Äy, Ana! Men kündiz tuıstarımdı körmeymin, olar qayda?» – dep, Halimanıñ balaların swraydı. Halima sonda: «Olar saharada qoy bağadı. Ol qoylardı Alla tağala bizge seniñ berekeñmen nesip qıldı», – deydi. Sonda Payğambar ğ.s: «Meni de saharağa jiberiñiz. Özime tiesilisin men de bağayın», – dedi.

Erteñinde Mwhammed jolğa äzirlenip, qolına nığımet sauıtın aldı. Tayaq wstap, saharağa qoy bağuğa ketti. Halima saharağa baruğa tiım salsam, köñili qalar dep, qarsılıq jasay almadı.

Payğambar ğ.s.-niñ emşektes tuısı Zamra payğambar ğ.s.-niñ qoyına tas attı. Qoydıñ ayağı sınıp, qoy zarlanıp, kök payğambarına kelip siındı. Sol zaman qoydıñ ayağı tüzelip, auırğanın qoydı. Mwnan soñ Halima Zamrağa: «Äy, Zamra, qandasıñdı ne üşin renjittiñ?» – dedi. Zamra: «Äy, Ana! Ol qandasım tastan, ağaştan, qwstan, jartqış januardan, taudan ötken zamanda: «Ässälämwğäläyk, uä Rassul-alla», – dep aytadı. Sol kezde qay jerge ayaq bassa, sol orında jap-jasıl şöpter payda boladı, qoyların suararda qwdıq suı aldına tasıp şıqtı da maldı mäşäqatsız suardıq. Bir şwñqırğa kirgende bir ülken arıstan meni körip, sekirmekşi bolğan edi. Sol uaqıtta arıstan Mwhammedti kördi de oğan kişilik qılıp, ayağına jığılıp: «Ässälämwğaläyik, ua Mwhammed», – dep sälem berdi. Mwnan soñ Mwhammed ğ.s. arıstan janına barıp, qwlağına bir söz ayttı. Sonda arıstan jügire jöneldi», – degende, Halima: «Äy, Zamra! Bwl körgen isteriñdi basqağa aytpa!» – dedi de, Halima qoyların suardı. Sütteri ädettegiden köbeyip, asıp-tasıp şıqqan edi.

Mwhammed ğ.s. emşektes bauırlarımen är kün sayın saharağa baratın. Bauırları är kün sayın onan neşe türli ğajayıp ister körip qaytatın.

Halima ğ.s. Äminä ğ.s.-ğa ayttı: «Qızmetin ötedim. Älhämdü lillähi sälämät tapsırdım», – dedi. Sonda Äminä: «Şaytannan qorıqtıñ ba?» – dedi. Halimaraziolla: «Bäle! Şaytan wlı Mwhammedke qas qılar jol tappas. Onı Alla tağala şaytan zardabınan saqtar», – dedi. Äminä Halimanıñ qızmetine rahmet aytıp, köp dwğa qılıp, Ğabdülmütälib köp sıylıq berdi.

Mwhammed ğ.s.-ğa Ğabdülmütälib är uaqıt qwrmet qıldı. Qağbağa barsa özimen birge alıp barıp, ärqaşan öz janınan orın berer edi. Qwrayış wldarı Ğabdülmütälibke qarsı söz ayta almas edi. Bir küni bäri jiılıp otırğanda ädettegidey Ğabdülmütelibke meşit törinen orın qaldırılğan edi. Sol zamanda Mwhammed ğ.s. kelip, eşkimge iltifat qılmay Ğabdilmütälib ornına otırdı. Qwrayış mäşrükteri (Mwhammed ğ.s.-niñ şıqqan tegi, öz näsili) bwl haldi körip: «Qara, bwl jetimdi. Ädepsizdik qılıp, qayda otırğanın», – dep sögedi. Sonda Ğabdülmütälib kirip keldi. Mäşrükter payğambar ğ.s.-ğa «Babañnıñ ornınan twr!» – degende, Ğabdülmütälib olarğa: «Tek twrıñız. Ol sol orınğa otıruı tiis», – deydi.

Mwhammed ğ.s. tört jasqa kelgende Ğabdülmütälibke auru payda boldı. Ol: «Bilemin, mağan ajal jaqın», – dep tört wlı Äbulähäp, Ğabbas, Hamza, Äbutälibti şaqırdı. Wldarı kelip sälem beredi. Mwnan soñ Ğabdilmütälib: «Senderdi şaqırğan sebebim, meniñ ğwmırım wzaqqa barmas. Wlım Mwhammed jetim qalar. Oylasam şeger qayğım zor. Eger ğwmırım wzaq bolğanda, Mwhammedti tärbielep, onıñ qwrmettiligin, qadirli bolğanın körer edim. Onı qaysısıñ endi tärbieler ediñ?» – deydi. Sol sätte Äbulähäp: «Ey, ğaripter patşası! Haqtağala sizge wzaq ğwmır bersin. Mwhammedtiñ qwdiretin, ömirin köruge näsip etsin. Eger rwqsat etseñ, Mwhammedti mağan tapsır. Men tärbieme alayın», – deydi. Sonda Ğabdülmütälib ayttı: «Ey, wlım! Seniñ qazir qwrmetiñ bar.

Biraq, köñiliñ qattı, märhäbätsizsiñ. Sondıqtan tärbie qıluğa layıq emessiñ», – dedi. Mwnan soñ Hamza kelip, tizesin bügip: «Äy, Ata! Mwhammedti mağan tapsır, men tärbieleyin», – deydi. Ğabdülmütälib: «Sen tärbieleuge layıqsıñ, biraq bir ayıbıñ bar. Sen añşısıñ, añğa ketkeniñde seniñ qızmetkerleriñ Mwhammedti renjiter», – dedi. Mwnan soñ Ğabbas kelip, tizesin bügip: «Men bwl qızmetke layıqpın. Mwhammedti mağan tapsır», – deydi. Sonda Ğabdülmütälib: «Sen qızmetke layıq emessiñ. Kişkene balalarıñ köp. Balaları köp adamnıñ tärbiege küşi jetpes. Mwhammedke tärbie qıla almassıñ», – dedi. Sonan keyin Äbutälib kelip, tizesin bügip: «Äy, ğaripterdiñ patşası! Mwhammedti tärbiege aluğa meniñ bek mwratım bar. Tek baylığım joq, malım az. Eger rwqsat etseñ, men Mwhammedti alarmın», – dedi. Ğabdülmütälib: «Wlım Mwhammedti sağan tapsıramın», – dedi de, tört wlına qarap: «Wlım Mwhammedte Allanıñ rähmätı bar. Men Mwhammed bilgendi bile almaymın. Qanday is qılsam da Mwhammedpen keñessem, oñ bolatın. Bwl isti Mwhammedke de aytamın. Men ölgennen soñ, qaysısıñızdıñ tärbieñizdi ıqtiyar qılsa, soğan barar», – dedi. Bwl kezde Mwhammed ğ.s. Ğabdülmütälibtiñ töseginde otırğan edi. Ğabdülmütälib Mwhammed ğ.s.-niñ qolınan wstap: «Ey, wlım! Menen keyin bwl tört qandasıñnıñ qaysısınıñ qolında twrarsıñ», – dep swrağanda Mwhammed ğ.s. ornınan twrıp, Äbutälibtiñ moynınan qwşaqtap, aldına otırdı. Ğabdülmütälib sonda: «Älhämdü lillähi, maqsatım orındaldı», – dedi. Mwnan soñ Äbutälibke ayttı: «Mwhammedti sağan tapsırdım. Mwhammedke ıqtiyar qıl. Ayt künderi jaña kiim kiindir. Jetimderdiñ köñili mwñlı bolar. Tamaq jegende öz janıña otırğız, öz balalarıñnan artıq qwrmet qıl. Mwhammedti kem twtpa! Osı şarttarğa rizamısıñ, ua qabıl qıldıñ ba?» – dep swraydı. Sonda Äbutälib barşa şartın qabıl aldı. Mwnan keyin Ğabdülmütälib nauqası küşeyip, dünieden köşti.

Mwhammed ğ.s.-di Äbutälib öz üyine keltirip, qadir-qwrmet qıldı. Atasınıñ ösietin berik wstadı. Äbutälib bazardan qaytıp, balaları qarsı jügirgende, ol Mwhammed ğ.s.-i erekşe qwşıp, köñilin qoş qılatın. Tamaq jeytin kezde Mwhammed ğ.s.-di öz janına otırğızatın edi. Ayt künderinde Mwhammed ğ.s.-ğa jaña kiim kiindiruşi edi. Mwhammed ğ.s.-niñ körkemdigi men aqılı arta tüsti. Onıñ täbäräk zatı azğındıqtan päk edi. Kiimine şöp-şalañ, näjis jabıspaytın. Eşqaşan da pwtqa ğibadat qılmadı. Oyın oynamaytın, eşbir qamır (esirtki, araq) işpedi. Mekke halqı Mwhammed ğ.s.-di «qiyanatsız» dep madaqtadı.

Mwhammed ğ.s. 12 jasqa tolğan kezde bir küni Qwrayıştar sauda şaharına barmaq boldı. Äbutälib Mwhammed ğ.s.-ğa ayttı: «Biz de barıp, sauda jasayıq», – dedi. Mwhammed ğ.s. bwl sözdi qabıl alıp, birge saparğa şıqtı. Qwrayış kerueni jolda Mısırğa jaqın bir ağaş tübine dem aluğa toqtadı. Sol sätte Nasaranıñ ğalımı düniesin tastap, keruenniñ kelgenin körip, keruen janına jügirip kelip Mwhammed ğ.s.-ğa köristi. Qwrayış eline qarap: «Bwl Mwhammed, barşa ğalamnıñ qojası, adamdarğa payğambar bolar, Alla tağala mwnı barşa ğalamğa rahmet qıldı. Ümbetteri ğaziz bolıp, iman keltirer», – degende, Qwrayış qarttarı: «Mwnıñ payğambar bolatının qaydan bildiñiz?» – dep swradı. Rahıp ayttı: «Sizdiñ keruendi qarap twrğanımda Mwhammed ğ.s. ötkende tas, ağaş oğan säjde qıldı. Tas, ağaş payğambarlardan basqağa säjde qılmaydı. Tauratta, İnjilde Mwhammed ğ.s-niñ sipattarı jazılğan. Sonıñ barşası tura keldi. Üşinşi bir dälel, üsti-basına qarañız. Basında bir aq bwlt köleñke bolıp twrdı. Tauratta da, İnjilde de osı körinister aytılğan», – dedi. Mwnan soñ: «Onıñ tärbieşisi kim?» – dep swradı. Sonda halıq: «Tärbieşisi Äbutälib», – dedi. Sonda, Äbutälibke: «Mwhammedti Mekkege tez qaytar. Mwnıñ dwşpandarı yahudiler. Olar renjiter», – dedi. Äbutälib, Äbubäkir raziallağa qosıp, Mwhammed ğ.s.-di Mekkege qaytarıp jiberdi.

Mwhammed ğ.s. nwrı künnen-künge arta tüsti. On üş jasqa tolğanda Ay jüzinde nwr balqıp, payğambarlıq nwrı jüzinde boldı.

 

Xİİİ ğasırdıñ ayağı men XİV ğasırdıñ basında köne türki tilinde iri tuındılar äkelgen Nasiruddin Bwrhanuddin Rabğwzidiñ «Qissa-sül-änbiyya-i» eñbegin tatarşadan audarğan Roza Mwqanova

Sonday-aq, oqıñız

Mwhammäd Mwstafa sallwlahu-ğalayhi-uässälämğa payğambarlıq kelui

Ol zaman Taurat zamanı edi. YAğni, payğambarlıq kelgenşe Namaz, Tağat, Ğibadat joq edi. Mwhammed ğ.s. …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan