YAsaui mwrası

Jürekti terbetken oylar

Bökebay Änuarbek Täjenwlınıñ audarmasındağı Ahmet YAssauidiñ «Diuani Hikmetin» oqığanda oyğa oralğan pikirler
1 – Hikmetten
…Bismillä dep bayan eteyin hikmet aytıp,
Talibterge inju, gauhar şaştım, mine… –
dep bastaptı öziniñ älemge äygili bolğan hikmetterin, Qoja Qoja Ahmet YAssaui babamız.
25 şumaqtan twratın osı, birinşi hikmettiñ bastapqı eki jol mağınasına köñil audarsaq birden oyğa oralatın, közimiz jetetin bir närse, ol – Qwl Qoja Qoja Ahmet YAssaui attı adamnıñ Qwday jolına jäne sol jolğa özderin bağıttauşılarğa eñbek etkeni. Babamızdıñ tüsiniginde, nemese bizdiñ sanamızğa siñirgisi keletini – Alla tağalanı tanu, oğan ğaşıq bolu jolına tüskender ömir boyı onıñ şaşıp ketken inju, gauharların terip, rahattana ömirin ötkizetini.
Ahmet babamız bwdan mıñ jıl bwrın bizderge (talibterge, Allanı izdeuşilerge) inju men gauhardan şaşu şaşıp ketipti. Mıñ jıl boyı talay dindarlar men YAssaui tanuşılar sol asıldar rahatın körip kele jatqan sekildi.
Bw zamanda bizdiñ dünielik tüsinigimizde eñ bağalı närse – inju, gauhar attı asıl tastar. Al qolğa tüsken asıl närseler, bağalı bwyımdar adam minezine özgeris äkeletin sekildi. Bw zamanda älgi asıldardı ielengenderdiñ tüsinigi özgerip sala beredi eken. Olardıñ körer rahatı basqaşa. Olar aqıl-esin joğaltarday aspandap, özin Qwday sezine bastaydı. Babalarımızdıñ: «Qala sayın üy sal, apta sayın qatın al», – mätelindegi nağız inju-marjan bağasın tani almay, söz küyinde tüsine ömirin ötkizedi.
Al babamızdıñ tüsiniginde eñ asıl närse onıñ bizge aytpaq bolıp otırğan oyı eken. Ol – öziñdi jaratqan Alla tağalağa qwlşılıq etu qajettigin moyındauğa, kündelikti is-äreketimizdi izgilendiruge, minez-qwlqımızdıñ halıqqa jağımdı bolıp qalıptasuına, äser etuge qızmet etuge tiisti. Özi jazğan hikmet sözderin ol solay bağalaptı.
Şirkin bw zaman adamdarına, bizderge, bwdan mıñ jıl bwrın ömir sürgen Ahmet babamızdıñ ruhani baylığınday senim men tüsinik berse…
– Änuarbek mırza! Siz ömiriñizdiñ soñğı jiırma jılın tek osı şaruağa arnapsız. Osığan Sizdi ne itermeledi?
– Sayın mırza! Siz mına sözderge nazar audarıñızşı…
Ğarıp, jetim, paqırlardıñ köñilin aulap,
Köñili bütin halayıqtan qaştım, mine…
Sonda siz de Ahmet baba ruhına jaqınday tüsesiz.
– Äneke, sonda YAssaui babamızdıñ halayıqtan qaştım degen söz tirkesin qalay tüsinemiz?..
Onı bılayşa tüsin…
…Tüsindim, Äneke. Köñili bütin dep babamız Alladan qorıqpaytın, qaltasınıñ qalıñdığına bola özin nağız kisiler sanatına qosatındardı meñzep otır deysiz ğoy…
Ol kisi tağı bir hikmetinde «Menmensigen halayıqtan qaştım, mine» depti…
– Mine solay, qımbattı oquşılar! Jağımsız minezdiler, menmender, baylığına mastanğandar bwdan mıñ jıl bwrın qanday bolsa, äli künge däl sonday sekildi. Babamız solardı minep-sınap, hikmetine kirgizse jäne olarmen birge ömir süruden bezip «menmensigen halayıqtan» qaşıp, jer astına tüsip ketse, bizder bw zamanda solarmen birge külip, bir dastarhannan as işip, birge kün keşemiz…
Bizde qaşatın jer joq. Biz jer astına kete de almaymız, qolımızdan da kelmeydi…
Olar (jağımsız minezdiler, menmender, baylığına mastanğandar) özgermegen, al biraq bizder (ğarıp, jetim, paqırlar) basqa sekildimiz. Babamız olardan qaştım dese, qaşıp jer astına tüsip ketse, biz solardıñ ığına tığıluğa wmtılamız… Bir dastarhanda otırıp däm tatuğa qwmarmız… Bile twra olarğa qoşamet sözderimizdi köpirtemiz… Olar oğan senedi, öz isiniñ dwrıstığına közderi jete tüsedi…
Biz Qoja Ahmet YAssaui hikmetterin zerdeley jürip oyımızğa bir pikir oraldı.
Bizdiñ qırıq rulı qazağımızğa tağı bir ru qossaq odan biz eşteñe joğaltpaytın sekildimiz.
Barlıq rulardağı özimşil jandardı, qaltasındağı qarjısı arqasında ğana azamat atanatındardı, kökireginde elime qalay payda keltiremin degen oy joq, jetim-jesir, aş-jalañaş attı sözderdi paydalanbaytın adamdardı bir ruğa biriktirip, «Menmender ruı» dep atasaq…
Mümkin sonda biz olardıñ äserinen qwtılıp, mändirek ömir sürer me edik?..
Mändi ömir dep otırğanımız toya tamaq işip, jwmsaq tösekte jatu emes. Jaqsı jwmıs, altın taq ta emes. Olardıñ barlığı da tek qana tän swranısına eñbek etpek. Mändi ömir, ol – adamnıñ özine-özi ruhani mağınada riza boluı.
Bireu bar su jaña maşinası üşin rahat sezimine bölenedi. Bireu bar milliardtap köbeytken aqşasın oylap rahatqa batadı.
Al endi bireuler öziniñ halıqqa dep arnağan bir auız sözi, aqılı, bilimi el paydasına asıp jatsa…
YAssaui babamız şınımenen mändi ömir sürgen jan.
Arıstan bab Ahmet Iassaudı 500 jıl kütipti. Mwhammet payğambarımızdıñ tapsırmasın orındau qajettigi, onıñ ruhı amalsızdan bes jüz jıl tiri jatuğa mäjübir bolğan. Aqırı «Şükir Alla, kördim-au» — dep, quanıptı.
Jeti jasta Arıstan babam izdep taptı,
Är sır körip perdemenen bürkep japtı,
«Şükir Alla, kördim-au» – dep izimdi öpti,
Sol sebepten alpıs üşte kirdim jerge.
Osı arada bizge bir oy kelip otır. Arıstanbaptıñ Ahmet YAssaudı 500 jıl kütkeni sekildi, Qoja Ahmet YAssaui Hikmetteri bizdiñ Änekeñdi 1000 jıl kütipti. Bizdiñ tüsinigimizde mıñ jıl wzaq uaqıt. Al Alla tağalanıñ şeksizdik attı älemi men uaqıtında ol öte az mezgil. O jaqtıñ bir jılı bizdiñ 70000 jıl deydi (29-şı Hikmette)… Bizdiñ aytpaq oyımız jazılğanına mıñ jıl bolğan hikmet Änekeñniñ tüsindirmesimen halıqqa taralu üşin o jaq uaqıtımen bar bolğanı 7 jıl eken. Hikmet te o jaqta audarmaşısın jeti jıl kütedi, Qoja Ahmet YAssaui de bw jaqta Arıstan babasın jeti jasqa deyin kütedi.
Qwrmetti Äneke! Sizdiñ Arğı tegiñiz Arğın Aqjol bi eken. Maqtanuğa twrarlıq ata-tek! Al qazirgi äuletteriñdi biriktirip twrğan Bökebay atadan Arğınnıñ ata qonısınan Türkistanğa qonıs audarğan Qozğan atalarıña deyin de 7 ata sanadıq (Keñesbek qajı Bökebaev, «Tegine tartıp tuğan er». Astana, 2010 j., 12 bet). Osı aradan biz tabiğattıñ özin-özi saqtau üşin qaytalanıp twratın zañdılıqtarınıñ birin kezdestiruge qwmar bolıp otırmız. Qozğan ata Türkistanğa öz erkimen qonıs audarmağan bolar ma? Joğarıdan bwyrıq boluı da mümkin ğoy? Arğındarday tekti wrpaqtıñ bir wlı hikmetti qazaqşalau üşin Türkistanda, YAssaui topırağında tuuı qajet boldı ma? Qoja Ahmet YAssaui atanıñ hikmetterin qazirgi maqtalıp jatqan därejesine jetkize audarma jasaytın Änuarbektiñ ömirge keluin osılayşa wyımdastırdı ma?
Aruaqtar osı şaruanı qazaqtıñ arqajonınday Arğınnıñ, Aqjol bidiñ wrpağı Änuarbek Täjenwlınıñ tındıruın qalağan bolar…
Änekeñe tağı da til qatıp körelik…
– Äneke! Sizdiñ bwl eñbegiñiz öz mindetin atqarıp jatır. Sizge deyin de Alla jolın jay halıqqa tüsinikti etu maqsatın Mwhambet payğambarımızdan bastap biraz sanalı kisiler eñbek etken edi. Solardıñ biri Imam äl-Buhari.
Imam Mwhammed ibn Ismail Abu Abdullah äl-Dju fi äl-Bwhari 810 jılı Bwharada tuıptı. Ömiriniñ on altı jılın jwmsap, 600000-nan astam hadis mätinderin jinaqtauğa, olardı taqırıptap, bir salağa keltiruge jwmsaptı. (Imam äl-Bwhari «Jeke twlğanıñ ädepteri», birinşi kitap. Almatı, 2005.)
Solardan ekşep 7000 hadisterdi tañdap alıp «Sahih» attı jinaq şığaradı.
Qazir bizdiñ aldımızda jatqan kitapta payğambarımızdıñ 1844 hadisine tüsinik berilipti.
Qwran qwpiyasın jay halıqqa tüsinikti jetkizu üşin eñbek etken din ğwlamaları hadister jinaqtağan, dınışpandar hikmetterin jazıp, aqındar öleñ men termelerin arnağan.
Solardıñ biri Mañğıstaulıq Abıl aqın (1777 – 1864 jj.). Abıl aqınnıñ «Abıl älippesi» attı 29 şumaq törtjol öleñderi arab älippesiniñ barlıq äripterin atay otırıp, nasihat şumaqtarın qwrastıradı. Är äripke arnalğan tört jol öleñ dini sauatıñdı aşıp, kisilikke, imandılıqqa jetekteydi.
Är şumaq – uağız! Biz solardıñ eki-üş şumağın oquşılar nazarına wsınalıq.
Äripte jiırma toğız keledi «ti»,
Köñildi berip Haqqa näpsiñdi tıy.
Qwdaydan şınımenen qorıqsañız,
Tasta da haram näpsi, adaldan jıy.
Osı joldardı oqıp otırğanda bizdiñ oyğa keybir aramnan mal jinap alıp, sosın meşitke barıp bes-on teñge sadaqa tastap, Qwdaydı da, özin de aldamaq bolatındar eske tüsedi.
Äripte jiırma toğız keledi «jwm»,
Malınan zeket bermes key jaman swm.
Zeketin közi qiıp bermegenmen,
Közine ölse tolar topıraq, qwm.
Äripte jiırma toğız keledi «yaay»,
Kütedi segiz jwmaqtan Jaratqan jay.
Aqılğa, şarapatqa peyil berseñ,
Imandı osı äripter taratqanday.
«Abıl älippesi» atandırılğan bwl şumaqtar körnekti jırşı, küyşi jäne Haq jolına eñbek etip jürgen Eldos Emil mırzanıñ orındauında barşa jwrttı imandılıqqa şaqıra, orasan eñbek etip keledi.
4-şi hikmetten
Ahmet babamız:
Men jiırma altı jasta sauda qıldım – deydi.
Men jiırma jeti jasta pirdi taptım – deydi.
Men jiırma jasta sauda qıldım,
Mänsür sipat didar üşin dauda qaldım,
Pirsiz jürip dertti jağday payda qıldım,
Sol sebepten Haqqa siınıp keldim, mine.
Adam pendesi qatelespeymin dese, bastı qatesi osı bolmaq.
Adam pendesi künäm joq dese bastı künäsi osı bolmaq.
Bizder tügili Qoja Qoja Ahmet YAssaui babamız da qatelesipti. Ol özi moyındap otırğanday, Mansür Hallaj (858 – 922 jj.) attı sopı ilimin zertteñkiregen bolsa kerek, sonıñ dauına wşıradım deydi. Al Mänsür Hallaj sopı Allağa jetu jolında zor jetistikterge jetedi. Biraq öz uağızdarında «Men Haqpın» dep jariyalap, onı osı küpirligi üşin darğa asqan. Onda da ölmegen soñ otqa örtep, külin dariyağa şaşqan deydi.
Pirsiz (wstazsız) biliktiñ keyde iesine payda bermeytini babamızdıñ basına da kezdesse kerek. Sonı wqqannan soñ:
Men jiırma jeti jasta pirdi taptım,
Är sır kördim, perdemenen bürkep japtım.
Bosağağasın jastanıp izin öptim,
Sol sebepten Haqqa siınıp keldim, mine… dep, janı jay tabadı.
Bwl sözder bizge Ahmet babamızdıñ 27 jasqa deyingi jäne sodan keyingi ğwmırın köz aldımızğa elestetuge mümkindik beredi. Ol Qah jolına jetkizer ğılımmen aynalısa jürip, jası 27-ke tolğanşa (jeti jasında Arıstan babası payğambar amanatın tapsırsa da) jay ğana, özimiz sekildi pendelikpen ömir sürgen köptiñ biri sekildi. Tirşilik etip, bala-şağalı bolıp, saudasın jasap künin körgenge wqsaydı. Sodan keyin wlı babanıñ wlılığı jalpı adam pendesiniñ ruhani tirligine azıq bola bastaydı. Elim dep eñbek etudiñ ülgileri körsetiledi. Özine pir (wstaz) tabadı. Wstazınan sır (aqiqat) köredi. Onı jariya etuge asıqpaydı. Piriniñ basağasın jastanıp, izin öbedi. Tolıq adam, mwsılman därejesine jetedi. Tek qana Abay aytatın tolıq adam ğana:
Qwldı körsem, qızmet qılıp qwlı bolsam,
Topıraqtay jol üstinde jolı bolsam,
Ğaşıqtardıñ küyip öşken küli bolsam,
Dostı bolıp, jer astına kirdim, mine – dey alar.
Qoja Ahmet YAssaui zamanında «Payğambar jası» attı söz tirkesi, keyin halıqtıñ kie twtar osı sanı (63 – payğambar jası) qalıptaspağan bolsa kerek. Biraq olardıñ da «payğambar jasın», alpıs üş jastı qadir twtqanı bayqaladı. Osı mısaldıñ özi sol zaman adamdarı men bügingi qazaqtar arasındağı ruhani twtastıqtı bayqatıp jatqanday.
Jasım alpıs üşke jetti, bir kündey joq,
Ua, dariğa, Haqtı tappay köñilim sınıq.
Jer üstinde swltanmın dep boldım wlıq,
Şükirlikpen jer astına kirdim, mine.
7-şi Hikmettegi soñğı şumaq:
«Qwl Qoja Ahmet, ügitşi bolsañ, öziñe bol,
Ğaşıq bolsañ, jannan keşip bir jola öl.
Nadandarğa söziñdi aytsañ, qılmıs qabıl,
Mıqtı bolıp jer astına kirdim, mine», dep keletin, babamızdıñ özine-özi aytqan tärbie sözin, bw zaman adamdarı är tañda moldanıñ azan şaqıratınday qaytalap twrsa rtıq bolmas edi.
Ügitşi bolsañ, bay bolsañ, äkim bolsañ, ataqtı bolsañ – öziñe bol. Bwl nağız taza süriletin ömir talabı. Eşkimge bwldanba. Al ğaşıq bola alsañ (bwl jerde babamız Alla tağalağa ğaşıqtıqtı aytıp otır) jannan bezip, sol jolda öluge dayar bolu qajettigin özine jüktep otır. Al Alla tağala jolında öluge dayar pende eşqaşan eşqanday jaman is-äreketke qadam baspası aqiqat. Olar özi turalı da aqiqat söz aytadı.
Ey, beyhabar, Haqqa köñil jügirtpediñ,
Dünie aram, odan köñil suıtpadıñ.
Näpsiden keşip, Alla jaqqa wmtılmadıñ,
Bwl näpsi üşin zar da hayran boldım, mine – dep, özine de, beyqam jürer qandastarına da, Qwdaydı eskermes basqa jwrtqa da qayran qaladı.
«Zalımdardı ayıptama, zalım öziñ,
Mendigiñnen, äser etpes jwrtqa söziñ.
Dünie malın tola berdim, toymas köziñ,
Sarañdardı tozaqqa saldım, mine» –
dep, barlığımızğa da Alla atınan esertu jasaydı.
Wlı jaratqan sağan (mağan da) zalımdardı ayıptama, ol menmendikten tuındaytın qılıq deydi. Olardı ayıptasañ öziñ zalım. Olardı zalımdıqqa mümkin jaratuşınıñ özi itermelep otırğan bolar.
Bwl söz arqılı bireudi ğaybattaudıñ özi zalımdıq qasiet ekenin, menmendikpen jwrtqa söziñ ötpeytinin, malğa pendeniñ közi toymaytının, olardı erteñ ne kütetinin Alla atımen halıq qwlağına jetkizgen. Babamız bwl hikmette nadandarğa qattı şüyligedi.
Nadandarmen ötken ömir tozaq qatar,
Nadan barsa, tozaq odan bolar azar.
Nadandardan tozaq ta qorqadı eken. Danışpan babamızdıñ osı sözinen keyin-aq bizge älemdi nadandar basqarıp otırğan joq pa eken degen oy keledi. Öli nadandardan tozaq qorıqsa, tiri nadandardan torıqqan Ahmet babamız jer astına tüsip ketedi.
Jer astına qaşıp kirdim nadandardan,
Qolım jayıp dwğa tileyin mardandardan.
Ğwrıp janım jüz sadaqa danalardan,
Dana tappay jer astına kirdim, mine.
Nadan atalatındar bw zaman adamdarına da oñay timeytin bolsa kerek. Olardan kezinde Abay da torıqqan sekildi. Aqıl – olar üşin aram dep twjırımdaydı.
Nadanğa aram – aqıldı qwlaqqa ilmek,
Bwl sözden ertegini tez üyrenbek.
Ras sözdiñ kim biler qasietin,
Aqılsız şınğa senbey, joqqa senbek.
Biz bwl jerde YAssaui danışpannıñ nadan dep otırğandarı kim eken dep özimizge swraq qoydıq. Jauap bireu sekildi. O kisiniñ sözindegi nadandar – Qwday men Jaratılıs zañdılığın qabıldamaytındar, Qwdaydan da, tabiğattan da rahım kütpeytinder, özine qajetti öz qolımen jasap alatındar bolsa kerek. Olarğa ügit te jürmeydi, sebebi olardıñ öz tüsinigi bar. Olarğa küş te körsete almaysıñ, öytkeni küş te solardıñ qolında.
Biraz oquşılar bwl şumaqtı oqıp otırıp Qoja Ahmet nadandarınıñ qatarına jay sauatı az adamdar men oquı az pendelerdi de qosıp jiberui mümkin. Biz sol oydan saqtandırğımız keledi.
– Qımbattı Äneke! Biz «ölmey twrıp öl» degen söz tirkesin bwrın estimegen sekildimiz. Siz osı Hikmetterdi qazaq tiline audara jürip osı sözge män bergen bolarsız dep oylaymın. Sonda «ölmey twrıp ölu» degen qanday äreket?
– Sayın! Sen babamızdıñ:
Aqılğa erseñ, körstannan habar alğın,
Mende solay bolarmın dep ğibrat alğın.
«Ölmey twrıp öl» hadisin ğamal qıl dep,
Bwl hadiske ğamal qılıp öldim, mine,
deytin şumağın eske tüsirip otırsıñ ğoy. Bwl swraqqa jauap Qoja Ahmet YAssauidiñ jer astına tüsken qılığınan izdegen dwrıs bolar dep oylaymın.
– Bwl söz mağınasın babanıñ äreketi arqılı tüsin deysiz be? Iä, solay eken-au! Ahmet babamız ölmey twrıp ölgen pende edi ğoy. Demek bwl söz tirkesi öz qolıñmen öz täniñniñ swranısın öltiru, bw düniyadan baz keşu. Sonda olardıñ, Allasına bet bwrğan pendelerdiñ, tänindegi pendeşilik swranısı azaymaq. Al jandarınıñ Allasına degen şeksiz mahabbatı adam tirligine basşılıq etpek.
Sodan barıp adam nağız adam qalpına jaqındaydı. Sodan barıp ruhani asıldanadı.
Ruhani asıldanu degenimiz bizdiñ oyımızşa, ol – adamzattı öz bauırınday jaqsı köre jürip, öz wltınıñ wlı bolıp qala bilu. Bwnday sezimge ie bola alğandar sol sezimderi arqılı Otanına degen, öz tuğan halqına degen erekşe sağınış qa ie bolmaq. Tuğan jer adamdarın, tuğan jerdi ardaq twtpaq.
Tuğan jerim – qwttı jwrt Türkistannan,
Bauırıma tastı wrıp keldim, mine.
Bwl Qoja Ahmet YAssaui babamızdıñ sözi, onıñ sağınışı.
Sol uaqıtta barıp adam täubesi eske tüsedi, näpsi men baylıqqa masattanu attı sezimderdi şektey alar qasietterge ie bolmaq. Baq pen taqqa masattanu sezimin şektey alatın boladı.
Barlıq künälarımnan täuba qıldım,
Mastanıp jürippin, endi odan ayıqtım.
Demeymin meni jannan ayırma,
Soñında imanımnan ayırma.
Alpıs üşte sünnet boldı jerge kirmek,
Rasul üşin, eki ğalamdı joq dep bilmek,
Ğaşıqtardıñ sünneti ğoy tiri ölmek,
Estip, wğıp jerge kirdi Qwl Qoja Ahmet.
Bwl jerde oquşılarımızğa eskerte ketetin bir närse, «ğaşıqtıq» söziniñ tüsinigi. Qoja Ahmet YAssaui özin Alla tağalanıñ qwlımın dep moyındaydı, maqtanış twtadı jäne bar mahabbatın, ğaşıqtıq sezimin tek qana Allağa bağıştaydı.
Hikemettegi jii kezdesetin jäne «ğişq» degen bir söz bar. Ol jay söz emes adam sezimi, adamnıñ tek qana Wlı jaratuşığa şın ğaşıq bolğan uaqıtındağı sezimi. «Ğişq» – adamnıñ Allağa degen toyımsız mahabbat sezimi dep tüsindiredi, Änuarbek mırza.
Jannan keşpey, ğişq sırın bilip bolmas,
Maldan keşpey, menmendikti qoyıp bolmas,
Wyatşıl bolmay, jalğız Özin süyip bolmas,
Onday ğaşıq el közinen tasa bolar.
Demek, Jaratuşı jolına jandı qwrban etpey (jandı qwrban etu degendi ölu dep tüsinbeñiz) ğişq sırın bilip bolmas deydi. Adamdı menmen etetin – baylıq pen bilik. Demek dünie men maldı, astına basqan tağın öziniñ kisiligi dep bağalaytındar olardan qol üzbey menmendiginen de qwtıla almaydı eken.
Ğişq bağın beynettenip kögertpeseñ,
Qorlıq körip, swm näpsiñdi öltirmeseñ,
Alla deumen işke nwrdı toltırmasañ,
Olla-billä, sende ğişq nışanı joq.
Allağa degen toyımsız mahabbat (ğişq) oñaylıqpen jürekke ornıqpaytın sezim bolsa kerek. Ol üşin wzaq beynettenu qajet eken. Näpsini öltiru, nemese näpsi sezimderindegi qwştarlıqtan qwtılu üşin de biraz qorlıqtı bastan ötkizu kerek delinedi. Solardı orındağanda Alla degen nwr işki sarayıñdı jarıq eter, äytpese sende mahabbattıñ da (Allağa degen), ğişqınıñ da (Allağa degen toyımsız mahabbat) özi tügil nışanı da boluı mümkin emes deydi.
Qiyamettiñ bir küni elu mıñ jılşa bolar,
Bwl dünie esebimen bil, qanşa bolar.
Qiyamette jetpis mıñ jıl otta qalar,
Täuba qılğan qwldar küymes kezderi bar.
Bwl dünie esebimen bil, qanşa bolar, depti ğoy, babamız. Erteñgi kün künäharlar sanatına eseptelip tozaq otında jaza öteytin kün tusa dozaq otında qanşa jıl azap şegetinimizdi eseptep şığarıp körelik.
Künähar pendelerdiñ tamwq otında jazasın öteu merzimi:
O jaqtıñ bir küni – bw jaqtıñ 50000 jıl bolatın bolsa, qiyamet jazasınıñ wzaqtığı 70000 jıl bolsa:
375 kün h 50 000 h 70 000 = 1 312 000 000 000 kün.
Mäñgilik mağınasına aqıl jetkize alatın, şeksizdik şamasın tüsine alatın ğalımdarğa 1trilion 312 mlrd. kün (bizdiñ künimizdiñ esebimen) mäñgilik pen şeksizdikke salıstırğanda onşa wzaq uaqıt emes bolar. Biraq tamwq otında sonşama kün azap şegu adam zäresin alatın san emes pe?..
Saqtay kör, Alla tağala…
Qoja Qoja Ahmet YAssaui babamızğa senuge bola ma?
Bolmaydı dep eşkim ayta almas…
Olay bolsa, birden jwmaqqa jol tüspese… 1 312 000 000 000 kün…
Saqtay gör, bizderdi Jaratqan…
Özimizde saq bolalıq pendeler…
1trilion 312 mlrd. kün tamwqta otırğanşa özimizdiñ qamşı sabınday ğwmırımızdı Wlı Jaratuşığa jalınına jürip, adamgerşilik pen, mwsılmanşılıq jolına eñbek ete ötkizgen dwrıs bolar…
Babamız 30-şı Hikmette tozaq pen jwmaqtı aytıstırıp qoyıptı.
Tozaq aytar: – Men artıq, mwnafıqtar mende bar,
Mwnafıqtar moynında ottan esken kisen bar.
Peyiş aytar: — Men artıq, didar körmek mende bar,
Körsetuge didarın Rahim attı Rahman bar.
Biz bwl aytıstıñ tek qana eki söylemin sizderdiñ nazarlarıñızğa wsınıp otırmız. Osı eki söylemniñ özi oylı jandı bir qortındı şığaruğa itermeler dep dämetuge bolar.
35 – Hikmetten
Äulieler aytqan uäde keldi bilem,
Qiyamettiñ küni juıq boldı, dostar.
Esti qwldar bolğanın bildi bilem,
El-jwrttan meyir-şapqat ketti, dostar.
Ülken-kişi jarandardan ädep ketti,
Qız-kelinşek, näzik jannan wyat ketti.
«Wyat barda iman bar» – dep Rasul ayttı,
Arsız qauım, ğajayıptar boldı, dostar.
Mwsılman mwsılmandı bardı öltiruge,
Teris körip Haq jolın bwzdı mülde.
Mürid pirdiñ qaramay bet-jüzine,
Ğajap swmdıq zaman boldı, dostar.
Düniesi mol adamda jomarttıq joq,
Patşalarda, uäzirlerde ädilet joq.
Däruişterdiñ dwğasında qabilet joq,
Türli bäle halıq üstine jaudı, dostar.
Aqır zaman ğalımdarı zalım boldı,
Qoşamet etuşiler ğalım boldı,
Haqtı aytqan däruişke qarsı boldı,
Ğajap swmdıq zaman boldı, dostar.
Qiyamet küni juıq jetti, qalğanı joq,
Qwl Ahmettiñ aytqanınıñ jalğanı joq,
Ol özine bir nasihat aytqanı joq,
Nasihattı halıqqa aytıp ketti, dostar.
Äneke! Babamız osı hikmetinde adam minezderine qattı şüylikken eken. Qazirgi zamandı öziñiz körip kettiñiz. Bwrın jıldamdıq attı ölşemdi «jelden jüyrik januar» dep bağalaytın bolsa, bw zamanda «dıbıstan jıldam», «säuleden jıldam» degen tüsinikter payda boldı. Ötken mıñ jıldıq arasında adamzat qoğamınıñ ğılımdağı tabısı, aşqan jañalıqtarı maqtanarlıqtay. Al jeke adamdardıñ kisilik qasieti onşalıqtı özgermegen sekildi. Bwl qalay?
– Sayın! 35-şi Hikmet altı şumaq sözden twratın edi. Sen sonı tügel köşiripsiñ. Bwl baba oyı bwdan mıñ jıl bwrınğı aytılğan söz emes, däl bügin aytılğan söz sekildi. Mümkin kelesi mıñ jıldıqta da bwl hikmet sözderin bügingidey tüsinikpen qabıldaytın bolar.
– Sebebi?
– Sebebi ne deysiñ be? Jañağı öziñ aytqan «jelden jüyrik» attı jıldamdıq sağatına 50-60 şaqırım jobası bolsa, qazirgi zımırandardı esepke almay wşaq jıldamdığınıñ jobası sağatına 1000 şaqırım ekenin eske tüsirelik. Şıñğıs han zamanında kündik jerge beketter ornatıp, at auıstırıp tınbay şabuıl salıp habar jetkizetin bolğan. Oylap qarasaq solardıñ jıldamdığı sağatına orta eseppen 30-40 şaqırımğa juıq bolar. Al bügingi telefondar bir sekundta älemniñ qay tükpirinen de habar alıp bere aladı.
– Solay. Zaman özgergen. Tehnika zamanı kelgen.
– Biraq adam özgermegen. Adamnıñ biligi uaqıtqa baylanıstı özgerip twratın bolğanmen qwlığı özgermeytin sekildi. Qoja Ahmet YAssaui bwl hikmetinde negizinen adam qwlqı turalı oy qozğap otır. Mıñ jıldıqtardı salıstırıp qarasaq, adam qwlqına mıñ jıldıq tük bolmay qalıptı. YAssaui öz zamanında adamdardan ädep ketti, qız-kelinşek wyattı joğalttı, wyat bar jerde iman bar edi, qauım arsızdanıp baradı dep uayım aytadı. Mwsılman mwsılmandı öltiretin boldı, şäkirt wstazın mensinbeytin zamanğa kezdestik dep tañ qaladı. Baylarda jomarttıq joq, äkimderde ädilet joq dep nazırqaydı. Däruişter men moldalar dwğası qabıl bolmaytın boldı, halıqqa päle jaudı deydi. Aqır zaman ğalımdarı zalam boldı, solardı jaqtağandar ğalım boldı deydi. Sonday swmdıq zaman boldı deydi.
– Babamız adamdar qwlqınınan qattı torıqqan ba, qalay özi?
– Ie, solay sekildi. Ol kisi men bw nasihattı özime emes, halqıma aytıp otırmın depti.
– Oylanıp qaldıñız ğoy. Sonımen?
– Şındığında da uaqıt adamnıñ biligin jetildire alğanmen qwlığın özgerte almaytın sekildi.
Äneke! Däl tauıp ayttıñız! Adamzat pendesiniñ basındağı barlıq qayğı-qasiret sodan bolar. Alla tağala adam qwlqın özgermeytin etip jaratqan ba eken, sonda?
– Joq olay emes. Bar päleni Wlı Jaratuşığa audara salıp, zalım nietti adamdarıñdı qwtqarıp almaqsıñ ğoy, şaması. Süyikti Allamız näpsi men qwlıqtı jeñsin dep adamğa sana bergen. Sol sananı adam pendesi öz paydasına qalay dwrıs asırudı oylanar emes. Mwhammet payğambar men YAssaui sekildi ğwlamalar jol körsetedi. Adam qoğamı barşağa ädiletti qoğam ornatsa eken deydi. Biraq olar oyına äzäzil şaytandar men adam şaytandarı qarsı küresedi. Wlı hadister men hikmetterdi el paydasına asırmau üşin janın saladı. Olar köbine jeñiske jetip keledi.
Jay adamdar bolsa bwl mäselede barlıq uaqıtta enjarlıq körsetude. Olar aqıldınıñ emes ayqayşınıñ soñında.
– Endi ne boladı? Sonda bwnı tüzetuge tağı da mıñdağan jıldar qajet bolğanı ma?
– Bwl mäseleni iske asıruğa uaqıt emes, basqa närse kerek. Äueli bar älemdi bağındırar adamgerşilik zañı kerek. Sol zañdı iske asıru üşin bar älem sözin tıñdaytın er kerek. Şaytandar men azğıruşılar sözine ermeytin, ädil zañına bağınatın, el üşin eñbek etetin er soñına eretin el kerek.
– Bwl oylardı bizderden de bwrın talaylar aytqan bolar…
– Ayta bersin. Aytu bizdiñ mindetimiz, tağı da aytamız…

Sayın Nazarbek

Bası. jalğası bar

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan