باسقى بەت / جارىق نۇردىڭ ساۋلەسى / رابعۇزي /    ناسرەددين رابعۋزي قيسسالارىنداعى دانالىق تاعىلىمدار

   ناسرەددين رابعۋزي قيسسالارىنداعى دانالىق تاعىلىمدار

تۇركىلىك ورتاعاسىرلىق ويشىل رابعۋزي ءوزىنىڭ تەرەڭ ويلى مىسالعا تولى شىعارمالارىندا ونەگەلى، تالىمدىك ۇلگىلەردى وقىرماندارىنا ۇسىنادى. ارينە، رابعۋزي قيسسالارى مۇسىلماندىق سيۋجەتتەردى ورنەكتەۋگە ارنالۋى سول زامانداعى باسىمدىق تانىتقان دۇنيەتانىم – يسلام پرينتسيپتەرى مەن قالىپتارى ەكەندىگىن بىلدىرەدى. بىراق باسقا دىندەردە كەزدەسەتىن ۇعىمدار مەن اڭىزدار دا بۇل قيسسالاردان ورىن العان.

قازاق وقىرماندارىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ رابعۋزيدىڭ قيسسالارىمەن تانىستىرعان ن.ساعىندىقوۆ اۋدارماسى بولدى. «رابعۋزي قيسسالارىنىڭ» قىجىرا بويىنشا 710 جىلى، جاڭاشا جىل ساناۋمەن 1310 جىلى جازىلعانىن الما قىراۋباەۆا «ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتىندە» اتاپ كورسەتەدى140. «رابعۋزي كىتابى – ەجەلگى اراب، پارسى ەلدەرىندە تۋىپ، بىردەن-بىرگە اۋىسىپ كەلە جاتقان شىعىستىق سيۋجەتتەردىڭ جيىنتىعى. كىتاپتا تابيعات، دۇنيە قۇبىلىستارى، جاراتىلىستىڭ پايدا بولۋى جايىنداعى ميفولوگيالىق اڭگىمەلەر، حاليفتار، پايعامبارلار تۋرالى اڭىز-قيسسالار، ەرتەگىلەر، ولەڭدەر بار» دەپ كورسەتەدى اۆتور شىعارمانىڭ مازمۇنىنا سيپاتتاما بەرە وتىرىپ (1,185-6.). ارينە، قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنا مۇسىلمان دىنىندەگى دانالىق قالىپتارى، ەتيكالىق پرينتسيپتەر تەك وسىنداي كوركەمدىك جولمەن عانا تەزىرەك تارالا الاتىن ەدى. ويتكەنى، قازاق حالقى ەجەلدەن اۋىز ادەبيەتىنە، اڭىز اڭگىمەلەرگە، ولەڭ سوزگە، داستاندارعا، ناقىلدار مەن ماقال-ماتەلدەرگە قۇمارلىعى مول ەكەنىن ءبىلدىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. سوندىقتان رابعۋزيدىڭ قيسسالارىنداعى دانالىق تاعىلىمدارى تۇركىلەر دۇنيەتانىمىنا سايكەس كەلە قالعانىنا تاڭعالۋعا بولمايدى. بۇل ءبىزدىڭ شىعىستىق ءدىلىمىزدىڭ ەرەكشەلىگىنە جاتادى. ال ەتيكالىق باعىتتاعى فيلوسوفيالىق تۇسىنىكتەرىمىز حالقىمىزدىڭ رۋحاني بەلگىسى ىسپەتتى.

رابعۋزي قيسسالارىندا نۇح پايعامباردىڭ توپان سۋدان كەيىنگى جەردەگى تىرشىلىكتىڭ سيپاتتاماسىن بايانداۋعا ارنالعان حيكاياتتارى بار. حايۋاناتتار الەمىنەن نۇحتىڭ ارقايسىسىن جۇپتان ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋىنىڭ ءوزى جەر بەتىندەگى عارىشتىق ۇيلەسىمدىلىكتى ورناتۋعا دەگەن تالپىنىس ەمەس پە؟ ءسويتىپ، رابعۋزي ادامداردى تىرشىلىك الەمىن قۇرمەتتەۋگە شاقىرادى جانە دۇنيەدەگى ءاربىر ءىس-ارەكەتتەن قۇدايدىڭ قۇدىرەتىن كورە وتىرىپ، ويشىل ءاربىر ادامعا اقيقات الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ۇمىتپاۋدى ەسكە تۇسىرەدى. ءسويتىپ، ول الەمدىك ۇيلەسىمدىلىكتى قۇرمەتتەۋگە ۇيرەتەدى، ادامنىڭ ارقاشاندا ءومىردىڭ تۇڭعيىعىن تەك ادالدىقپەن، ادىلدىكپەن سەزىنە الاتىندىعىنا سەنىمدىلىگىن بىلدىرەدى. مىنە وسى پرينتسيپتەر ناعىز ومىردە جەتەكشى ءرول اتقارادى.

وتە قىسقا عانا كولەمنەن تۇراتىن حازىرەت لۇقپاننىڭ بيداي ورنىنا ارپانى ەككەنى جايلى حيكايات قيسسادا كەلتىرىلەدى. بىراق ول ادامزاتقا فيلوسوفيالىق ماعىناسى، دانالىق تەرەڭدىگى تۇرعىسىنان العاندا وتە ماڭىزدى حيكاياتتارىنىڭ ءبىرى دەگەن ويدامىز. سەبەبى، بۇل حيكاياتتا دۇنيەدەگى ءاربىر ارەكەتتىڭ استارىندا ادامنىڭ ءومىر سۇرۋىنە بايلانىستى قۇندىلىق نەگىزدەردى ساراپتاۋ جاتقانى بايقالادى. حازىرەت لۇقپان الاڭعاسار ادامنىڭ كەيپىنە كىرىپ ءوز قوجاسىنا «ارپا ەكسەم بيدەي شىقپاي ما؟» دەگەن پارادوكستىك سۇراق-جاۋابىن بەرەدى. ارينە، ول جاۋاپقا قوجاسى قاناعاتتانبايدى دا، ءوزىنىڭ بارلىق تاڭعالىسىمەن لۇقپانعا دەگەن كىسىمشىلىگىن: «قاشان ارپادان بيداي شىعىپ ەدى؟» دەگەن كەكەسىن ساۋالىنا جيناقتاپ جەتكىزەدى. ارينە، حازىرەت لۇقپان بۇل ىسكە ارنايى دايىندىقپەن قادام جاساعاندىقتان وعان جاۋابىن دا الدىن الا دايىنداپ قويعان ەكەن: «ولاي بولسا، نە ءۇشىن جاماندىق جاساپ، جاقسىلىقتان ءۇمىت ەتەسىز؟» دەيدى. حيكاياتتا بۇل اڭىزدىڭ ءتۇيىنى رەتىندە «بۇل اڭگىمەدەن كەيىن قوجاسى جامان ىستەن تىيىلدى» دەپ وڭدى قورىتىندى كەلتىرىلەدى. وسىنداي تاربيەلىك ماندەگى ءاربىر سۇحباتتىڭ ناتيجەسى ءوز زامانىندا الەۋمەتتىك ورتاعا جەمىستەرىن بەرىپ وتىرعانعا ۇقسايدى. ال، ەندى سۇحبات ارقىلى ويدى تالقىعا سالۋ، اڭگىمەلەسۋ ارقىلى دانالىق تاعىلىمنىڭ ءمانىن اشۋ سياقتى تاسىلدەر ەجەلگى انتيكا الەمىندە كەڭىنەن قولدانىلعان. پىكىرتالاس ارقىلى اقيقاتتى ىزدەۋدى ەجەلگى دۇنيەدەگى فيلوسوفتار ادەتكە اينالدىرعانىن بىلەمىز.

جالپى فيلوسوفيالىق اعىمداردىڭ بارلىعىندا جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ اراقاتىناسى اجىراتىلادى. ارپانى بيدايدان اجىراتقانداي ءاربىر قۇبىلىسقا وزىندىك سيپاتتامالار بەرۋگە تىرىسادى. ول زاڭدى تالپىنىس ەكەنى بەلگىلى. ويتكەنى، ادام ومىرىندەگى قاراما-قارسى باعىتتاعى ارەكەتتەردىڭ بارلىعى ءبىر-بىرىمەن ارالاسىپ، ونىڭ ارقايسىسىنىڭ وزىندىك سيپات – قاسيەتتەرى ايقىندالماسا، وندا ءومىردىڭ ماعىنالىق ىرگەتاسى شايقالادى، ادام ءوزىنىڭ ومىرلىك باعىتىن جوعالتادى. سوندىقتان، جاقسىلىق تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا ونى نەگىزىنەن ادامدى بۇل ومىردە باقىتتى ەتەتىن، قۋانىشقا بولەندىرەتىن قۇبىلىستارمەن بايلانىستىرامىز. بىراق، ادامنىڭ جالعان قۇندىلىقتاردىڭ جەتەگىندە كەتەتىن كەزدەرى جيىرەك بولاتىنىن ادامزات تاريحى دالەلدەپ وتىر. ياعني پەندە ءۇشىن بۇل تىرشىلىكتە ماتەريالدىق بايلىققا ۇمتىلۋ، اتاق، ماقسات، ءوزىم بىلگىشتىك پەن قىزعانشاقتىقتار نەگىزگى قۇندىلىقتىق باعدار بولىپ كەلە جاتقانىنا كۋامىز. ال ولار بولسا تاريحي ۇردىستەگى بارلىق جاماندىقتىڭ نەگىزى، بولمىستىڭ كولەڭكەلى ىرگەتاسى ەكەنى انىق.

قازاقتا «نە ەكسەڭ، سونى وراسىڭ» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. جوعارىدا ايتىلعان حيكاياتتىڭ لوگيكالىق جيىنتىعى سياقتى ايتىلعان ماقال ەكەنى بايقالادى. ياعني كەز كەلگەن ادام وزىنە جاقسىلىقتىڭ ۇنەمى كەلىپ تۇرۋىن، ءومىرىنىڭ ءماندى دە، ءساندى بولۋىن قالاعانىمەن ءوزى كەيدە ءبىلىپ، كەيدە بىلمەي جاقسىلىقتان گورى جاماندىقتىڭ ءدانىن شاشىپ ءجۇرۋى مۇمكىن. ارينە، ادامعا ومىردە قاتەلەسۋگە قۇقىق جوعارعى رۋحتان بەرىلگەن. ال، بىراق قاتەلىكتىڭ تۇپكى ناتيجەسىن ءبىلىپ تۇرىپ جاسالىنعان ارەكەت كۇناعا اكەلىپ سوعاتىنىن بىلگەن ابزال. بىلمەستىكپەن جاسالعان قاتەلىك ءۇشىن ادامدى جازعىرۋعا بولمايدى. تەك سونى سانالى تۇردە قايتالاماۋعا تىرىسۋ كەرەك. سوندا ول ومىردە رۋحاني ءبىر ساتىعا كوتەرىلەدى، داميدى، وسەدى.

حازىرەت لۇقپاننىڭ كەلەسى ءبىر حيكاياتىندا ەشقاشاندا ءوزىڭدى قورشاعان ورتاداعى تىرشىلىك يەلەرىنە قيانات جاساما، ول كۇنانىڭ ەڭ ۇلكەندەرىنىڭ ءبىرى دەگەن دانالىق تاعىلىمىن تۇسىنەمىز. ءوز بالالارىنىڭ شىمشىقتىڭ بالاپانىن ۇستاپ بەر دەگەنىنە كونىپ، ۇيانىڭ اۋزىنا شۇبەرەك جاپقاننان كەيىن ونى ۇمىتىپ كەتىپ، بالاپانداردى ءولتىرىپ الادى، بىراق شىمشىق ءتىرى قالادى. حيكاياتتا وسى وقيعا لۇقپان حاكىمنىڭ ومىرىندە دە قايتالانادى. ءوزى ۇزاق جىلدار بويى زىنداندا جاتىپ ءتىرى قالادى، بىراق بالالارى سول زىنداندا ءولىپ قالادى. مىنە، ءسويتىپ، ادام كەيدە ءوزىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە جاۋاپكەرشىلىكسىز قاراسا، ول مىندەتتى تۇردە ونىڭ اقىرعى زاردابىن تاتۋعا ءتيىس دەگەن تۇجىرىمدى اڭعارامىز. ياعني اقيقاتتىڭ زاڭدارىن بىلمەۋشىلىك، ونىڭ ىشكى قيسىنىنا شىنايىلىقپەن بەرىلمەۋشىلىك ءاربىر پەندە ءۇشىن ونىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتپايتىنىنا مەگزەيدى. ازىرگە قوعامداعى الەۋمەتتىك قاتىناستاردى زەرتتەۋشى مەملەكەتتىك زاڭداردىڭ قۇزىرىنا باعىنىپ قانا ءومىر ءسۇرۋدى ويلايتىن دەڭگەيدەن اسا المايتىن كەزدەرىمىز كوپتەپ سانالادى. شىن مانىندە ول زاڭدار الەۋمەتتىك ورتاداعى بەلگىلى ءبىر تەپە-تەڭدىكتى ۇستاۋعا، ادامنىڭ ءوز پەندەشىلىگىنىڭ قۇربانى بولىپ كەتپەۋىنە شەكتەۋ قويادى. بۇل دا رۋحاني جاعىنان جەتىلمەگەن سۋبەكتىلەر ءۇشىن مىندەتتى تۇردە كومەگىن تيگىزەر تەتىك بولاتىنى انىق.

حازىرەت لۇقپان ەسىمى تۇركىلەر ءۇشىن دانالىقتىڭ، قايىرىمدى جاننىڭ بەينەسىنە اينالادى. ال سۇلەيمەن پايعامباردىڭ تابيعاتتاعى تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ءبارىنىڭ ءتىلىن ءبىلۋى جالپى ادامزاتتىڭ اشىلماي كەلە جاتقان قابىلەتىمەن تانىستىرعانمەن بىردەي. ياعني بۇل قاسيەتكە يە بولۋ ءۇشىن ءاربىر ادام سۇلەيمەن پايعامبار دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلۋى ءتيىس دەگەندەي تەرەڭ وي جاتقانداي اسەر قالدىرادى.

بىراق سول تابيعات پەن ادامزاتتىڭ بارلىعىن بيلەگەن، قادىر-قاسيەتىمەن ءوز زامانىندا الەمنىڭ ەڭ كۇشتىسىنە اينالعان سۇلەيمەن پايعامبار جەردەگى قۇمىرسقالار پاتشاسى مانزۋرانىڭ الدىندا سوزگە توسىلادى، ونىڭ كەرەمەت قيسىندى دانالىق تۇجىرىمدارىنا قايتارىمدى ءۋاج ايتا المايدى. كەرىسىنشە، ونىڭ دانالىعىنا، كورەگەندىگىنە، قايىرىمدىلىعىنا ءتانتى بولادى. ءوزىن ءالجۋازبىن، كوپ نارسەدەن كىشىمىن دەپ ەسەپتەيتىن قۇمىرسقا ءبىر ساتكە سۇلەيمەن پايعامبار ءۇشىن ۇلكەن ۇستازعا اينالادى. رابعۋزي قيسسالارىنىڭ دانالىق تاعىلىمدارى دا وسى حيكاياتتىڭ استارلارىن تۇسىنۋدە بولىپ تۇر. شىن مانىندە ءاربىر ادام ءۇشىن ومىردە كەز كەلگەن ادام ۇستاز بولا الادى، كەز كەلگەن تابيعات قۇبىلىسى، تىرشىلىك يەسى جاقسى نارسەگە ۇيرەتە الادى. ول ءۇشىن ءاربىر پەندە ءوزىنىڭ ومىرىندەگى كەز كەلگەن ساتكە، قۇبىلىسقا، وقيعاعا مۇقياتتىلىقپەن، بارلىق ىنتا-ىقىلاسپەن نازار سالىپ، اڭعارىمپازدىق تانىتۋى كەرەك دەگەن دانالىق تاعىلىمدى تۇسىنەمىز. ياعني بۇل دۇنيەدە ەش نارسە بەكەردەن-بەكەر جۇزەگە اسپايدى، راۋاجدانبايدى. ءاربىر قۇبىلىستىڭ ءتۇپ-توركىنىندە عالامنىڭ، عارىشتىڭ، رۋحاني كۇشتەردىڭ ادامعا كومەكتەسۋگە باعىتتالعان ارەكەتتەرى تۇرعانداي بولادى. تىپتەن، ادام ءتۇستى دە بەكەر كورمەيدى. تەك سولاردى تۇسىنۋدەن، سەزىنۋدەن، پايىمداۋدان، زەردەلەۋدەن ادامنىڭ الشاقتاپ كەتەتىن كەزدەرى كوبىرەك كەزدەسەدى. رابعۋزي قيسسالارىنىڭ وسى ماسەلەلەردى ەسكە ءتۇسىرىپ وتىراتىن قۇدىرەتى بار.

حارۋت پەن مارۋتقا ارنالعان حيكاياداعى تالىمدىك ونەگەلى تۇجىرىمداردىڭ ماڭىزى ەرەكشە. بۇل حيكايادا ادامنىڭ رۋحاني الەمىنىڭ كولەڭكەلى بەتتەرىنىڭ قىر-سىرىنا ۇقىپتىلىقپەن نازار اۋدارۋ قاجەتتىلىگى ايتىلادى. كەزىندە قوجا احمەت ياساۋي مەن ءجۇسىپ بالاساعۇن جىرلارىندا اتاپ كورسەتىلگەن ادامنىڭ رۋحاني جەتىلمەگەندىگىن بىلدىرەتىن ناپسىقۇمارلىق قۇبىلىسى فيلوسوفيالىق تالداۋدان وتەدى.

رابعۋزي حيكايالارىندا پەرىشتەنىڭ ءوزى كەيدە دۇرىس جولدان تايقىپ كەتىپ، زيناقورلىق جولعا ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەندىگى باياندالادى. ياعني ءناپسى دەگەن كەرەمەت تۇنەك كۇشى ءوزىنىڭ قاھارلى قۇدىرەتىن ادامنىڭ كۇتپەگەن شاعىندا تانىتۋى مۇمكىن دەگەن وي بىلدىرەدى. ەجەلگى قىتاي ەلىنىڭ دانالارىنىڭ ءبىرى لاو-تسزى «وزگەنى جەڭگەن كۇشتى، ءوزىن جەڭگەن قۇدىرەتتى» دەگەن ەكەن. شىنىمەن دە «بىلەكتى ءبىردى جىعار، ءبىلىمدى مىڭدى جىعار» دەگەن قازاق ءۇشىن دە ءوزىنىڭ بويىنداعى كەمشىلىكتەردى كورە ءبىلۋ ماڭىزدى بولۋعا ءتيىس. ويتكەنى، ادامنىڭ بىلىمدىلىگىنىڭ، زەردەلىلىگىنىڭ ەڭ جوعارعى كورىنىسى ونىڭ ءوز بويىنداعى كەمشىلىكتەرىمەن كۇرەسۋى بولىپ تابىلادى.

ادامنىڭ تابيعاتىن ءتۇسىنۋدىڭ ءوزى ءبىر كەرەمەت دۇنيە ەكەنىن تۇركى ءداۋىرىنىڭ ويشىلدارى جاقسى تۇسىنگەنگە ۇقسايدى. ال ادامنىڭ بويىنداعى ناپسىگە، ياعني تابيعي قاجەتتىلىكتەرگە، ينستينكتىك قۇرىلىمدارعا قاراي بەيىمدىلىك بەلگىلى ءبىر قالىپتان ارتىپ كەتكەن جاعدايدا ول وزىمشىلدىكتىڭ تۇرپايى كەيپىنە ەنەدى. ادام تابيعي مۇددەلەرىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ءجۇرىپ رۋحاني قۇلدىراۋدىڭ سۇرلەۋىنە قالاي ءتۇسىپ كەتكەنىن بايقامايدى. ءسويتىپ، ول ءوزىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ وزگەگە دە، وزىنە دە جاماندىق اكەلگەنىن سوڭىنان عانا سەزەدى. اقىلى بولسا وكىنەدى، رۋحانيلىعى بولسا جوندەيدى، ۇيلەسىمدىككە ۇمتىلادى.

رابعۋزي قيسسالارىنداعى فيلوسوفيالىق تۇجىرىمدارمەن تانىسا وتىرىپ، «ادام ءوزىنىڭ بويىنداعى تابيعي ينستينكتەرىن شەكتەي الا ما؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ارينە، ول ماسەلە ادامدا قانداي نەگىزگى تابيعي ينستينكتەر بار؟ دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋدەن باستالادى. بارلىق تىرشىلىك يەلەرى سياقتى ادام دا الدىمەن تابيعاتتىڭ ءبىر بولىگى بولعاندىقتان ونىڭ ۇيلەسىمدى زاڭدىلىعىنا باعىنادى. ول زاڭدىلىقتار بويىنشا ادام بويىنداعى ءۇش ءتۇرلى تابيعي قاسيەت ءوز كۇشىن جوعالتپايدى. ولار: ءوزىن-ءوزى قورعاۋ ينستينكتى (ياعني ءتىرى قالۋ ءۇشىن كۇرەس); ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋ ينستينكتى (ياعني ەرتەڭگى كۇنگى تىرشىلىك ءۇشىن دە كۇرەس); ۇرپاقتى جالعاستىرۋ ينستينكتى (ياعني ءومىرىنىڭ قىسقالىعىن ۇرپاعىنىڭ ومىرىمەن جالعاستىرادى). سونىمەن، بارلىق حايۋاندارعا ءتان كۇرەستىڭ تۇرلەرى ادام ءۇشىن دە جات ەمەس. دەگەنمەن ادامنىڭ حايۋانداردان تۇبەگەيلى ايىرماشىلىعى ونىڭ رۋحاني الەمىنىڭ، ياعني جان دۇنيەسىنىڭ بولعانىندا. ال بۇل الەمنىڭ زاڭدىلىعى ەرەكشە نازىك بايلانىستاردان تۇرادى، ونىڭ ەرەكشە ىرعاعى بولادى. سوندىقتان ادامنىڭ تاعدىرى، ءومىرى، جەتەكشى دۇنيەتانىمدىق باعدارلارى، قۇندىلىقتار جۇيەسى وسى رۋحاني قۇرىلىمدارعا باعىنۋى ءتيىس. سوندا عانا ءناپسى زەردەلى دەڭگەيگە دەيىن شەكتەلەدى. اركىم ءوز ىسىنە سوڭىنان ۇيالمايدى، ول رۋحانيلىققا تولى ارەكەتتەردى جاساۋعا بەيىم تۇرادى.

رابعۋزي بىلدىرەتىن دانالىقتىڭ ۇلگىلەرى ءوز زامانداستارى عانا ەمەس، وزىنەن كەيىنگى تالاي ۇرپاققا ناعىز ادامگەرشىلىكتىڭ سيپاتى ىسپەتتى بولعانىنا كۇماندانبايمىز جانە ونىڭ فيلوسوفيالىق ءمانىن اشا تۇسۋگە ۇلەس قوستى. ويتكەنى، تالاي دانالىقتىڭ ۇلگىسى تۇركىلىك تاريحىمىزدىڭ اشىلماعان بەتتەرىندە جاتىر.

ال، ەندى رابعۋزي تۋرالى جارىق كورگەن ەڭبەكتەردىڭ ىشىنەن روزا مۇقانوۆانىڭ 72 پايعامباردىڭ ءومىرىنىڭ تاريحىن بايانداعان «رابعۋزي قيسسا-ءسۇل-ءانبييا-ي. ادام اتادان مۇحاممەد عالايھي-ۋاسسالامعا دەيىن» دەگەن شىعارماسى قوماقتى دۇنيە بولىپ تابىلادى.141تۇركى الەمىنە ەنگەن رۋحاني نەگىزدەردى تۇسىندىرۋدە بۇل قۇندىلىعى زور ەڭبەك دەمەكشىمىز. ارينە، رابعۋزيدىڭ باسقا دا شىعارمالارى جارىققا شىعىپ، حالقىمىزدىڭ رۋحاني دۇنيەسىن بايىتا تۇسە بەرەرىنە سەنىمدىمىز. سول ماقساتتاعى ارەكەتتەر بولاشاق عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ۇلەسىندە. بۇل تۇركى ءتىلدى حالىقتاردىڭ ينتەللەكتۋالدىق كۇشىن بىرىكتىرۋىنە تاۋەلدى ءىس بولىپ تابىلادى.

س. نۇرمۇراتوۆ.

 

سونداي-اق، وقىڭىز

قيسسا ماريام ۋا عايسا عالايھي-ءۋاسسالام

ءماريام ەلىنەن ايىرىلىپ، كۇن شىعىس تاراپىنا بارىپ، عۇسىل قۇيىنباق ءۇشىن وزىنە پەردە تۇتتى. سوندا اللا …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان