Jarıq nwrdıñ säulesi

Mwhtar Äuezovtıñ ata-tegi

Berdiqoja Sayaqıpwlı

 Berdiqoja Sayaqıpwlı (şamamen 18 ğasırdıñ soñı- 19 ğasırdıñ ortası), jazuşınıñ atası. Qwnanbay Berdiqojanı Şıñğıstıñ twmsığındağı Şalğınbay töreniñ auılınan 1850 jıldarı qasına köşirip äkelip, Qızılşoqı degen jerge qonıstandırğan. Şejirelerde Berdiqojanıñ äkesi Sayaqıp (Sayaq) delinedi. Sayaqıptıñ ziratı – Arqat tauındağı Betağaş qorımında. Sayaqıp – Irğızbaydıñ, Berdi – Öskenbaydıñ, Äuez – Qwnanbaydıñ, Omarhan – Abaydıñ zamandası. M.Äuezov 1928 jılı S.Saduaqasovtıñ swrağına bergen jauabında: «Tobıqtı işine meniñ üşinşi atam Berdiqoja birtalay tuısqandarın ertip, nayman işinen kelgen. Ol  – Qwnanbay zamanı. Qwnanbaydıñ şaqıruımen kelgenge wqsaydı. Eñ äuelgi şıqqan jerleri ol kezde Almatı jağı bolsa kerek. Berdiqoja tobıqtı işine kelgen soñ, birtalay zaman ömir sürdi. Artınan bir qızın Qwnanbay toqaldıqqa alğan. Sonımen bwl elmen qwdandalı, jaqın bolıp, tobıqtı işinen qonıs alıp, meken etip, twrıp qalğan. Berdiqoja özge qojalarşa qojalıq etip, ügit aytıp, dinge üyretip jürdi me, jürmedi me, onı bilmeymin. «Solay qıldı» degen sözdi estigenim joq» – dep jazğan. Sayaqıptıñ wrpaqtarınıñ şejiresi boyınşa onıñ bäybişisinen – Özibek, Qaraqoja, Säseyit, Soltan, Temir; toqalınan-Tölegen, Berdi, Qılış tuadı. Berdiden – Üsen, Burahan, Äuezhan, Kenjehan, Samarhan degen wldarı jäne Bibihan, Ayşahan, Nwrjan, Nwrğanım esimdi tört qızı taraydı. Äuezden – Omarhan, Omarhannan – Mwhtar tuadı.

Äuez Berdiqojawlı (1830-1918)

Äuez Abaydıñ zamandası, aqın auılımen qadirles, qwdandalı bolğan. Tobıqtı işindegi bedeldi adam. «Aqtaban şwbırındı, Alqaköl swlama» swrapılınan keyin Tobıqtı ruın Sır boyınan Şıñğıstauğa bastap qayta köşirip äkelgen ataqtı Mamay batırdıñ jauınger serikteriniñ biri Baqşayış batırdan – Sayaqıp, Sayaqıptan – Berdi, Tölegen, Qılış, Atahan tuadı. Al Berdiden – Üsenhan, Burahan, Äuezhan (Äuez), Samarhan, Kenjehan taraydı.

Äuezdiñ ülken äyeli, Nayman işindegi Sıbannıñ bedeldi adamdarınıñ biri Jarqınbaydıñ qarındası – Dinäsilden Omarhan düniege kelgen.

HİH ğasırdıñ 40-jıldarında Qwnanbay Öskenbaywlı Berdi äuletin Arqat tauınıñ soltüstik öñirindegi Betağaş qonısınan öz janına köşirip alıp, Börliden arnayılap qıstau saldırtadı. Solayşa Araltöbede – Abay, Tışqanda – Aqılbay, Börlitöbede –  Äuez meken-jay twrğızıp, Äuez ben Abay irgesi ayrılmağan körşi-qoñsılas, sırlas-sıylas, aynımas dos bolıp ötedi. Türik, şağatay, parsı ädebietinen habarı mol, arabşa sauat birligi joğarı, mädeniet-parasatı biik Äuezdi Abay «Äuke ağa», «Ülken qoja» dep atağan. Abaydıñ Äubäkir üyinde otırğanda Razaq Samarhanwlına:

«Ülken qoja-ortan qol, Özgeleri – atı joq pen şınaşaq» – dep qaday körsetui wlı aqınnıñ Äuez twlğasına bergen şınayı bağasın tanıtsa kerek.

Qwnanbay öziniñ balalarına hat tanıtu üşin Äuezdi jas kezinen bastap qasında wstaydı. Äuez Abaydan on bes jas ülken eken. Qwnanbay Äuezdiñ Nwrğanım degen qarındasına üylengen.

Äkesi Berdiqoja ölgennen keyin «Äuez qoja» atanadı. Qwnanbay, Abay auılınıñ balaların, bertin kele öziniñ nemere, şöberelerin oqıtadı. Ol asa wstamdı, minezdi, el arasında siımdı, aqıl-oylı, tärtipke qatal qaraytın adam bolğan. Şejire jazğan, ğılımnıñ är salasınan habardar bolıp, şağın kitaphana wstağan.

Qwnanbaymen, Abaymen qadirles, pikirles, dos-jar retinde aralasqan. Omarhannıñ bäybişesi Nwrjamaldan – Mwhtar, ekinşi äyeli Saqıştan (Saqıpjamal) – Arğınbek, Qasımbek, Ağzam, Ahmetbek tuadı. Qızdarı Qorlığa, Raqiya, Gülsim, Zübäyla, Ümiya. Äuez nemeresiniñ atın Mwhtar (qwdiretti) dep qoyğan. Bala Mwhtardı Abaydıñ aldına ertip aparıp, aqınnıñ batasın alğan. «Oqudı bes-altı jasqa kelgen soñ özimniñ ülken äkemnen oqi bastadım. Sol kisiniñ aldında hat tanıdım….» – dep jazdı Mwhañ atası Äuez turalı. Keyinnen Äuez Mwhtardı Semeydegi Kamaliddinniñ medresesine, odan soñ bes sınıptı orıs mektebine oquğa berdi.

Äuez de Abay öleñderin qwmarta tıñdağan, qağazğa tüsken tıñ dünielerimen alğaş oqıp-tanısıp, aşıq pikir bölisetin jaqın adamdarınıñ biri bolğan. Äuez öziniñ süyikti nemeresi Mwhtardı kişkentay kezinen bastap tärbielep ösirip, şığıs ädebieti men mädenietine qatıstı özindik dünietanımın qalıptasırıp, Abay mwrasına degen mahabbat-iñkärligin oyatuğa birden-bir sebepşi bolğan adam.

Äuez öziniñ ösieti boyınşa Qwnanbay äuleti ziratına jerlengen (Aqşoqıdağı qabirstanda). M.Äuezovtıñ äkesi de, atası Äuez jan-jaqtı bilimdi, bala tärbiesine köp köñil bölgen adam bolğan. Äkesi Omarhan Äuezwlı 1856 tuıp 1909 jılı qaytıs bolğan.

Omarhan Äuezwlı

Omarhan Äuezwlı (1856-1909) jazuşınıñ äkesi. Äuezdiñ bäybişesi Dinäsilden tuğan. Omarhannıñ tuğan jılı birde 1856 birde 1860 dep jazılıp jür. Naqtı tarihi derek joq. Alayda wlı jazuşınıñ Abay wrpaqtarınıñ estelikterine jüginsek Omarhan Abaydıñ wlı Aqılbaydan birer jas ülken. Al Aqılbay 1861 j tuğan. Omarhan mwsılmanşa oqığan, şağatay tilin biletin, söz qadirin ayıra alatın sauattı adam bolğan. «Omarhan qiılğan qara közdi, asa sımbattı swlu bolğan» (jieni M.Diqanbaevtıñ esteligenen). At jalın tartıp mingen kezinen bastap Äuez balasın özimen ertip jürip, el tanıtqan. Omarhan asa qayırımdı, tereñ sezimdi, ornıqtı minezdiñ iesi bop ösken. «Hayuanğa obal boladı» – dep qwdıq basına kelgen maldı künwzınğa özi suaradı eken. Añşı, sayatşı bolğan, dombıranı birsıdırğı jaqsı tartqan. Abay ülgisimen tärbielenip, aqıl-parasattı, bilimdi, önerdi erekşe bağalağan. Omarhan öz balaların da soğan baulığan. Jazuşı: «Öz äkem 1909 jılı dünieden ötip edi. Bwlardıñ işinde qaysısında da dindarlıq, sopılıq siyaqtı erekşe belgisi joq, qayta är närsege Abay ülgisimen qarauşı edi. Abaydıñ sondaylıq wstazdıq, ügitşilik äserin men kişkentay kezimnen öz äkelerimniñ qalpınan anıq köruime boluşı edi… Bir jıl jazğıtwrım öz äkem: «Abay kitabı keledi» dep, özimdi köp uaqıt bir ülken qızıq sıy beretindey dämelendirip jürip, ayağında qar ketip, kök şığıp kele jatqanda sol kitaptı äkeldi. Sonda el qıstaudan köşkenşe kündiz-tüni özi üyde bolğan uaqıtta Abay öleñderin jattatıp, sonı ılği aytqızıp, tıñdap, jaqsılap jattap almağan jerlerimdi qaytadan otırğızıp, qayta jattatuşı edi» – dep jazdı. Omarhan Nwrjamal Äbsämetqızına üylengen. Odan 4 qız, bir wl-Mwhtar tuğan. Omarhan 1909, Nwrjamal 1912 j qaytıs boldı. Zirattarı-atamekeni Börili qıstauında, 1997 j wlutastan kümbez twrğızıldı.

Mwhtar Omarhanwlı Äuezov

 M.Äuezov – qazaqtıñ äygili jazuşısı, qoğam qayratkeri, Qazaqstan ğılım akademiyasınıñ akademigi, filologiya ğılımınıñ twñğış doktorı, professorı –  28.09.1897 jılı Semey uezi Şıñğıs bolısınıñ Börili qıstauı mañındağı Ayaqqarağanda düniege kelgen. Babası Berdiqoja Äbdiqojawlı – Q.A.YAssaui men Baqsayıs şeyhpen sabaqtasatın qoja teginen. Al anası Nwrjamal Almatı janındağı Bayserkeniñ tuması. Atası Äuez ben Abay auıldarı jaqsı sıylastıqta bolğan. Dinäsil äjesi «qoñır qozım» dep erekşe erkeletken. Mwhtardıñ alğaşqı sauatın aşqan, sonımen birge Abay öleñderin jasınan jattatıp, söz önerine degen süyispenşiligin oyatqan atası Äuez bolıptı. Osı atasınıñ tärbiesine säykes «Adam men adamdı teñestiretin närse – bilim» dep bilgen ol ömiri boyına üzdiksiz izdenis üstinde bolğan eken.

Mwhtardıñ şäkirttik jolı arı qaray Semeydegi Kamaliddin Haziret medresesinde, qalalıq orıs uçilişesinde, odan äri qalalıq mwğalimder seminariyasında jalğasadı. Keyinnen Taşkent universitetinde bir qıs, Leningrad universitetinde tört jıl, odan keyin Orta Aziya universitetiniñ şığıs fakul'teti aspiranturasında oqidı. Wlttıq teñsizdik pen sauatsızdıqtı joyu, aştıqpen küres turalı batıl pikirleri men şığarmaları üşin «wltşıl alaşordaşıl» atanıp şettetu procesi bastaladı. «Alaşordamen qatısıñ boldı, üstem taptan şıqqan Abaydı däriptediñ, reakciyalıq ädisinde jazdıñ, kollektivtendiruge qarsı şıqtıñ» degen ayıptaular tağılıp eki jıl türmede otıradı. Amalsızdan «öz qatelerin» moyındap «Aşıq hat» jazuğa jäne biraz şığarmalarınan bas tartuğa mäjbür boladı. Sodan keyin ğana qısım biraz bäseñdeydi. Sonıñ özinde de 1918 jıldan 1954 jılğa deyin üzdiksiz baqılauda bolıp quğın köredi. Osınday qiın-qıspaq jağdaylardı bastan ötkere jürip te wlı suretker ädebiettiñ aluan janrında ter tögip, oçerk, äñgime, p'esalar jazdı, tamaşa audarmalar jasadı, ädebi sın men ädebiet tarihına zertteu jwmıstarın jüyeli arnağa tüsirip, oqulıqtar qwrastırdı. Qazaq fol'klorı men ädebieti tarihınıñ, ädebiet teoriyasınıñ jäne Abaytanudıñ negizin saldı. Qazaqtıñ klassikalıq dramaturgiyası janrın qalıptastırıp, dramaturgiya sının, sonday-aq audarma salasın jolğa qoydı. Söyte jürip öz şığarmaşılığınıñ eñ biik şıñı – «Abay jolı» epopeyasın jazdı.

Ol üşin Mwhañ 1923 j bastap bwl romanın jazuğa material jinay bastağan. Mwhañnıñ közi tirisinde jer üstinde Abay jönindegi söz, birde bir material ol kisiniñ közinen ötpey jarıqqa şığarılmağan. Sonda, sonau 1909 jıldan 1954 jılğa deyingi aralıqta Abay tuındılarına 1734 jol öleñ tauıp qosqan, 45 qara sözi men bir tarihi sözi öz aldına jeke dünie. Osınday ğalamat eñbektiñ nätijesinde Abaydıñ älemi körkemdik  beynesi jasalınıp şıqtı. Qorıtındısında 10.05.1949 jılı «Abay» romanı üşin M.Äuezovke SSSR Memlekettik silığı, arağa on jıl salıp, yağni 22.04.1959 jılı «Abay jolı» romanı üşin eñ joğarğı Lenindik sıylıq berildi.

M.O.Äuezov nesimen Äuezov, nelikten älemge äygili, biz onı ne üşin maqtan twtamız?

Onıñ mäni: köz aldında jılıstap aqqan suday, susıp bara jatqan däuirdi qağaz betinde beynelep qaluğa, uaqıttı sözge köşirip toqtatuğa, tarihtıñ tilin söz kestesine örip jiberuge wmtılğandığında. Mwnday swrapıl mindetti aldına qoyğan suretker älem ädebietinde sirek. Bwl keremet, köşpeliler örkenietiniñ dünie didarınan ketuiniñ suretin swlu sözben salu keremeti, onıñ qolınan keldi. Äuezovtıñ şın wlılığı osınday şığarmanı jasay alğanında.

«Abay jolı» epopeyası – qazaq ömiriniñ enciklopediyası, köşpendiler örkenietiniñ ğajayıp panoraması, wlı kartinası. Bwl turalı bir äñgime bar. Leonid Sobolev «Abay jolın» orıs tiline audarıp jürgen kezinde Mwhañnan: «Mwhtar Omarhanoviç, siz ğoy mına kitapta Böjeydiñ asın keremet surettegensiz. Qwday-au, bwl netken qwdiret, adamdı mwnşama qwrmetteuge de boladı eken ğoy, tañ-tamaşa qalamın. Şınıñızdı aytıñızşı, osınday as ömirde däl osınday bolğan ba, joq älde halqıñızdıñ asıl qasietterin äspetteu üşin qosqan qiyalıñızdıñ jemisi me?» – dep swraptı. Sonda jarıqtıq Mwhañ aytıptı: «O, ne degeniñiz, däl solay bolğan, tipti mwnan da artıq bolğan, men qayta jerine jetkize jaza almadım ba dep qısılıp jür edim» – dep jauap qaytarıptı.

Mına jauaptı estigen Leonid Sobolev şıday almay ketip: «Izvinite, na kakoy çert vam togda socializm?!»-degen eken deydi. Ğajap emes pe? Şınımen de ğajap bağa ğoy bwl.

«Abay jolı» romanın oy közimen oqığan adam avtordıñ ğalamat tereñ twspalmen jazğanın tani aladı. Osınday astarlı tuındığa tap tartısın twzdıqtap, halıqtar dostığın qosaqtap, socialistik realizm ädisiniñ talaptarın saqtap, «Kommunistik partiyanıñ jetekşilik röli» turalı maqalalarında maqtap jaza jürip, aqır ayağında sol socialistik jüyeniñ eñ bastı sıylığın – Lenindik sıylıqtı aluı Äuezovtıñ asqan danışpandığı emey nemene? Aman qaludıñ özi ülken olja bolatın jerden jeñispen şıqtı. Bwl Äuezovtıñ bastı jeñisi.

Qazaqtıñ köşpeli ömir älemi adamzattıñ mädeni mwrasına twñğış ret terezesi teñ tuındı retinde tanıldı. Bwğan deyin işki sırı körkemdik kiltpen aşılmağan älemniñ suretin sözge salıp mäñgilikke qaldırğanı, adamzattıñ ruhani igiligine aynaldırğanı, halqımızdıñ qadır-qasietin älemge ayday ayğaqtağanı emes pe?

Sonımen birge, ötkenimizge mwqiyat zer sala qarauğa wmsındıradı, eliktiredi, istegen isiñdi wlı babalarımızdıñ talğam tarazısına tartuğa, sol arqılı öz zatıñdı, tegiñdi, tabiğatıñdı payımdauıña jeteleydi.

Qalamger qazaq tiliniñ ğajayıp mümkindigin, şetsiz, şeksiz baylığın ayqara aşıp tanıtu arqılı da halıqtıñ ruhın kötere bildi. Äuezov tiliniñ zergerligin bılay qoyğanda leksikalıq baylığınıñ özi bölekşe. Belgili jazuşı, ädebiet sınşısı, audarmaşı Gerol'd Bel'ger marqwm bir maqalasında tek «Abay jolınıñ» özinde ğana Äuezov 16983 söz qoldanğanın jazğanı bar. Qazir onıñ elu tomdıq jinağı şıqtı, eger bwl jinaqtağı «Äuezov tiliniñ sözdigi» jasalsa joğarıda sandıq körsetkiştiñ ösetinine tänti bolarımız anıq. Süyegine söz siñgen Semeydiñ qara tiliniñ qazanında qaynap şıqqan şeşen Äuezov ağıl-tegil arındağan oy ağısınıñ auızdan şıqqanda da körkin ketirmeuge bolatının körsetip berdi.

Ol ömirbayandıq twrğıdan alğanda:

1.feodalizmde tuıp, es bildi (1897-1910j)

2.kapitalizmde oqıp, jetildi (1910-1919j)

3.socializmde ömir sürdi (1920-1961j)

Osınday üş birdey qoğamdıq formaciyanıñ toğısındağı qiınşılıqta, türli sayasi tartısta jürip öziniñ şığarmaşılıq isin jasadı.

Şığarmaşılıq twrğıdan alğanda:

1.romantizmnen tülep wşıp,

2.sınşıl realizmge orın tepti.

Fol'klordan (Eñlik-Kebek) bastadı, fantastikamen (Dos-bedel dos) ayaqtadı.

M.Äuezov şığarmaları dünie jüziniñ 42-tiline audarılıp basıldı, onıñ jalpı taralımı 11 mln danadan asadı.

Äuezov – wlı dramaturg, qazaq sahnasına mäñgilik dünieler sıyladı, osı janrdı ädebiette ornıqtırıp ketti.

Äuezov – ğalım, qazaq ädebiettanuın qalıptastırıp, älemdik ğılımnıñ sara jolına salıp berdi.

Äuezov – sınşı, talay talanttı tuındını tamırşıday tap basıp, darındardı daralay alıp şıqtı.

Äuezov – audarmaşı, täjimalaudıñ klassikalıq ülgilerin mwra etip qaldırdı.

Äuezov – wstaz, ädebiettiñ san janrında qalamın qaru etken, qazir wlt maqtanışına aynalıp otırğan nebir tamaşa twlğalarımızdı tärbieledi.

Äuezov – seri, ömirdi süyudiñ, sezimniñ qadirin biludiñ ülgisin körsetti, körgen qiyanattarınıñ ornın mahabbatpen, jan läzzatımen, tän läzzatımen toltıra bildi. Ömirde bärin körgen, bilgen, sezgen jan. Mına jalğan ömirdegi jarıq künniñ janaşırı, jar qwşağı, sezim swlulığı ekenin bağamday alğan adam.

Mwhañ birneşe ret üylengen:

1.Birinşi äyeli – Rayhan Kakenqızı, ruı – tobıqtı. Oqudı bitirip Semeyden kele jatıp jolda baydıñ üyine tüskende boyjetken qızın körip wnatıp, bata bwzdırıp aladı. Bwl 1917 jıldıñ jaz ayı. Bwl äyelinen eki balalı boladı: Mwğamila attı qız, Şoqan degen wl. Şoqan bir jastan säl asqanda süzekten qaytıs boladı. Mwğamila 2009 j dünieden ötken. Bwl kisiden eki wl, bir qız bar. Mwhañ Rayhanmen üş jıldan soñ ayrılısıp ketken. «Etegine köz, jürisine söz ilingen, ösekke wytqı, sebepşi boldıñ» – dep kinälağan.

2.Ekinşi äyeli – Kämila (Kämäş) Mağauiya qızı, Abaydıñ nemeresi, öte swlu, swñğaq boylı, aqqwba, bota közdiñ ädemisi bolğan eken. Ekeui birin-biri süyip 1922 jılı üylenedi. Kämila da Mağripa jäne Zere esimdi eki qız tuğan. Ekeui de jastay ölgen. Kämila aqın bolıptı, aqındığın Mwhañnıñ özi moyındağan eken. Bwl ömirden öterinde: «Aq kebinim köz aldıñnan ğwmırıñşa ketpesin,Sazası bolar bwl qadirime jetpestiñ» – dep Kämila hat jazıp qaldırıptı deydi.

3.Üşinşi äyeli – Valentina Nikolaevna Auezova (Kuz'mina) – üş wl, bir qız tuğan. Eldos – segiz jarım ayında şetinegen. Ekinşi balası – Läylä 1929 j tuğan, tarih ğılımınıñ doktorı, D.Qonaevtıñ inisi Asqar Qonaevtıñ jarı, El'dar jäne Diar esimdi wldardıñ anası. Läylä da äkesi sekildi 64 jasında operaciya üstelinde qaytıs boladı. Üşinşi balası – El'dar degen wlı 1941 j tuıp jastay şetinegen. Törtinşi balası-Ernar (1943-1995j), mamandığı – zoolog. Bwdan bir qız, bir wl bar. Wlı Asqar 1975 j tuğan.

4.Törtinşi äyeli – Fatima Ğabitova, bwrın qazaqtıñ marqasqa wldarı Biläl Süleevtiñ jäne Qwlager aqın İliyas Jansügirovtıñ äyeli bolğan. Bwnıñ ekeui de «halıq jauı» degen ayıppen atılıp ketken. Mwhañ İ.Jansügirovtıñ aqındığın, adami qasietterin joğarı bağalap dos bolğan. Qwlager aqın atılıp ketken soñ onıñ janwyasına qattı qamqor boladı da keyinnen Fatimamen arada sezim tuadı. Nätijesinde ömirge Mwrat keledi. Qazirgi uaqıtta Mwhañnıñ kindiginen tarağan balalarınan közi tirisi osı Mwrat qana (nemere, şöberelerin qospağanda).

Jalpı közkörgenderdiñ äñgimeleri men jazğan eñbekterine jüginsek, M.Äuezovtıñ är kezeñderde köñil jarastırğan äyelderiniñ wzın sanı onnan asıp jığıladı. Älkey Marğwlan esteliginde Tomskiden kelgen Maşağa, Ombılıq Ğaliya Mwhamedyarovağa ğaşıq bolğanın jazadı. Tağı bir derekte Aqqal Hasenovamen köñil jarastırğanı turalı aytıladı t.t. Öziniñ B.Momışwlına: «Men mahabbat grossmeystrimin» – deui jäne özi aytqanday: «Ağañ aqıldı adam emes, jürgen jerinde bir äyel alğan» – degen sözi de talay jayttı añğartqanday.

Dara suretker Mwhañ payğambar jasınan säl asqan şağında (64 jasında)1961 jılı 27 mausımda Mäskeudegi Kuncevo auruhanasında operaciya stolında bwl fäni dünieden ötti.

M.Äuezov – qazaq wltınıñ älemdik parasat saltanatı men körkem oyına üles qosqan wlı twlğası retinde mäñgi este saqtaladı.

Beken Isabaev şejireşi ağamız «Wlılar mekeni» attı eñbeginde jazadı: «Bizdiñ ülkenderde qoja atalarına Keñgirbay bi: – Meniñ elim nadan. Saqal-mwrtın basa bermeydi. Kiimdi olpı-solpı kiedi. Aram ölip qalğan maldı «seniñ ölgeniñ jaña, meniñ körgenim jaña» – dep, jey beredi. Maldıñ bauızdağan qanın da quırıp jeydi. Siz bizge wstaz bolıñız, biz müridiñiz bolayıq!» – dep ertip kelip, qojalar sodan qalıptı degen söz bar. Bireuler Berdihan qojağa bwl sözdi Qwnanbay aytıp, Türkistannan Qojanı sol kisi äkeldi» deydi. Biz Şıñğıstauğa Qojalardı Keñgirbay bi äkeldi degen nwsqanı qoldaymız. Dälelderimiz mınaday. Tobıqtılar – mwsılman dinine Änet babañnan bastap ayrıqşa boy wrğan jwrt. Sondıqtan da Tobıqtı basşıları Qaramende, Keñgirbay -Töreden Abılayğa beyim, Qojalarda Baqşayıstı pir twtqan. Şahanadır-Mwhmwn balaları: Sädir, Sayaqıp, Sarğaldaq qojaları Baqşayıştı özderiniñ ataları dep bilgen. Irğızbay balası Jortardıñ nemeresi, Äuezdiñ jieni Niyazbek Aldajarwlı şejiresinde: «Tölegenwlı Asılhanqojanıñ balası (Tölegen men Berdihan birge tuısadı) Käbir oqığan kisi edi. 1924 jılı elu jastağı şamasında özin Baqşayıs babama 29 atadan qosılamız» – degenin keltiredi. Qojalar şejiresi Äuezde de bolğan eken, biraq ol örtte janıp ketipti. Onıñ örtte janğanın Ahmet Äuezwlı da jazadı.

Mwhtardıñ 1928 jılı Smağwl Saduaqasovtıñ swratqan ömirbayandıq derekterinde bergen «Öz jayımnan mağlwmat» attı jauabında: …Meniñ atalarım qoja, alğaşqı şıqqan jerleri Qaratau deuşi edi. ülken äkemniñ üyinde saqtalğan qojalar şejiresinen bala kezde bir körgenimde bizdiñ qojalardıñ arğı atasın Baqşayıs deydi… Baqşayıs jañağı aytqan şejirede meniñ äkem Omarhanğa 18-ata bolıp keluşi edi. Tım ärirek körinedi. Eger sol Baqşayıs qazaq işinde tirlik etken adam bolsa, onda meniñ atalarım erte künde qazaqqa kelgen bolu kerek. Joq, Baqşayıstı bergi qojalar aytıp wğındırğan bolsa, ondağısın özderi biledi. Qaytsede bwl qojalardıñ qazaqpen aralasıp, qız alıp, qız berip, qazaqşa twra bastağanınıñ özinde de birtalay zaman bolğan siyaqtı»-deydi.

Töreler şejireşisi Tatuhan Abılayhanov: – Äygili Bwhar jırau, el atası atanğan tildi, betti qayırımdı bäybişelerge arnalğan jırında «Qadiyadağı jwrtına, örnekti eken bäybişe, Zura men Botpaday eki betti eken bäybişe» – dep, atap körsetken Zura – jeti Momınnıñ Bas imamı Qoja Sarğaldaqtıñ äpkesi. Abılayhannıñ törtinşi äyeli. Abılaydıñ Toq, Qosım, Arıq esimdi üş wlınıñ anası. 1777 jılı Qazaq elşisine bas bolıp Peterburgqa barğan osı – Toq.

Abılay: «Eñ soñğı şamam osı bolar» – dep, atın Şama qoyğan Torğauıt Oreshanımnan tuğan kenje wlın üş ağasına (Toq, Qosım, Arıq) qosıp jeti Momınğa jatatın Tobıqtılarğa jibergendi. Bwlar 1780 jıldarı (Tobıqtılar) Şıñğıstauğa kelip qonıstanğan. Sarğaldaq qoja da jienderimen birge köşip kelipti. Sarğaldaqtıñ balası Qojahmettiñ qızı Ağanım – Şıñğıs Ualihanovtıñ anası. Sartay Arıqwlı Toqtıñ nemeresi.

Osındağı Sartay Arıqwlınıñ auılında – qojalardıñ da auıldarı bar bolatın, – deydi. «Besigiñdi tüze» kitabında Twrsın Jwrtbaev osını keltire otırıp (kitaptıñ 30-beti), äueli Şıñğıstı Naymandar mekendegen, keyin Maşan tauın Tobıqtınıñ Juantayaq, Motış, Saq, Toğalaq tobı jaylağan. Keñ ölkeniñ jer-su attarı belgisiz bolğandıqtan, özen köl, tau attarı onıñ esimimen atalğan. Sarğaldaq batır – Äuezdiñ äkesi – Berdi, Berdiniñ äkesi Sayaqıptıñ (Sayaq) ağası» – deydi.

Twrsın jäne osı kitabınıñ kelesi betinde-«Saqıptıñ äkesi Mwhmwn men Sarğaldaq birge tuısadı, ekeuiniñ äkesi Şahanädir» degen Niyazbekti qostay kep,…ekşey kelgende Mamaymen birge Şıñğısqa kelgen Sayaqıp (Sayaq) bolsa kerek-ti. Sebebi, ağası Sarğaldaqtan qol üzip ketui ekitalay. Sondıqtan qatar uaqıtta Şıñğısqa qonıs tepken. Endi, törelerdiñ öz işinde ğana taralğan şejirege jüginsek – Sarğaldaq öte añğarlı, ıqpalı zor. Abılaydıñ Orta Aziya halıqtarımen elşilikke jüretin mämilegeri bolıptı. Keyin Kökşetauğa, han ordasına köşken-mis. Onıñ nemeresi – Ayğanım – Qazaqtıñ soñğı hanı Uäli Abılaywlınıñ kişi äyeli (toqalı). Şoqannıñ äjesi. Aleksandr patşamen hat jazısıp, Sırımbetti aldırğan Ayğanım hanşa. Al, Ayğanımnan 9 bala bar. Onıñ biri – Şıñğıs, Şıñğıstan – Şoqan, Uäli Şıñğıs 10 jasqa tolğanda qaytıs boladı. Ayğanım 38 jasında jesir qaladı. Şoqandı bauırına salıp, tärbielegen, orıs oquına bergen osı Ayğanım. Sarğaldaqtıñ arğı atası – şwbar delinedi… Şahanärdiñ Şıhar Şıbar, şwbarğa aynaluı qazaq jwrtı üşin onşa tosındıq  jasamasa kerek» – dep jazadı. Jäne Twrsın: «Qwnanbay «Toqpanbet pen Mwsaqwl soğısınan» keyin Ombığa, abaqtığa qamaladı. Şoqannıñ tilmaştığımen qazaq isi jönindegi şekaralıq basqarmanıñ keñesşisi, polkovnik Şıñğıs Uälihanov general-gubernator Gosfortqa qol hat berip, Qwnanbaydı kepildikke alıp, Qarqaralığa äkeldirip saladı. Mwnıñ bäri jay qazaqşılıq jolımen bitetin jwmıs emes. Ayğanım ol kezde tiri, äri patşanıñ özi arnayı qamqorlıqqa alğan hanşa bolğandıqtan da bedeli de joğarı edi. Sonıñ nätijesinde «Qwnanbay Öskenbaevtıñ qılmıstı isi» 1862 jılğa deyin sozılıp, yusticiya ministrliginiñ arnayı jarlığı da jüzege aspadı, qayta horunjiy şenin özinde qaldıradı. Qwnanbay Äuezben jaqındasa tüsip, qarındasın toqaldıqqa aldı. Nwrğanım bauırına salğan nemeresi Aqılbaydı Omarhanmen qoñsı qondırıp, Börliniñ iek artpasındağı Tışqannan qıstau salıp berdi»  -deydi. Al, Äuezdiñ jieni, Samarhannıñ Zura deytin qızınan tuğan Mäjit Dihanbaevtıñ «Mwhtar turalı estelikter» kitabında (1997 j basılğan) 6-bette «Berdiqojadan bes wl tuadı». Eñ ülken balası – Üsen. Odan keyingiler Burahan, Äuezhan, Kenjehan, Samarhan… Burahannan Qojabırhan düniege keledi. Ol deneli wzın boylı, asa paluan adam eken. Sondıqtan da onı Qwnanbay öz janına serik etip wstağan. Qwnekeñ 60-qa kelgende Berdiqojanıñ kenje qızı Nwrğanımdı aluına osı Qojabırhan sebep boldı» – degen esteligi basılğan. Mäjit Dihanbaev «Qwnanbay Böjeymen arazdasıp, Böjey arızben Qarqaralığa barğanda artınan köp adamdı ertip, Qwnanbay da sol jaqqa jüredi. Sonda ol Berdiqojanı da aqılşı retinde Qarqaralığa ertip baradı» – deydi.

Beken Isabaev ağamızdıñ qojalardıñ Börili ölkesinen qonıs aluınıñ jönindegi bayandauları tömendegidey Mwhtardıñ ataları, bwl qojalar äuletiniñ – tegi Saud Arabiyasındağı arabtıñ haşiya taypasınan, Mwhammed Payğambar (s.ğ.s) men Halif Äziret Äliden bastaladı. Mwhammedtiñ qızı Fatima men Äliden Qasen, Qwsayın tuadı. Äzireti Älidiñ Hanafiya degen äyelinen Mwhammed-Hanafiya tuadı, onıñ wrpaqtarı Abd-ar-Rahman, Isqaq bab, Ibırayım şayh, Qojahmet YAssaui Baqsayıs. Bwlar ejelden ärqaysısı ärtürli därejede din piri sanalğan. Ertedegi jırlardağı «Qorasanğa qoy aytıp» degen öleñ söz tirkesi saqtalğan. Baqşayıs wrpaqtarınıñ özinen keyingi körnektisi Şahanädir boladı. Odan Sarğaldaq, Mwhmwn, Sädir tuadı. Mwhmwnnan Sayaqıp (Sayaq). Sayaqıptıñ bäybişesinen – Özbek, Qanqoja, Qaraqoja, Säseyit, Soltan, Temir taraydı. Bwlar Ayagözdiñ Aqşatau, Aqşäuli, Qoñırşäuli boyında ösip öngen. Sayaqıptıñ kişi äyelinen – Berdi, Qılış, Tölegen tuadı. Wrpaqtarı Tobıqtı elinde ösip, öngen. Sayaqıp – Irğızbaydıñ, Berdi -Öskenbaydıñ, Äuez – Qwnanbaydıñ, Omarhan – Abaydıñ zamandası («Besigindi tüze» 30 bet). Demek, Jetimomınnıñ Tobıqtısımen ere kelgen bwl qojalardıñ Sarğaldaq wrpağı Abılaymen birge Kökşetauğa, Sädir wrpağı – Dadan Tobıqtımen birge Balqaş-Toqırauın boyına, al Sayaqıptıñ bäybişe balaları Ayagöz ölkesine, toqal balaları Şıñğıs Tobıqtıları ortasına mekendep qalğan.

Endigi bir söz: Berdiqoja balaları Qwnanbay Nwrğanımğa üylengen soñ, Börilige Arhattan köşip keldi me? – degen söz. Sayaqıp, onıñ balası Berdiniñ Arhattağı qonısı – Betağaş. Sayaqıp pen Berdi Betağaşta jerlengen degen jazuşı Kämen Orazalin, Sarğaldaq Şıñğısqa Tobıqtımen ere keldi degen Twrsın Jwrtbaev. Maşan tauında tüstik şığısında Kökseñgir tauındağı «Sarğaldaq» deytin özen «Qoñır äulie» tübinde Şağan özenine qwyıp jatadı. «Özenniñ atı – osı aranı qoja ma, töre me Sarğaldaq degen kisi meken etken eken. Soğan baylanıstı atalğan» degen edi Äbiş Qarsambekwlı. Onı Leymen aqın da qostağan-tın. Olay bolsa, Sarğaldaq qojanıñ Şıñğısta bolğanına eş kümän joq. Onı jer atı söylep twr.

Qojalardıñ bwl ölkege tarauı Sarğaldaqtıñ Şıñğıstauğa keluimen baylanıstı osılayşa öz-özinen bekidi. Äri batır, äri ağa Sarğaldaq jäne Sädir bar Abılay han qoldauında bop twrsa, Tobıqtı basşıları Qaramende, Keñgirbay şaqırıp twrsa («Siz wstaz bolıñız, biz müridiñ bolayın» degen Keñgirbay sözin qarañız), tüpki maqsattarı mwsılman dinin taratu, bekitu bolğan qojalar nege Qarataudan Arqağa köşip kelmeydi?!.. Sayaqıptıñ bäybişe balalarınıñ Ayagözge qalıp, özi kişi äyelimen birge Arhatqa kelip jay tabuı tolıq şındıq bolıp şığadı. Ayagöz ben Arhat Nayman işinde Sıban, Ahımbet rularınıñ jeri. Sondağı şığar qortındı: Bwl qojalar Şıñğısqa Keñgirbay arqılı şaqırılğan. Qwnanbay zamanında kelgen. Keñgirbay men Qwnanbay el bileu däuiriniñ arası köp uaqıt emes. Sayaqıp balaları äueli Ayagöz mañına, soñınan Berdiler Arhatqa kelgenşe biraz uaqıt ötken. Sädir, Sayaqıp Qarataudan qozğalıp, beri bet alğan da Şıñğıstan Dadan Tobıqtı, Qaramende de Balqaşqa bet alsa kerek. Sädir wrpağı Ötegen qojanıñ Qaramendemen bir bop, biz aytqan bidiñ «seniñ äulieligindi sınayın dep edim» degeni soğan meñzeydi. Al, Sayaqıptıñ bäybişe, balaların Ayagöz boyında qaldırıp, kişi äyelimen Arhatqa keluin A.YAnuşkeeviçtiñ 1846 jılğı Ombı-Semey–Arhat-Ayagöz-Lepsi saparında Arhattıñ Qopa kölinde özderin «Qarataulıqpız» deytin köp adamdardıñ otırğanımen baylanıstıramız. Sayaqıp balaları Berdi, Qılış, Tölegender Ayagöz boyınan beri sırğığanda sol tuıstarın sağalap Arhattı qonıs etti. Berdi balaları Qwnanbaymen jaqın bolğan soñ, Arhattan irge kötergende Qıdır tauınıñ tüstik sırtındağı Qızılşoqı degen jerdi alıp, odan soñ Börlige kelgen. Niyazbek Aldajarwlı Abay mwrajayındağı esteliginde: Şahkärim Abaydıñ Änet ruınıñ jeri Qızılşoqını qojalarğa beruine narazı bolğan (Qwnanbay, Änet, Qarabatır ruları wrpaqtarına qamqorlıq etudi nemeresi Şahkärimge tapsırıp, bwl rular sonıñ qoltığında bolğan). Birer jıldan soñ Äuezdiñ özi Abayğa kelip Börilini swrağan soñ Abay bauırdağı kişi auılı qasınan qonıs bergen dep jazadı.

Bwl esteliktiñ bizge tanıtarı  – ol Börilige aldımen Abaydıñ özi qonıstanıp, Abaydıñ Äuezge Börili qonısın bosatıp, öziniñ Araltöbeni qonıs qılğanı boladı.

Mäjit Dihanbaev: – Äuez qojanıñ eki qıstauınıñ bas jağındağı 3 şaqırımday jerde Berdiqojanıñ eñ ülken balası Üsenniñ, odan keyingi balaları Burahannıñ, Kenjehannıñ, olardıñ balaları Qojabirhan, Äzimhan, Qwljan, Smayılhannıñ qoraları bar edi. Olardı Qojanıñ basqı auılı dep ataytın» – deydi. (M.Äuezov turalı estelikter kitabınıñ 9-beti). Üsen men Qwljanıñ ülken Qara beyiti Qarajıraqta 1969 jılğa deyin twradı. Beyittiñ, üş qoranıñ qwlağan orındarı küni bügin körinip jatır. «Sayaqıp, Berdi Arhatqa Mamay batırmen birge kelip, qojalarğa Arhattan qonıstı Mamay batır alıp berdi degen söz haqında aytar pikirimiz: Aldımen, Keñgirbay men Mamaydı eldi Şıñğısqa bastap äkelude, ornıqtıruda bir-birinen bölektemeu kerek. Odan soñ qojalar olarmen ere kelse ol basşılar Aqımbetten Arhattı alıp bere qoydınıñ reti joq. Ol kezde Şıñğısqa sıymay jatqan Tobıqtı äuleti köp emes. Keñgirbay men Mamay özderine ere kelgen pirlerin öz qastarında wstasa kerek.

Böriliniñ batıs betinde älem ädebieti alıptarınıñ biri – Mwhtar Omarhanwlı Äuezovtıñ mwrajay üyi twr. Aumağı 20*10=200 şarşı metr jerdi aladı. Körikti ğimarat Abay eli, Şıñğıs jeriniñ teristik şetindegi eñ märtebeli qasiet qonğan orın bwl!

Qazaq ädebietinde özindik söz örnegi men sıni tanımı bolğan talanttı Asqar qoja Süleymenovtıñ auzınan twñğış aytılıp, «aqındar Mekkesi» dep Jidebaydı, «audandı-aqındar planetası» dep Qalihan Altınbaev atap, bwl eki söz qoldanısta berik ornağan, Şıñğıs jeriniñ osı şetki nüktesinde Äuezovtey alıp tuıp, onıñ mwrajay-üyi asfal't jol şetinde jolauşı tauap etetin orın boluınıñ qwday qosqan orayı barday!

Omarhan 1856 jılı tuıp, 1909 jılı, Nwrjamal 1912 jılı dünie salğan.

Biraq jazuşı jetimdiktiñ eş tauqımetin tartpay, bwla bop ösken. Öytkeni, Qoja wrpaqtarınıñ ıntımağı, berekesi, birligi berik bolğan. Äsirese, eñ mañızdısı: Tobıqtığa Irğızbay, Qwnanbay, Abay aynalasınıñ qadirlisi, wstazı Äuezhannıñ auhattı maldı boluımen birge, Abay auılınıñ jas balaların oqıtıp, tärbieleuden eşteñe ayamaytın ülgisin wstanuı boladı.

Jazuşınıñ özi jayındağı mağlwmatqa nazar salsaq ta, Mwhañnıñ sonı bekitetinin köremiz. «Berdiqoja özge qojalarşa qojalıq etip, ügit aytıp, dinge üyretip jürdi me, jürmedi me, onı bilmeymin. «Solay qıldı» degen sözdi estigemin joq. Odan beri ülken äkem Äuez, öz äkem Omarhan atı qoja degeni bolmasa qojalıqtıñ jolında istegen özge qara qazaqtan böten eşbir isi bolğan joq. Bwlay boludıñ da qisını joq. Öytkeni, Tobıqtı işi erteden sonşalıq dindar, sonşalıq nadan da el bolmağan siyaqtı. İşinen Qwnanbay, Abay siyaqtı kisiler şıqqan soñ fanatizm, qarañğı nanım azayıp, aqılğa boy wrğış, közi aşıqtau el bolğanğa wqsaydı. Sondıqtan bwl eldegi Qoja da köptiñ auqımına tüsip, bwrınğı ata käsibinen jañılıp ketken siyaqtı. Meniñ ülken äkem 1918 jılı dünieden ötti. Öz äkem 1909 jılı dünieden ötip edi. Bwlardıñ işinde qaysısında da dinaralıq, sopılıq belgisi joq, qayta är närsege Abay ülgisimen, aqılımen qarauğa tırısuşı edi. Abaydıñ sondaylıq wstazdıq, ügitşildik äserin men kişkentay bala kezimnen öz äkelerimniñ qalpınan da anıq köruime boluşı edi» degen jazuşı. Mwhañnıñ mwnda «Qojalıqtıñ jolında istegen özge qara qazaqtan böten eşbir isi bolğan joq!» – dep qadap aytatını bar.

 Mwhtar Äuezovtıñ Tektik şejiresi

«Men şejireni Qoja Ahmet YAssauidiñ ağası Sadırşayıhtıñ nemeresi Sayfuddin şayıhtıñ (Orın qoylaqı) 12-şi ğasırda jazğan «Nasabnama» attı derektemesi men Şayandıq Mwhamedhan Omartaevtıñ 20 jıl jinağan şejiresi, Qızılordalıq ziyalı jigit E.Töreqojaevtıñ zerttep zerdelegen «Baqsayıs-Äulie» attı eñbekterinen alıp tüzip edim» – deydi şejireşi ağamız Seyitomar Sattarov. Sol şejiredegi derekterde Mwhañnıñ tegi qazir Qızılordanıñ Jañaqorğanında jatqan Baqsayıs äuliege, al Baqsayıs äulie Isqaq babqa (Bab ata) baradı eken. Şam şaharındağı padşalığın tastap, qırıq jasında jorıqqa şıqqan Isqaq bab inisi Äbdijälil ekeui Orta Aziyadağı qazirgi auğan, türikpen, täjik, özbek, qırğız, qazaq eliniñ negizgi böligin, Qaşqariyanı mwsılmandandırğan. Bwl iske 120 jıl ömiriniñ 80-jılın sarp etkeni belgili. Isqaq Bab Qarataudıñ teriskey betkeyinde Sozaq audanında öziniñ atımen atalatın Bab ata auılında jatır. Al Isqaq babtıñ özi Äziretti äliniñ Mwhamedhanafiya attı wlınan örbigen.

1.Äzireti Äli-

2.Mwhamed Hanafiya

3.Abdulfattah

4.Abdaljabbar

5.Abdalqahhar

6.Abdrahman bab, Abdrahim bab (qarahandıq qojalar)

7.Isqaq bab (Bab ata) Äbdijälel (Qorasan qoja) Isqaq babtan

8.YArdil şayıh

9.Momın şayıh

10.Mwsa şayıh

11.Smayıl şayıh

12.Omar şayıh

13.Hwsayın şayıh

14.Usman şayıh

15.Mazmud şayıh, Mwhammed şayıh, Äli şayıh. Mahmudşayhtan-

16.Qahar şayıh

17.Ibrahim ata

Qwl Qoja Ahmet YAssaui jäne Sadır ata. Qoja Ahmed YAssaui wl qalmağan, qızdar men odan tuğan jiender örbidi

18.Sadır atadan – Qoja Mahmud Danışpan, Äbdimälik jäne Zahirşah tuadı.

Qojamahmud Danışpannan

19.Mwhiddin şayıh, Sayfuddin şayıh (Orınqoylaqı ata), Mwhamadalişayh. Mwhiddin şayhtan.

20.Alauiddin şayh

21.Jamaliddin şayh

22.Kamaliddin şayh (Laqap atı Baqsayıs). Baqsayıs Aqsaq Temirdiñ äulieli serigi, keñesşisi bolğan. Tarihta belgili twlğa. Kamaliddin şayhtan (Baqsayıstan).

23.Nasreddin

24.Abibulla şayh

25.Qojamwhamed şayh

26.Ismayılqoja→

  1. Qasımqoja→

28.Mwsaqoja, Isaqoja, Mwsaqojadan→

29.Äkimqoja→

30.Ahmedqoja→

31.Äbdirayımqoja→

32.Arıstanqoja→

33.Äbdirahımqoja, Äbdirahmanqoja, Äbdirahım→

34.Äbdijälel→

35.Ibrahim→Razaqqoja, Muzaffarqoja. Razaqqojadan→

36.Äbdimomın, Äbdisattar, Äbdimomınnan→

  1. Qwli şayıh (Şayıhmwrathan) dep te ataladı→

38.Allaberdişayıh, Şärip şayıh nemese Şahanädirşayh→

39.Äbilhay, Ötegen (Öteş) şayıh, Tikäş şayıh, Rahimhanşayıh, Mırzahan, Ibrahimqwl, Sarğaldaq, Sädirqoja jäne Mwhmwnqoja

40.Qojaihrar, Äbilğazı, Äbdälmahanbet jäne Äbibi qoja (Sayaqıpqoja)

Äbibi qoja jas kezinde bala oqıtu üşin Arqağa kelgen.

  1. Äbibi qojanıñ 11wlı (key derekterde 9 wlı) bolıptı. Sonıñ bireui Berdiqoja→
  2. Odan: Burahan, Äuezhan, Üsenhan, Samarhan, Kenjehan (5 wl, 4 qız).

43.Äuezhannıñ bäybişesi→Dinäsilden→Omarhan.

Toqalı-Saqıştan→Arınbek, Qasımbek, Ağzam, Ahmet.

44.Omarhannıñ äyeli Nwrjamaldan→Mwhtar. Mädinadan→Biläl.

(Samarhannan-Razaq jäne Zura attı bir wl, bir qızben jastay jesir qalğan Mädinanı Omarhan alıp, odan Biläl tuğan. Bilal Mwhtarmen qwrdas.)

  1. Mwhtardıñ üş äyelinen (Rayhan, Valentina, Fatima): Şohan, Eldos, Ernar, El'dar, Mwrat.

46.Mwrat→Mağjan. Ernardan→Asqar.

Berdiqojanı Sayaqıptan örbitken Kämen Orazalin men Dükenbay Dosjanov, Beken Isabaev, Twrsın Jwrtbaev t.t. (Sayaqıp elden jeke şığıp ketken Äbibi qojanıñ laqap atı).

Äuez qoja men Qwnanbay qwdalığı da köñil audararlıqtay. Nwrğanımdı Qwnanbay alsa, Äuezov Ahmettiñ qarındası Rayhandı Abaydıñ wlı Twrağwldıñ Jebeşi alğan. Onıñ ağası Arınbektiñ alğanı Qwnanbaydıñ tuısı Rısay qızı Aytañsıq. Qasımbektiñ jwbayı Ğaliya – Isqaqtıñ Ahmet beginiñ qızı. Ağzamnıñ alğanı Aqılbay wlı Älimqwldıñ qızı-Ğaliya. Ahmet Äuezovtıñ alğanı Halila – Twrağwldıñ qızı. Mwhtardıñ äyeli Kamila – Mağauiyanıñ qızı.

Al Mwhañnıñ öz qwdasınıñ biri Dinmwhamed Qonaev. Onıñ inisi Asqar Mwhañnıñ süyikti qızı Läyläniñ jwbayı.

Bağdat Oralbaywlı, «Tegimizdi biluge talpınıs» Almatı – 2015 jıl

 

 

 

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan