جارىق نۇردىڭ ساۋلەسى

ابىز قوجا تاريحى مەن ۇرپاقتارى

كەشەگى وتكەن كەڭەس وكىمەتىنىڭ توتاليتارلىق جۇيەسى بارلىق حالىقتاردى ءبىر-اق جۇيەگە باعىندىرىپ، ءبىر عانا كەڭەس ۇلتى بولۋى كەرەك دەگەن قاعيداسىنىڭ اسەرىنەن كوپتەگەن ۇلتتار، ۇلىستار مەن ادامدار ءوزىنىڭ شىققان اتاتەگىنە ونشا ءمان بەرمەدى، ءتىپتى كوپ ادامدار وزدەرىنىڭ اكەسىنىڭ ەسىمى مەن فاميلياسىن بىلۋمەن عانا شەكتەلدى، ارعى اتالارىن ءبىلۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق دەپ ۇقتى. قازىر ەندى بۇرىنعى ساياسي جۇيە كۇيرەگەن كەزدە اركىم ءوز اتاتەگىن ىزدەي باستادى، شامالارى جەتكەنشە جىبەرىلگەن كەمشىلىكتى ورنىنا كەلتىرۋگە تىرىسۋدا. بىراقتا، بۇل ۇزىلگەن ءجىپتىڭ ۇشتارىن قايتا جالعاۋ وڭاي بولماي شىقتى. سەبەبى، اتاتەكتەرىن بىلەتىن زيالى – بۇرىنعى بۋىن وكىلدەرى بۇل دۇنيەدەن ءوتىپ كەتكەندىكتەن ماعلۇمات-دەرەكتەردى بەرەتىن ادام قالمادى. وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعان ادامدار كوپتەپ سانالادى. مىسال رەتىندە ايتساق، بۇقاشەۆ ماڭعاز اعامىزدىڭ، لاقاپ اتى ابىز اتالاتىن – التىنشى باباسىنان ارى قارايعى اتاتەگىن ايتا المايدى. بىلۋگە نيەتى زور، بىراق ماعلۇمات بەرەتىن، بىلەتىن كىسى جوق. ەندى وسى اعامىزدىڭ بىلگەن اتاتەگى تۋرالى دەرەگىنىڭ ءوزىن ۇرپاقتارى بىلە ءجۇرسىن دەگەن نيەتپەن كەلتىرە كەتكەندى ءجون كوردىم.

وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعان بۇدان دا باسقا بىرنەشە اتا شەجىرەلەرىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىن. وسى ماتەريالداردى وقىعان وقىرمانداردىڭ وسى اتاتەكتەردى تولىقتىراتىنداي دەرەكتەرى بولسا حابارلاسۋىن سۇرايمىن نەمەسە وزدەرى وسىنداعى شەجىرەگە وزدەرىندەگى ماتەريالدارمەن قوسىپ دۇرىستاپ، تولىقتىرىپ الار دەگەن ويدامىن.

ەندى مەنىڭ قولىمداعى قازىرگى بار شەجىرەلەردى سويلەتەيىك.

ماڭعازدىڭ رۋى – قوجا. ءتۇپ اتاسى – المۇحاممەد (ابد ال-مۇحاممەد), ونىڭ بالاسىنىڭ ەسىمى ابىز (لاقاپ اتى، شىن اتى بەلگىسىز), ءدىن تاراتۋعا، يسلامدى ۋاعىزداۋعا، مەدرەسەلەر اشىپ، ساباق بەرۋ ماقساتىمەن تاشكەنتكە ەرتە زاماندا كەلىپتى. وسى تاشكەنت شاھارىندا ءدىن ۋاعىزداۋ جولىندا جۇرگەندە باس مۇفتيمەن كەلىسپەي قالادى دا قۋعىنعا تۇسەدى. اقىرى شاريعات جولىمەن ونى قىلمىسى ءۇشىن دارعا اسۋعا بۇيرىق بولعان دەسەدى. سودان باس ساۋعالاپ قاشۋعا بەل بايلايدى. قاشۋدىڭ جولىن ىزدەستىرىپ ءجۇرىپ بازاردا ارقادان ساۋدا ىسىمەن بارعان سۇيەگى قۇلەكە بايقۇلاق دەگەن باي-ساۋداگەرگە كەزىگەدى. ابىز سول كىسىمەن تانىسىپ، بىلىسكەن سوڭ بارلىق ءوزىنىڭ جەكە باسىنىڭ جاعدايىن ايتىپ، مۇمكىنشىلىگى بولسا وزىمەن بىرگە قازاق ەلىنە الا كەتۋىن وتىنەدى. بايقۇلاق بايدىڭ دا سول كەزدە بالاعا زار بولىپ جۇرگەن ۋاقىتى ەكەن. قىسقارتا ايتقاندا، ساۋداگەر-باي ابىزدى بالا قىلىپ الىپ كەتۋگە كەلىسەدى دە، ەكەۋى ۋاعدالاسادى.  سودان ابىز ۇيىنە كەلىپ بارلىق جاعدايدى باياندايدى: باس ءمۇفتيدىڭ دارعا اسۋعا بۇيرىق بەرگەنىن، سونىمەن بىرگە قازاق جەرىنەن كەلگەن باي-ساۋداگەرگە جولىققانىن، ونىڭ بالاسىنىڭ جوقتىعى جانە ءوزىن بالا قىلىپ الۋعا كەلىسكەنىن باستان اياق بايانداپ، كەتۋگە اكەسىنەن رۇقسات سۇرايدى. سوندا اكەسى: «جالعىز ۇلىم ەدىڭ، ەر جەتكىزىپ ەندى قىزىعىڭدى كورەمىز، ۇيلەندىرىپ نەمەرە-ۇرپاق سۇيەمىز دەگەندە قالاي جىبەرەمىن» – دەپ كەلىسپەيدى. امالى تاۋسىلعان ابىز: «اكە، شىنىڭدى ايتشى مەنى ەلگە قياسىڭ با، الدە جەرگە قياسىڭ با؟» – دەپتى. اكەسى ويلانىپ: «بالام-اۋ، قۇدايدىڭ بۇيرىعىنسىز قالاي جەرگە قيام، نە دە بولسا ەلگە قيام» – دەپ شاراسىزدىقتان بالاسىنا باتاسىن بەرىپ شىعارىپ سالعان ەكەن دەيدى.

سونىمەن 18 جاستاعى ابىز سارىارقاعا كەلىپتى. كەلگەن سوڭ بايقۇلاق باي اسىقتى جىلىكتى ۇستاتىپ، توي جاساپ بالا قىلىپ الىپتى. ابىزدىڭ اياعى قۇتتى بولىپ بايقۇلاقتىڭ ايەلى كەيىننەن 4 ۇل، 1 قىزدى ومىرگە اكەلىپتى.

سودان جاسى كەلگەن ابىزدى باي ۇيلەندىرمەكشى بولىپ رۋى – قۇتتىمبەت بولىپ كەلەتىن نۇرىمبەت دەگەن بايدىڭ قىزىنا قۇدا ءتۇسىپتى. سوندا نۇرىمبەت: «ەي، بايقۇلاق، سەنىڭ تاشكەنتتەن ساتىپ اكەلگەن قۇلىڭا قىزىمدى قالاي بەرەمىن؟» – دەپتى. سوندا باي: «بايقاپ سويلە، ول بالا قۇلىم ەمەس، كەشەگى كۇنى اسىقتى جىلىكتى ۇستاتىپ تويىن جاساپ العان ۇلىم – قۇتتىاياعىم، ارتىنان ەرگەن باۋىر-قارىنداستارى بار» – دەپ جاۋاپ بەرىپتى. نۇرىمبەت: «ەندەشە، ۇلىم دەسەڭ قىزىمنىڭ قالىڭ مالىنا توقپاق جال ايعىرىڭدى ۇيىرىمەن بەرەسىڭ» – دەپتى. ەكى جاق كەلىسىمگە كەلىپ، جەكە وتاۋ ءۇيىن تىگىپ، بولەك شاڭىراق ەتىپ شىعارىپتى دەيدى. وسى ابىز اتامىزدان ورداباي تۋىپتى. ول ءوز زامانىنا ساي قازىرگى تارباعاتاي اكىمشىلىگىنە قارايتىن وكپەتى دەگەن جەردەن جەر الىپ، قورا سالىپ وركەندەپ ءوسىپتى: سول قورانى ەل: «قوجا قوراسى» – دەپ اتاعان ەكەن جانە ءالى دە سولاي اتالاتىن كورىنەدى.

باعدات ورالبايۇلى ، «تەگىمىزدى بىلۋگە تالپىنىس» الماتى – 2015 جىل

 

 

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان