Jarıq nwrdıñ säulesi

Ğaziz qajı Ämirhanovtıñ ömiri men qoğamdıq qızmeti

Ğaziz qajı Ämirhanov  kieli Torğay jerinde jas wrpaqqa bilimmen tärbie berude jäne Islam dinin el ömirine qayta engizude, ädebietpen önerdi, mädenietti damıtuda, mwrajaylarmen meşit- medrese jwmıstarın jaña zaman talabına say jürgizude eresen eñbek siñirdi.

 

Ğaziz Ämirhanov 23 aqpan 1927 jılı qazirgi Qızbel auılınıñ Teke özeniniñ boyında meşit qonıs ornında,  «Aruaq qonıp, nar şökken» qasietti de babalı qara şañıraqta, talay aqın-jazuşılardıñ şığarmalarına arqau bolğan Ospan qoja äulieniñ qwthanasında düniege kelgen. Ol kisi iñgäläğan jas säbidi mañdayınan  iiskep, esimin özi Ğabdil-Ğaziz dep, azan şaqırıp qoyıp: «Allahtıñ adal qwlı bol, halıqtıñ adal wlı bol, täniriñ ömiriñdi wzaq ta baqıttı ete körsin», -dep batasın beripti. Kelinin oñaşa şaqırıp alıp: «Qalqam, balaña adal süt emiz, seniñ analıq ülken parızıñ osı, qalğanın Allah tağala qatarımen körsete jatar», -depti. Ğazekeñniñ jeti aylığında onı aldına aldırıp,keudesinen üş qaytara iiskep, mañdayınan üş qaytara sipap twrıp: «Endigi ümit osı sarşamda. Özderiñ bilesiñder, bizdiñ aruağımız sekirip qonatın edi ğoy, balalarıma emes, osı sarşama qonar aruağım. Mwnı qatarınan kem qılmay ösiriñder. Osı sarşama  saqalı sapsiğan şal bolğanda dindi qwrmetteytin zaman tuar, onı senderdiñ ilude bireuiñ bolmasa, köbiñ körmessiñ. Aldımızda adamzatqa zobalañ äkeler zaman twr. Qwdaydıñ körsetkeni ras bolsa, men bir aptadan soñ dünieden ötemin. Sol swrqay zamannıñ türmesine de, tepkisine de tüspespin. Birlikte bolıñdar. Öte auır künder kele jatır»,-depti äulie.

1934 jılda

n mektepke barıp, 1941 jılı Kökalat auılındağı 7 jıldıq mektepti bitirip, 1942 jılı Torğaydan aşılğan 3 aylıq mwğalimdik kurstı tämamdap, 1942-1944 jıldarda öziniñ tuğan auılında Qazalı mektebinde wstaz bolıp qızmet atqaradı. 1944-1950 jıldarda Albarböget auılındağı Qaraqoğa bastauış  mektebinde mwğalim bolıp jwmıs isteydi. 1951 jılı qaytadan öz auılı Qazalı mektebinde mwğalim boladı. 1951-1955 jıldardan Almatıdağı Abay atındağı pedagogikalıq institutın bitiredi. 1955-1959 jıldarda Qaratübek orta mektebinde  direktor bolıp qızmet atqaradı. Sol kezdegi bilim bergen şäkirtteri qazirgi tañdağı qoğam qayratkerleri, ğalımdarımız, el maqtanıştarı, Torğay perzentteri, bwrınğı Su şaruaşılığı Ministri, qoğam qayratkeri Nariman Qıpşaqbaev, akademik fizika matematika ğılımınıñ doktorı, professor Fazılhan Bäyimbetov,  ağayınd

ı ğalımdar, ekonomika ğılımınıñ doktorı, professor, akademik Saylau jäne Säbit Bayzakovtar, jazuşı, qoğam qayratkeri, Memlekettik sıylıqtıñ  iegeri, ğalım, wstaz Qoyşığara Salğarin, jazuşı «Qazaq» gazetiniñ bas redaktorı Qoğabay Särsekeevter boldı. 1959-1964 jıldarda Qarasu audanında orta 8 jıldıq mektepterde direktor bolıp isteydi. 1964-1969 jıldarda Torğay qazaq orta mektebiniñ direktorı bolıp wstazdıq etken twstağı şäkirtteri tanımal ğalımdarımız-himik Jaqsıntay Qayırbekov, fizik-matematik Töleuhan Qayırbekov, fizik-matematik  Küläş Qayırbekova, himik Bätj

 

an Jwmağalieva, medicina ğılımınıñ doktorı professor Düysen Beysenov, däriger, qoğam kayratkeri Asqar Bayjwmanovtar. 1969-1987 jıldarda audandıq oqu böliminiñ meñgeruşisi bolıp jwmıs istep, audannıñ bilimi men ekonomikasın äleumettik jağdayınıñ örkendeuine ülesin  qostı, jas wstazdardıñ bilimin jetildirip wştastıruına köp qızmet jasağan, birneşe märte audandıq keñesiniñ deputatı bolıp  halıqtın ıqılasına bölengen jan. 18 jıl bilim böliminiñ meñgeruşisi bolğan twsta audan ortalığındağı üş qabattı Ibıray Altınsarin mektebi boy köterdi. Eki qabattı Şoqan Uälihanov mektebi jañadan salınıp iske qosıldı.

1987 jılı 15 tamızda Qwrmetti zeynetkerlikke şığadı. 1987-1992 jıldarda  Torğay mwrajaylar keşeniniñ bas direktorı bolıp qızmet atqaradı. Ä.Jangeldin mwrajayında jetekşi  bola jürip, Torğay tarihına özindik üles qosqan, el basqarğan, şaruaşılıqtarğa jetekşilik etken jandardı wmıtılıstan üzip alıp, elep- ekşep mwrajay törinen orın berdi. 1988 jılı köpşiliktiñ demeui – asarmen salınğan Ibıray Altınsarinniñ Torğaydağı pedagogikalıq – memorialdı mwrajayı 1991 jılı qayıra jañğırtılıp, bügingi qalpına keltirildi. Bwl kürdeli jwmıstı wyımdastırıp, jädigerler jinaqtauda tağıda Ğaziz ağa bel şeşe kiristi. Oqu – ağartu jwmısı mwrajay direktorınıñ biletin, közi qanıq jwmısı bolatın. Ğaziz Ämirhanovtıñ jigerli eñbegi nätijesinde Ibıray Altınsarin mwrajayı qalanıñ  tarihı, köz tartarlıq kö

rikti, tälimdi orınğa aynaldı. Alaş arıstarı Ahmet Baytwrsınov pen Mirjaqıp Dulatovtıñ esimderiniñ aqtaluına oray Torğay qalası twrğındarı öz qarjılarımen mwrajay aşu kerek degen twsta Ğaziz Ämirhanov Ahañ – Jaqañ qı

zmetteri jaylı qwjattar, estelikter, jädigerler izdestirip jinastıruda wrpaqtarımen kezdesip, twtınğan zattarın swrastıruğa özindik ülesin qosıp,sol jılı Aqköldegi Erden qarttan Ahmet Baytwrsınovtıñ 1909 jılğı «Qırıq mısalı», 1911 jılğı «Masa» kitaptarı alındı. Torğaylıq ğılım,öner qayratkerlerine hattar jazıldı, olardıñ fotosuretteri, kitaptarı, ömir-bayandarı jinaqtaldı. Ahañ-Jaqañ eskertkişi jasalıp, mwrajay qarsısına ornatıldı. Müsinşi Käkimjan Naurızbaevpen baylanısta Ğaziz ağanıñ özi jürdi. Wrpaqtar men izbasarlar tarihın jalğastırıp Ahmet Baytwrsınov pen Mirjaqıp Dulatov ädebi mwrajayı 1991 jılı aşıp, halıq paydalanuına berdi.

1991-1992 jıldarda Torğay meşitin saldıruğa ülken üles qostı. Torğay meşiti 1992 jıldıñ 20 tamız küni sätti ayaqtalıp, 21 tamızda meşittiñ saltanattı aşıluı boldı. Oğan Qazaqstan mwsılmandar dini basqarmasınıñ alğaşqı  Bas müftii Ratbek qajı men bükil  Türki äleminiñ ğwlama ğalımı Halifa Altay jäne Tölen Äbdikov, Äbiş Kekilbaev, Dulat Isabekov, Äşirbek Sığay sekildi qoğam qayratkerleri men sol kezegi Torğay oblısınıñ äkimi Sergey Kulagin bastağan Qazaqstan jwrtşılığı ökilderi qatıstı. Köp ötpey, meşitti respublikamızdıñ twñğış Prezidenti N.Ä.Nazarbaevtiñ özi arnayı kelip körip, qwrılısşılar men oblıs, audan basşılarına rizaşılığın bildirip, el aldında rahmet ayttı. Ğaziz qajı Nwrswltan Äbişwlına Torğay halqı atınan aq bata berdi. Alğaşqı jılı-aq meşitte Torğay-Qost

anay öñirine imamdar men dini qızmetkerler dayarlaytın medrese aşıldı. Onda osı aymaqtardan talay balalar kelip oqıdı. Olarğa  Ğaziz qajı men onıñ balası Şoqan qajı däris berdi.

1993 jılı Qajılıqqa barğan. 4 wl, 4 qızı bar. Joldası wstaz, balaları da wstazdıq etedi. Ğaziz Ämirhanov ömiriniñ soñğı kezderine şeyin halıqqa eñbek etip, jas wrpaqqa twlğa orta buınğa ağa wstaz bola bildi. Qazaqstan Respublikasınıñ eñbek siñirgen mwğalimi, ağartuşı Ğaziz Ämirhanov 2005 jılı 7 tamızında qaytıs bolğan. 1967 jılı «Qazaq Respublikasınıñ bilim beru isiniñ üzdigi» belgisimen. 1978 jılı «Qazaqstanğa eñbek siñirgen mwğalim», Qazaq SSR Joğarğı Keñesiniñ «Qwrmet» gramotasımen, marapattalğan jäne 3 medali bar.

 

Qırmızı Fazılhanqızı Tañatqan,
N.Qwljanova atındağı  Torğay gumanitarlıq kolledjiniñ mektepke deyingi tärbieleu jäne oqıtu  tobınıñ 3 kurs studenti

oqu-zaman.kz  saytınan alındı. 20.10.2017

 

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan

Sonday-aq, oqıñız

Jabu