Басқы бет / Ғалымның хаты (бет 3)

Ғалымның хаты

Орта ғасыр мұрасы қақында

Жалпы сопылықтағы жария зікірге негізделген тариқаттарды ортағасырда пайда болған маламати мектептері жұтып жіберген деген пікірлер бар. Риямен күресті басты мәселе ретінде қарастырған бұл мектеп өкілдері діни амалдардың әшкере жасалуын қатты сынға алған. Тіпті риядан қашқаны соншалық, жұрт бізді діндар деп ойламасын деп, өздерін күнаһар пенде ретінде көрсетуге тырысқан. Яғни өздері …

Толығырақ оқу »

Парсы дереккөздеріндегі Қожа Ахмет Ясауи мен Ясауия тариқатына қатысты деректер

  Орта Азиялық сопылық мектептер тарихы, тағдыры және бүгінгі ахуалы қашанда ғалымдардың қызығушылығын өзіне аударып келген. Бұл орайда көптеген іргелі зерттеу жұмыстары жасалған. Сол зерттеу жұмыстарының өзін бірнеше топқа бөлуге болады. Бірінші топқа шетел ғалымдарының зерттеулерін, екінші топқа Кеңес одағы ғалымдары мен ТМД ғалымдарының зерттеулерін, ал үшінші топқа отандық ғалымдардың …

Толығырақ оқу »

Қазақ ру, тайпаларының тарихи миссиясы

Қазақ тарихында әлі шешімі табылған мәселенің бірі – ортағасырлық қазақ қоғамындағы рулық, тайпалық жүйелер мен жүздік құрылымдар мәселесі. Ру, тайпалардың қазақ халқы құрамында әлі күнге дейін сақталуы ненің белгісі? Артта қалғандық па, әлде бұл жүйелердің ерекше қызметі болды ма? Маркстік тұжырым бойынша рулық, тайпалық жүйелердің болуы – қоғамның даму дәрежесі …

Толығырақ оқу »

Ақкөл-Жайылма өңірінің қожалары: тарихы мен қазіргі жағдайы

Қожалар дәстүрлі қазақ қоғамындағы аса құрметті әлеуметтік топтың бірі. Олар қазақ қоғамының негізгі генеологиялық құрылымына кірмейді және өздерінің шығу тегін Мұхаммед пайғамбардың төрт серігі Әбу Бәкір, Омар, Осман, Әзірет Әліден бастайды. Қазақстан территориясында қожалар ерте ортағасырларда еніп, мұсылмандық дін уағыздаушылар, миссионерлер, ағартушылар ретінде әйгілі болған. Қазақстанға келмес бұрын қожалар ҮІІІ …

Толығырақ оқу »

…Мықты, күшті және дені сау халық…»

Карпат тауынан өр Алтайға дейінгі кең байтақ даланы жайлаған, ежелден біресе «түркілер», біресе «қыпшақтар» аталған ата-бабамыз өзге ұлттармен бірге көне Шығыстың да назарынан тыс қалмаған. Оның ішінде араб та, парсы да, үнді де, армян да, қытай да бар. Бүгінгі айтарымыз–орта ғасырлық араб тарихшылары мен саяхатшыларының қазақтың ата-бабалары–түркілер мен қыпшақтар туралы …

Толығырақ оқу »

Қазақ халқының  саяси құрылымындағы қожалар институты

    Қожалар қазақ халқында үш жүздік құрылымға енбейтін, өздерінің болмыс-мінезімен, әдет-ғұрпымен дараланған субэтникалық топтың бірі. Қожалар елдің рухани өмірінде мұсылмандық мәдениеттің ең жоғарғы қызметшісі, сондықтан да Орта Азия мен қазақ халқы арасында мұсылман дінін таратып уағыздаушы, әрі Мұхаммед пайғамбардың алғашқы халифтарының ұрпағы болып есептеледі. Қожалар ел өмірінде ислам дінін …

Толығырақ оқу »

Ресей мұрағатындағы деректер

Ресей мұрағатындағы деректер және қожалардың қоғамдық-саяси қызметі Қожалар қай заманда да елдің рухани өмірінде мұсылмандық мәдениеттің қызметшісі саналды және Орта Азия мен қазақ халқы арасында ислам дінін таратып уағыздаушы, әрі Мұхаммед пайғамбардың алғашқы ізін қуушы болып есептеледі. Қожалар тарихымызда ақсүйектер қатарына кіргенімен, оның иерархиялық сатысында екінші қатарда тұрды. Орыс зерттеушісі …

Толығырақ оқу »

Абылайдың хан сайлануы және қожалардың қызметі

Қазақ халқының бағына туған даңқты тұлға, мемлекет және қоғам қайраткері Абылай хан өмірі оқырман  қауым  үшін  тағылымды. Адамзат тарихында тағдырдың жазуымен, өзінің қайраткерлік қарымымен өз өмір сүрген уақытының белгісіне айналатын сирек тұлғалар бар. ХҮІІІ ғасырда  жан-жақтан анталаған жаулардың табанының астында қалған Қазақ хандығын қайта жаңғыртып, оны Орталық Азиядағы ірі саяси …

Толығырақ оқу »

Бұқар жырау және қазақ ортасындағы ислам

Заманында «көмекей әулие» атанған Бұқар жырау бабамыздың ислам тақырыбына қатысты айтқандары аз емес. Тұтас бір мемлекеттің  ішкі-сыртқы саясатында үлкен орны болғаннан кейін жыраудың өз заманына сарабдал анализ жасап, руханияттағы өзгерістерге пікірін білдіріп, жұртты тура жолға бастап отыруы заңды.  Бұқар жырау ислам ақиқатын Көкілташта оқып жүрген бозбала шағында жыр жолдарына түсіруді …

Толығырақ оқу »

АЙҚОЖА ИШАН ДӘУІРІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ ДІНИ САЯСИ АХУАЛЫ ТУРАЛЫ

ХVІІІ-ХІХ ғасырлардағы діни-саяси ахуал. Діннің тек ождан мәселесі ғана емес, сонымен қатар ұлттық дәстүрден мирас болып келе жатқан өркениет шындығы екендігі мәлім. Қоғамдағы дін феноменін айқындайтын, діни социологияның негізгі көрсеткіші ғибадатханалар мен діни білім беру жүйелері екендігін ескерсек, тарихи деректердегі «…қазақтарда әрбір 10 000 адамға бір мешіт-текке келетіндігі», тарихшы ғалым …

Толығырақ оқу »