سىر-سۇحبات

مەنىڭ قاسيەتتى ساپارىم

«اللا الدىڭا كەلە جاتىرمىن»

  وسىدان بەس جىل بۇرىن بولعان قاجىلىق ساپارىم تۋرالى جازۋ ويىمدا جۇرسە دە قاعازعا ءتۇسىرۋ قيىنعا سوقتى. وعان سەبەپ، بۇل ساپاردىڭ قۇپيالىعىن، ءوز باسىڭنان وتپەي سەنبەيتىن كەرەمەتتىگى مەن جۇرەكتىڭ تۇبىندەگى  سىرىڭدى سوزبەن ورگەندە كوڭىلدەگىدەي شىقپايتىنىنان تارتىنعانىم ەدى. سوندىقتاندا اسەرلەرىمدى بەس جىل جۇرەگىمدە ساقتادىم، ەسكە تۇسكەن سايىن سول كۇندەر كوز الدىمدا ەلەسەتەپ، قۋاتىمەن كۇشەيىپ، ءوزىمدى قاعبانى اينالىپ جۇرگەندەي سەزىنۋشى ەدىم. بۇل قاسيەتتى ساپاردىڭ قۇدىرەتتىلىگى دە سول بولار.

دەگەنمەن، ۇلىق ساپاردىڭ كىسىگە اشا بەرمەيتىن قۇپياسىن ىركىپ قالىپ، كوپشىلىككە تارتىمدى-اۋ دەگەن تۇستارىن قاعازعا ءتۇسىرىپ، وزدەرىڭىزبەن بولىسپەككە تىرىستىم. قاسيەتتى جەرگە العاش قادام باساتىندار ءۇشىن قاجەتى بولسا، ساۋابىنان بولسىن.

مۇسىلماننىڭ بەس پارىزىنىڭ ءبىرى قاجىلىق ساپارىنا اياق استىنان جينالدىم دەۋگە بولماس. جىلداپ جوسپارلاپ، ويىمنان كەتپەي جۇرگەن دەۋگە دە كەلمەس. يمانىڭ بەكەم بولىپ، ورازا-نامازىڭدى جىبەرمەي جۇرگەن كۇندەردىڭ كۇنىندە وسى ساپاردىڭ قالاي ءساتى تۇسكەنىن بىلمەي دە قالاسىز.    قاجىلىققا بارۋدى نيەت ەتكەندەرگە ادەتتە، باستاپ اپارۋشى كومپانيانىڭ قىزمەتكەرلەرى ءبىر ايدىڭ كولەمىندە دايىندىق ساباقتارىن وتكىزىپ، مەككەگە بارعان كەزدەگى ارەكەتتەرىمىزدى تۇسىندىرەدى. سول ەستە قالسا، قاجىلىعىڭىز قاتەسىز بولادى.

سودان ۇلىق ساپاردىڭ ۋاقىتى جەتكەندە شىمكەنتكە ءجۇرىپ كەتتىم. قالاعا تۇسكەن كۇننىڭ تۇنىندە ساۋدياعا باراتىن ۇشاققا وتىردىق. شىمقالانىڭ  اۋەجايىندا ەر-ازاماتتار اق بايلانىپ، يحرام حالىنە كىرىپ، از-ماز كۇتكەننەن كەيىن ۇشاققا جايلانىپ وتىردىق. جولدىڭ جارتىسىندا اراب امىرلىكتەرىندە كەلەسى ۇشاققا اۋىسىپ وتىردىق. ونىڭ جارتى جولىنان اسقاننان سوڭ باسقارۋشىمىز «ميقاتتان» وتكەنىمىزدى حابارلاپ، «ءتالبيا» ايتاتىن كەز كەلدى دەپ حابارلادى. ايەلدەرگە ونى داۋىستاپ ايتۋعا رۇقسات جوق. ال ەر-ازاماتتار ءبىر داۋىسپەن: «لاببايكا اللاھۋمما لاببايك. لاببايكا ءلا شاريكا لاكا لاببايك. ءيننال-ءحامدا، ءۋاننيماتا، لاكا ءۋال-مۋلك. ءلا شاريكا لاك» دەپ ايتقاندا ءبىر ساتتە سالوننىڭ ءىشى ازان-قازان شۋ بولدى دا كەتتى. سول ساتتە عانا ءوزىمنىڭ قاجىلىق ساپارعا كەلە جاتقاننىم، «لاببايكانىڭ» «مىنە، مەن سەنىڭ الدىڭدامىن!» دەگەن ءار ءسوزىنىڭ ماعىناسى ساناما جەتىپ، ءدال قازىر جاراتۋشىنىڭ الدىنا باراتىنداي، قول-اياعىم دىرىلدەپ قورقىپ تا كەتتىم. بەينەبىر جاراتقاننىڭ ءجۇزىن كورەتىندەيمىن. قوبالجىعان كوڭىلىمىزدى  قۋانىش باسىپ، بىرنەشە سەكۋندتتاردان كەيىن الدىمنان ءوزى شىعىپ قارسى الاتىنداي تولقىدىم. وسىلايشا اپتىققان سەزىمنىڭ قۇشاعىندا وتىرعانىمىزدا ۇشاق جيددا قالاسىنىڭ اۋەجايىنا كەلىپ توقتاعانىن ايتتى. تۇسە سالىسىمەن قاجىلار مىنگەن اۆتوبۋس ورنىنان بىردەن قوزعالماي ازداپ كىدىرىپ قالدى. اسپاننان وت ۇرلەپ تۇرعانداي ىستىق اۋا وكپەمىزدى قىسىپ بارادى. عيماراتقا جەتپەي كىدىرۋىمىزدىڭ سەبەبىن سۇرامادىم. انە-مىنە دەپ ەلەڭدەپ تۇرعاندا ۇلكەندەرىمىزدىڭ الدى ورىندارىندا قالعي باستاپتى. بايقاعانىم ءبىر جاستاۋ جىگىت قۇرانعا ءۇڭىلىپ وقىپ وتىر. داۋىستاپ. زەيىنىمىز سوعان اۋىپ تۇرعاندا كولىك اقىرىپ قوزعالىپ، ءبىر عيماراتتىڭ الدىنا توقتادى. كولىكتىڭ ەسىگى اشىلىپ، توپىرلاپ ءتۇسىپ ۇلكەن زالعا كىردىك. سالقىن ءجايدا بىزدەردەن باسقا ەشكىم جوق. بۇل جەردە قاجىلار دارەتىن الىپ، اسىقپاي نامازىن وقىپ الدى. كوزىمىزگە العاش ۇشىراعان ساۋديا مەملەكەتىنىڭ ەكى ارابى اسىقپاي قاجىلاردى ارالاپ قۇجاتىن تەكسەرىپ رۇقسات قاعازدارىن باسىپ بەرىپ جاتتى. سوسىن جۇگىمىزدى الىپ، سىرتقا بەتتەدىك.

جيددانىڭ اۋەجايىن  ءبىراز اينالشىقتادىق. جولباستاۋشىلارىمىز اسىقپاي ءشايلانىپ، دەمالا بەرۋىمىزگە بولاتىنىن ايتتى. جولاۋشىلاردى تاسىپ ۇلگەرمەي جاتقان كولىكتىڭ كەزەگى بىزگە كەلىسىمەن مەككەگە اتتانادى ەكەنبىز. مەنىڭ تاڭقالعانىم قاجىلار وسىنداي دەمالىسقا دايىن ەكەن. دەرەۋ، اشىق الاڭدا ساكى ورناتىپ سايلانىپ قويىلعان ورىندارعا جايعاسىپ، توقشاينەكتەرىن قوسىپ، سومكەلەرىندەگى ازىعىن شىعارىپ ءشايدىڭ قامىنا كىرىستى. جالپى تورتەۋارا ءبىر شاينەك العاننىڭ زيانى جوق ەكەن. ونى قاجىلىقتا مينا تاۋىندا پالاتادا جاتقانىمىزدا دا قاجەتتىگىن بايقادىق. بۇل ارينە، ەگەر قاجىلار ءبىر جەردىڭ تۇرعىندارى بولىپ، تانىس-ءبىلىس بولسا عانا. 150-گەن تارتا قاجىلاردىڭ دەنى وڭتۇستىكتەگى قارابۇلاق اۋلىلىنىڭ وزبەكتەرى بولىپ شىقتى. سونىمەن كولىك تە كەلىپ، شاباداندارىمىزدى تيەپ، مەككەنى بەتكە الدىق. بۇل كەزدە ىمىرت ءۇيىرىلىپ قالعان كەز ەدى. قانشا ۋاقىت وتكەنىن بايقامادىم، جولسوقتى بولىپ ۇيىقتاپ كەلدىم. كولىك جۇرگىزۋشى قالانى بىلمەيتىن بولىپ شىقتى ما، مەكەگە كەلگەنىمەن ءبىز قوناتىن قوناقۇيدى تاپپاي ءبىراز اينالدى. ءبىر جۇرگەن جەرىمىزدى ءۇش مارتە اينالا باستاعاندا، جولاۋشىلار مازاسىزدانىپ، قارسى الۋشىلار تاعى بىرەۋلەرمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسە باستادى. اقىرى نە كەرەك، دىتتەگەن جەرىمىزگە جەتتىك.  كەلە سالا قاجىلارعا جاتاتىن بولمەلەرىنىڭ كىلتىن بەرىپ ورنالاستىردى.

ايتا كەتەتىنى، تاۋلىكتىڭ قاي ۋاعىندا كەلمەسىن، مەكەگە تابانى تيىسىمەن جۇكتەرىن قويا سالا قاعباعا سالەم بەرۋ ءتارتىبى بار. وعان كوبىمىزدىڭ مۇرشامىز كەلگەن جوق. مەن دە ۇيقىعاباس قويدىم.

قاجىلىق ساپار شەگۋدى نيەت ەتكەندەرگە تاعى ءبىر كەڭەسىم بار. ەگەر بۇرىندارى بارىپ كەلگەن تانىستارىڭىزدىڭ ايتقانىن ەسكەرگەن ءجون. جالپى قاجىلىق وڭاي ساپار ەمەس. قايناپ تۇرعان كۇن دە قاجىلاردى دىڭكەلەتەدى. عيباداتتاردى ورىنداۋدىڭ ءوزى  كۇشكە تۇسەدى، سول سەبەپتى  قاجىلىق الدىندا  تىم قۇرىسا جاياۋ ءجۇرىپ ۇيرەنىپ، مۇمكىندىگىنشە دەنساۋلىقتى تۇزەتكەن ءجون. مەن دە قاجىلىققا بارىپ كەلگەن ءىنىمنىڭ كەڭەسىن الىپ، سول تاڭداعان كومپانيامەن كەلدىم. باعاسى دا قىمبات ەمەس، ءۇش مەزگىلى اسىن پىسىرەتىن وزدەرىمەن بىرگە كەلگەن اسپازى مەن ەكى دارىگەرى تاعى بار.

سودان ەرتەسىنە ۇيقىمىز قانىپ ويانىپ، تاڭ ناماسىن جانىمىزداعى مەشىتتە وقىپ،  شايلانىپ، سىرتقا شىقتىم. جول باستاۋشىمىز ايتقانداي، اقساقالدارىمىز بەن اجەلەرىمىز كوپ بولعان سەبەپتى، ولار كۇندىز تىنىعىپ بولعان سوڭ تۇنىندە عانا قاعباعا باراتىنىمىزدى ايتتى.

كۇنى بويى قامالىپ وتىرۋ قيانات بولار دەپ، قاسىمداعى قاريالارىمدى قالدىرىپ، ەسىك الدىنا شىقتىم. قاراسام، كەشە وزىممەن بىرگە ۇشاقتا قاتار جايعاسقان اپاي دا ەسىك الدىندا تۇر ەكەن. جانىندا تاعى ءبىر ازامات بار. ءجون سۇراپ ەدىم، الدىمەن ايشا انامىزدىڭ مەشىتىنە بارىپ ەكى باس ناماز وقىپ، نيەت ەتىپ، سوسىن قاعباعا باراتىنىن ايتتى. مەن دە قوسىلا كەتتىم. ءبىز توقتاعان جەردەن الدىمەن حارام مەشىتىنىڭ قاسىنان جۇرەتىن كولىككە ءمىنىپ،  ايشا مەشىتىنە جەتتىك. مۇندا دا ءيىن تىرەسكەن حالىق، مەشىتتى اينالىپ جۇرگەنىمدە، ساپىرىلىسقان ادامداردىڭ اراسىنان بىرگە كەلگەن سەرىكتەرىمنەن اجىراپ قالدىم. ءارلى-بەرلى ىزدەپ ەدىم، كوزىمە تۇسپەدى. ءبىر جاقسىسى، ەكى مەشىتتىڭ اراسىندا تولاسسىز كولىك قاتىنايدى. ءبىر توپ وڭتۇستىك شىعىس ازيانىڭ ادامدارى-اۋ دەپ ويلادىم، اراسىندا ايەلدەرى كوپتەۋ ەكەن، سولار مىنگەن كولىككە مەندە وتىردىم. حارام مەشىتىنە كەلە جاتقانىمدى بىلەمىن، ولار دا جول بويى «لاببايكانى» ايتىپ كەلەدى. ولار تۇسكەن جەردەن مەندە ءتۇسىپ، ىزىنە ەردىم. مەشىتتىڭ  الاڭىنا جەتكەندە  ولار دا  كوپشىلىكتىڭ اراسىنا ءسىڭىپ جوق بولدى.  مەن دە اينالامدى باعدارلاپ ۇلكەن ەسىكككە ەندىم. تاعى ءبىر ەسكەرتەتىن ءجايت، مۇمكىندىگى بولسا وسى باب دەپ اتالاتىن ەسىكتەن كىرگەن سۇننەت. ەسىكتەن ەنگەن شاقتا كەڭ مەشىتتىڭ ەكى قاپتالىندا باعانالار كوزگە تۇسەدى، ولاردىڭ تۇبىندە قۇران كىتاپتارى جينالىپ، اشىق قالتامەن وراپ قويىپتى، اراسىندا سۋ قۇيىلعان اق بوشكەلەر دە كورىنەدى. اينالاما الاقتاماي، جانارىمدى كوتەرمەي ىشتەي كۇبىرلەپ «لاببايكانى» قايتالاپ كەلەمىن. ءبىر مەزەتتە مەشىتتىڭ قويۋ كولەڭكەسى سىرىلىپ، كۇن ساۋلەسى جارق ەتە قالدى دا، اشىق الاڭداعى قاعبا كورىندى…

قاعبانى قاشان كورسەڭدە،  جاراتۋشىنىڭ قۇدىرەتىنەن پانا سۇراپ كەلگەنىڭ ەسىڭنەن ءبىر ساتكە شىقپاي،  اللانىڭ ۇلىقتىعىن جۇرەگىڭمەن سەزىنىپ، تىلىڭمەن قايتالاي تۇسەسىڭ. ءوزىڭنىڭ مىنا ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل قۇدىرەتتىڭ قاسىندا شاڭنىڭ توزاڭىنداي  دا  سالماعىڭ جوق سورلى ەكەنىڭدى ۇعاسىڭ. وسى قۇدىرەتتى كورسەتكەن اللانىڭ مەيىرىمىنە شەكسىز رازىلىعىڭ كوز جاسىڭمەن بىرگە ىتقىپ شىعادى. داۋىسىم دىرىلدەپ ەسىمە تۇسكەن دۇعامدى سىبىرلاپ ايتىپ، قارا تاستىڭ تۇسىنان، ەكى الاقانىمىزدى قاراتا «بيسسيميللاھ، اللاھۋ اكبار» دەپ، ونى ماڭدايىمىزعا تيىگىزىپ، سالەم ءتاۋابىن باستادىم. جۇرتتار جاڭىلىسپاسىن دەگەن بولار، جاسىل شام جاعىپ، ءتاۋابتىڭ باستالاتىن جەرىن وزدەرى دە كورسەتىپ قويىپتى.

اينالىپ جۇرگەن ادامداردان اسىپ قاعبانىڭ ءدال ىرگەسىنە جاقىنداۋ وڭاي ەمەس. ءوز ويىممەن بولىپ، ءنوپىردىڭ اراسىندا تەڭسەلىپ كەلە جاتىرمىن. كوپتىڭ اراسىنان مويىن سوزىپ، كوكتى ويىپ ورىن العان قاعباعا قارايمىن. جاقىنداعان سايىن بيىكتەپ بەلگىسىز ءبىر كۇش وزىنە تارتىپ تۇرعانداي. بايقاعانىم وسى جەردە اسپان جەرگە جاقىن سياقتى. تۇندە قاراساڭىزدا كوكتەن جۇلدىزدار توگىلىپ، جەرگە جاقىنداپ قالعانداي  كورىنەدى. تاۋاپتىڭ شارتى بويىنشا دا، ءوزىمىزدىڭ دە قاسيەتتى زاتتى الاقانىمىزبەن سيپاپ ءتاۋ ەتەتىنىمىز بار ەمەس پە؟ مەندە قولىممەن ۇستاپ، زيارات ەتكىم كەلدى. الايدا اينالاسىن تولتىرىپ تۇرعان وزىمدەي ادامداردىڭ اراسىنان قاعبانىڭ ىرگەسىنە جەتۋ ارمان بولىپ قالدى. مويىندى سوزىپ قاراساڭ دا ىرگەسىنە كوز جەتپەيدى، ءتاۋاپ ەتكەندەردىڭ ورتاسىنا تۇسكەندە الدىڭدا بىرەۋدىڭ جەلكەسى،  ەكى جاعىڭدا ەكى يىق قىسىپ، مىسىق تابانداپ اقىرىن ادىمدايدى. بىراق، قاعبانى قولىممەن ءبىر ۇستاماسام قاسىنا جەتكەنىم بەكەر سياقتى.

قۇدىرەتتى قاراساڭىزشى، كەلە جاتقان قاتارىمنىڭ ادامدارى ءبىر مەزەتتە بىردەي ىركىلىپ قالدى ما، ادامدار اراسى اشىلىپ، ەكىگە جارىلدى. ويلانباستان قاعباعا قاراي ەنتەلەپ، ىرگەسىنە قولىمدى تيگىزدىم. بۇرىندارى قازىرگى ەسىگىنىڭ قارسى قابىرعاسىندا دا ەسىك بولعان ەكەن، قازىر ءىزى كورىنەدى. سول جەردى الاقانىممەن سيپاپ ءوتتىم. ەكى قادام باسقاننان كەيىن  الدىمدا يەمەن بۇرىشى كورىندى. قاجىلاردىڭ الاقانىىنڭ تابى تيگەننەن بولار بۇرىشى جىلتىراپ تۇر. تاۋاپتىڭ شارتى بويىنشا بۇل بۇرىشقا دا ماڭداي تيگىزگەن ابزال. بىلمەيتىن جۇرتقا تۇسىندىرە كەتەيىن، قاعبانى اينالا پەرىشتەلەر «امين»، «امين» دەپ وتىرادى دەيدى. ەندى ءبىر حاديستە جاراتۋشى وسى بۇرىشقا 70 پەرىشتەنى قويعان دەسە، ەندى بىرىندە جەبرەيىل پەرىشتەنىڭ ءوزى  پەندەنىڭ دۇعاسىن قابىل ەتىپ، «ءامين» دەپ ايتىپ وتىرادى ەكەن. وسىنداي سىيلىقتان قۇر قالام با، جىلىستاپ بۇرىشقا جاقىن قالدىم، بايقايمىن ءبىر ادام ەكى قولىمەن ماڭدايىن تىرەپ جابىسىپ تۇر. مەن ءدال قاسىنا جاقىنداپ، كىدىردىم.  بۇرىش بوساماي تۇر. ۇزاق تۇرسام، ارقامنان كەلە جاتقان ادامداردىڭ لەگىنىڭ ەكپىنى ءاپ-ساتتە شەتكە قاراي ءيىرىپ اكەتۋى مۇمكىن. قۇدىرەتى كۇشتى قۇداي ويىمدى ءبىلىپ قويعانداي. ءبىر ساتتە اقسارى كەلگەن ەڭگەزەردەي ءبىر ازامات بۇرىشقا جابىسىپ تۇرعاندى يىعىنان ىسىرىپ جىبەرىپ ماعان  قارادى. اللا… دۇعامدى قابىل ەتە گور…. وسىدان كەيىنگى ايىلاتىن دۇعانى ىشتەي كۇبىرلەپ كەلە جاتقانىمدا قاعبانىڭ قارا تاسى تۇرعان جەرگە تىرەلدىم. تىرەلدىم دەيتىن سەبەبىم بار اينالاڭنان ادام قىسىپ تۇرعاندا تەك تەڭسەلىپ جۇرە بەرسەڭ بولعانى ەكى يىعىڭدى دا قىسىپ تۇرعان ادامدارمەن بىرگە سول كەڭىسىتىكتە اينالىپ  جۇرە بەرەسىڭ. قاعبانىڭ قارا تاسى تۇرعان بۇيىرىندە ءبىر پەندە بەتىمەن قارا تاس تۇرعان قۋىستى باسىپ، جابىسىپ تۇر ەكەن. تولقىعان كوڭىلىمدى باسىپ، جارقىراعان كۇمىس جاقتاۋىنان سيپاپ، ادامداردىڭ اعىمىنا  ىلەسە بەردىم. جارقىراعان التىن ەسىككە كوز تاستاپ، ءبىر دەمىمدى العاندا الدىمنان ماقام يبراھيم دەپ اتالاتىن پايعامباردىڭ ءىزى تۇسكەن شاعىن شىنى كۇمبەزگە تىرەلدىم. الاقىنىممەن  تاۋ ەتىپ، ىشىنە ءۇڭىلىپ، سۋلانعان كوزىممەن ءوبىپ ءوتتىم. بۇل جولى حيجير دۋالىنىڭ ىشىنە ەشكىمدى كىرگىزبەي تۇر ەكەن. دۋالدىڭ سىرتىنان سيپاپ دۇعا ەتىپ ءتاۋابىمدى جالعاستىرا بەردىم.

قاعبانى اينالىپ كەلەمىن،  كۇن بەسىنگە جاقىنداپ قىزدىرىپ بارادى. تاڭنان بەرى سۋ ىشپەگەن باسىم قاتتى شولدەدىم.  يىعىما اسۋلى سومكەمدە ءبىر بوتەلكە سۋ بارىن بىلەمىن. بىراق، قاعبانىڭ جانىندا بوتەلكەمەن سۋ ءىشۋ مەن ءۇشىن اۋىر كۇناداي كورىندى. نە بولسادا شىدايىن دەپ، كەبەرسىگەن ەرنىمدى جىبىرلاتىپ دۇعامدى ايتىپ كەلە جاتىرمىن. سول ادامنىڭ بەينەسى ءالى كوز الدىمنان كەتپەيدى، وڭ جاق تۇسىمنان ورتا بويلى جىڭىشكە كەلگەن قارا ءتۇستى قاجى جىميىپ كەلىپ سۋ ۇسىندى. مۇنداي سىيلىققا تاڭ قالىپ، سۋ قۇيىلعان جۇقا ستاكاندى قولىما الدىم. قاعبانىڭ تۇبىندە ىشكەن ءزام-ءزام بال تاتىماي ما، ءشولىپ قانىپ، ءارى قاراي ءتاۋابىمدى جالعاستىردىم. اللانىڭ مەيىرىم ەسىكتەرىن اشقانىنا وسىلايشا كۋا بولدىم. مىنە، مەن سەنىڭ الدىڭدامىن… ەكى دۇنيەنىڭ نىعمەتىن بەرە گور دەپ كۇبىرلەدىم…

تۇندە بىرگە كەلگەن قاجىلار جينالىپ، حارام مەشىتىن بەتكە الدىق. جاقىنداي بەرە قارت ايەلدەردى ورتاعا الىپ، ونى اينالا جاسامىستارىنا تاپسىرىپ،  ولادىڭ سىرتىن  قارتتارىمىز بەن جاس جىگىتتەرمەن قورشاپ  ءتورت بۇرىشتى توپ بولىپ، قاعبانى اينالىپ، سافا – ءمارۋا اراسىندا سايا جاساپ، تاڭ نامازىمىزدى قاسيەتتى مەشىتتە وقىپ، ۇلىق ساپارىمىزدىڭ العاشقى امالدارىن باستادىق.

ايگۇل ۋايسوۆا

باسى. جالعاسى :

مەنىڭ قاسيەتتى ساپارىم

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان