Basqı bet / Bilgen Şayır aytadı / Töreniñ tüp atası qalmaq edi…

Töreniñ tüp atası qalmaq edi…

Mädeliqojanıñ ekinşi äyeli Qasımhannıñ qızı, Kenesarınıñ qarındası Halipa. Halipa anamız Mädelige eki şartpen tigen; birinşi men han twqımı nıñ qızımın seniñ auılıña barıp toqal atanbaymın. Ekinşi Kenesarınıñ, Naurızbaydıñ, Erjannıñ denesi jau qolında, Qırğızda qaldı, solardı äkelip beresiñ öz qolımmen qoyamın degen.Sırdıñ jağasında küzekte otırğan batır üyinde bir özi jatıp, birdeñe kerek bolıp au qaysıñ barsıñ dese eş kim ün qatpaydı. «Au, qaydasıñdar dese, eşkim ün qatpaydı, Äy, Halipa qaydasıñ?» dese  ün joq, sonda «qap balaqtağı bit basqa örmelegen zaman-ay, toqal da äldeqanday boldı ğoy» dep ornınan twrıp jatqanda, körşilerge ketken Halipa apa jügirip kelip qalğan eken. «Qoja, uädeñdi bwzdıñ endi men sağan joqpın» dep jügirip barıp Sırğa qoyıp ketedi.Üy arasındağı qattı dauısqa sırtqa şıqqan Kenjehan burıl atqa mine salıp Sırğa tüsip Halipanı şaşınan wstap alıp şıqqan eken. «Qoya ber, şıraq» dep Halipa apa biraz qiğılıq salğan. Bwl äñgimeni esitken  Şımkent üyezinde qızmet isteytin Ahmet töre Kenesarıwlı, aqınğa «Apam suğa batıp ölip ketken jağdayda qwnınan qwtıla almaytın ediñ», dep nığızdanıptı.

Sonda Mädeli bılay dep jauap qaytarıptı:

Töreniñ tüp atası qalmaq edi,

Ölerinde kebinin jalmap edi,

Ajalınan ölse de mağan tölet,

Jemegen basqa boğıñ qalmap edi!

 

Dariyanıñ suı tasıp sazı qaldı,

Köñildiñ bes altı kün nazı qaldı,

Bolmasa atıs-şabıs qadiri joq

Batırdıñ küşi qaytsa, zarı qaldı.

 

Ömirdiñ köbi ketip, azı qaldı,

Şirkin-ay, köñildiñ bir nazı qaldı,

Jiğanmen ölip-öşip dünie maldı

Körge kirgen küniñde adıra qaldı.

 

Jüyriktiñ mayda keler qwyrıq-jalı,

Söylemes jalğan sözdi er Mädeli,

Apañnıñ közi ketse meyli edi,

Opasız apañ üyde tiri otır äli-dep bir auız sözge kelmey dünieni tärk etpekşi bolğan Halipa apanı,üy- jayğa,bala-şağağa qaramay özine qol jwmsau, uädege opasızdıq dep osını aytadı-dep ökpelegen. Halipa da kezinde atqa minip jauğa attanğan degen söz bar. Halipa mama ortadan tömendeu, jauırındı, sal bökse, sırt qarağanda twqıştau körinedi eken.

Birde Maylıqojağa Mädeliqoja jien osı jeñgeñdi bir auız sözben sınap berşi degende;

Assalaumı äleykum,Mädeli batır mıñ bası,

Qazaqı bie sekildi Halipanıñ twlğası- dey bergende Batır: «boldı,boldı arğı jağın qojıratpa» dep dombırasın wstay alğan eken deydi.

Eger Kenjehan Halipanı şaşınan emes qolınan wstap qwtqarğanda, qarulı Halipanıñ qolınan Kenjehan men ekeui birdey suğa ketui mümkin edi dep otıratın.

 

 MÄDELİNİÑ AHMET TÖRENİ MİNEUİ

Ahmet töre Mädeliniñ qaynısı, jezde men qayın arasında äzil el arasında bola beredi. Sondıqtan mınau öleñdi Ahmet töre meni sınañızşı dep özi surap alğan boluı mümkin. Ol kezde sen meni sınaşı, minimdi tapşı dep aqındı söyletip alıp qwtılmas bälege qalıp jürgender köp bolğan.

Bolar eñ tüye bolsañ oqpaq qana,

Twrar eñ tüske deyin ottap qana,

Tüsten keyin jantaqqa aunap-aunap

Jatar eñ jambasıñdı boqtap qana.

 

Bolar eñ ingen bolsañ mañqa ingen,

Jükterin kirekeşter arta mingen,

Saylau jerge qalğanda tartınaqtap

Jüretin mwrnın jırtıp qatpa ingen.

 

Bazarğa jılqı bolsañ ötpes ediñ,

Teñgege anıq otız jetpes ediñ,

Keli tüygen qatındı aynalsoqtap

Baqanmen wrsadağı ketpes ediñ!

 

Jinağan Seyitomar Sattarwlı

Sonday-aq, oqıñız

Qissa Salsal

Dastannıñ ilki basılımı 1879 jılı, qayta basıluları 1883, 1888 jıldarı jarıq kördi. Bwdan soñ patşalıq …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan