مادەلى قوجا

(جالعاسى)

مادەلىنى قۋاتتاپ اقىن مايلى،

ولەڭمەن ايتىپ كەتكەن ءبىراز جايدى.

«سوعىستا جاۋ جاعىنا قالقا بولعان»،

دەپ ماقتاعان قىپشاقتان ەر مىڭبايدى.

 

قوقان قورىقتى ۇرىستى كورە-كورە،

ءار كىلتىن قورعانىنىڭ بەرە-بەرە،

يحاننىڭ ءبىر ۇرىسىندا ەرلىك قىلدى،

بالاسى كەنەحاننىڭ سىزدىق تورە.

 

حاندىعى الىمقۇلدىڭ كيە بولدى،

سىزدىقتىڭ سول ەرلىگى جۇيە بولدى.

ورىس بارىپ تاشكەندى الار جىلى،

قايتقان باققا بەس-التى اي يە بولدى.

 

يبراتتا فەرعانا تاريحىندا،

قارعىس ايتقان قولباسشى الىمقۇلعا.

بايۇزاقتى جازىقسىز ساتقىنسىڭ دەپ،

زەڭبىرەكپەن اتقانعا بولماي ريزا.

 

«وق تيگەن دەيدى — يبرات، مىڭباي داتقا،

سىر بەرمەي ات ۇستىندە جىلجىپ ارتقا،

قىلىشپەن تالاي جاۋدى شاۋىپ تاستاپ،

جەتكەن دەر، موللا الىمقۇل تۇرعان جاققا».

 

-ەي، الىمقۇل ۇلىق بولدىڭ كىشى ەدىڭ،

اتىڭ شىقتى ەلەۋسىز كىسى ەدىڭ.

قىرىلىپ مۇسىلماندار وپات بولعان،

العىس ايتار سەنىڭ بۇل ىسىڭە كىم؟

 

ەندى ءىس قولدان كەتتى العىن ءبىلىپ،

ساعاتتان سوڭ كەتەمىن مەن دە ءجۇرىپ.

ساعان بار ايتاتۇعىن ناسيحاتىم،

ەگەر دە قۇلاعىڭا الساڭ ۇعىپ.

 

سەن ەندى امىرمەنەن بۇحار بارىپ،

بىرلەسىپ سوعىس جاسا دايىندالىپ.

جەڭىسكە ەندى ءسىرا جەتە المايسىڭ،

ورىستارداي الماساڭ قارۋلانىپ!

 

مىڭبايعا موللا الىمقۇل تۋرا قاراپ:

جان شىرىن دا، قالىپسىز قورقىڭقىراپ.

ايتقان ءسوزىڭ قۇلاققا قونا قويماس… –

دەپ، جاۋاپ بەرگەن ەكەن ءتىلىن جاناپ.

 

سوندا ونى مىڭباي داتقا قاتتى سوگىپ:

— قالۋىڭشا مۇسىلمان قانىن توگىپ،

مۇراتىڭا جەتە عوي قۋ، زالىم! – دەپ،

دەمى تاۋسىلىپ ەسىل ەر كەتىپتى ءولىپ.

 

مىڭ سەگىز ءجۇز سەكسەن سەگىز مىللەت جىلدا،

احمەت سۇلتان سميرنوۆ كىتابىندا،

زاماندا باسقىنشىلىق جازىلعان بۇل،

تاريحي دەرەكتەردى قوستىم جىرعا.

 

قوقاندىق موللا الىمقۇل – لاشكار باسى،

تاشكەندىك نارماد اكىم – پارماناشى.

ورىسقا ساتىلدىڭ دەپ زەڭبىرەكپەن،

اتىلىپتى التى بىردەي ەل اعاسى:

 

بايزاق داتقا، مۇھاممەد، ءنيازالى بي،

تەمىر-پانسات، يسلامقۇل، ءابدۋالى بي-

ءجۇز پايسالىق زەڭبىرەك وعىمەنەن،

كۇللى كوككە ۇشقان دەر، شاشىلىپ مي.

 

اتابەك داتقا قۇدايقۇلبەك كوزىن بايلاپ،

جىبەرگەن ەكەن «كەتپەنتوبەگە» ايداپ.

جاقىپبەك ءامىر – بۇحار قاشىپ كەتىپ،

جىزاققا اكىم بولىپ تۇرعان جايلاپ.

 

«كەمى جوق الىمقۇلدىڭ ادامقوردان،

جاماندىق جازا بەردى ءىسى زوردان.

ءوز قاراسىن كوبەيتكەن بايۇزاقتى،

الىمقۇل زەڭبىرەكپەن اتتى قولدان».

 

دەپ جىرلاپ ايتىپ كەتكەن مايلى اقىن،

مادەلىگە بايۇزاق جەگجات – جاقىن.

ءىنىسى بايتەرەكتىڭ قىزىن العان،

ەركەلەتىپ ەركەايىم قويعان اتىن.

 

مادەلى جاقىپبەكپەن كەلىسە الماي،

بيلىكتى ەكەۋ ارا بولىسە الماي،

قايتادان سىر بويىنا كەلگەن ەكەن،

بۇحاردان العان جەر قۇت قونىس بولماي.

 

جايى بار جاقىپبەكتەن كوڭىلى قالعان،

قولداۋ تاپپاي بۇحار ءامىرى مۇزاففاردان.

مادەلى ءوزىنىڭ از قولىمەنەن،

جىزاقتان كوتەرىلىپ كەتىپ قالعان.

 

بۇل كەزدە موللا الىمقۇل جانتالاسىپ،

سوعىسۋدا ورىستار مەن قارسىلاسىپ.

اۋليە-اتا، تۇركىستان شىعىپ قولدان،

پىسپەك پەن توقپاقتى ورىس العان باسىپ.

 

تاشكەنتكە قايتىپ كەلىپ مىرزاحمەت،

قۇسبەگى سايلانادى ەكىنشى رەت.

الىمقۇل قوقان كەتتى ايتىپ وعان:

«شىمكەنتتىڭ قابىرعاسىن قوي دەپ تۇزەپ».

 

مىرزاحمەت – قاناي مەنەن اتابايعا،

مادەلىنى تۇت دەيدى قويماي جايعا.

شارداراعا الىمقۇل قولى كەلگەندە،

جايى بار مادەلى ەتكەن قاشۋدى ايلا.

 

مادەلى مەن مايلىنىڭ ايتىسىندا،

ناعاشىلى-جيەن ءازىل تارتىسىندا:

الىمقۇل مەن جاقىپبەك ەسىمدەرىن،

تىلىنە تيەك ەتكەن الىپ سىنعا.

 

قىسقاشا سول ايتىستىڭ ءۇزىندىسىن،

كەلتىرىپ ءسوزىم جالاڭ بولماۋ ءۇشىن.

ۇسىنىپ وقىرماننىڭ نازارىنا،

ءجون كوردىم تالداۋعا ونىڭ ءىشى-تىسىن.

 

مادەلى: شاردارادان مەن كەتتىم ويمەن قاشىپ،

كەپەلىك داربازانى بەرگەندە اشىپ.

جاقىپبەكتەن – كومەك جوق، ءوزىمىز – از،

ءبۇل ءىستى پارىق قىلمايدى سەندەي جاسىق.

 

مايلى: شاردارادان سەن كەتتىڭ ويمەن قاشىپ،

كەپەلىك داربازانى بەرگەندە اشىپ.

ءجۇسىپتىڭ جاۋدان قاشقان جەرى بار ما؟ –

مەن جاسىق بوپ تۋعاندا سەن دە جاسىق.

 

مادەلى: تۋعاننان مەن اتامنان زور بوپ تۋدىم،

سەن اتاڭنان تۋعاننان قور بوپ تۋدىڭ،

اتقا ءمىنىپ دالادان مال تاپپايسىڭ،

ەتىڭ — جاسىق، سۇيەگىڭ — بور بوپ تۋدىڭ.

 

مايلى: مەن نە قىلىپ اتامنان قور بوپ تۋدىم،

سەن نە قىلىپ اتاڭنان زور بوپ تۋدىڭ؟

ازعانا اۋىل قوجانى التى شاۋىپ

زور بولمادىڭ قوجاعا، سور بوپ تۋدىڭ.

 

ءمىنىڭ دەپ مادەلىنىڭ بەتىنە باسقان،

الىمقۇلدىڭ قولىنان سەنىڭ قاشقان.

مايلىعا ايتقان مادەلى ءار سوزدەرى،

سالماقتى اڭلاعانعا اۋىر تاستان.

 

زەر سالعان سياقتى ءسوز توركىنىنە،

ۇڭىلگەن بوپ تەرەڭنىڭ ەڭ تۇبىنە.

«مادەلى قوجا، كىم ءوزى؟..» – دەپ كەيبىرەۋلەر،

شيمايلاپ ءۇن قاعازدى جەلپىنۋدە.

 

بۇحار، كوقان، حيۋا مەن قىرعىز، قازاق،

باس قوسىپ باسقىنشىمەن قىلماق عاززات.

كولداۋ تاپپاي ەش جەردەن وي-قيالى،

جان دۇنيەسى كۇيزەلىپ تارتۋدا ازاپ.

 

التى الاشتى ايتپاي-اق بىرگە ءتۇبى،

اتا-اتا ىدىراپ رۋ جىگى.

بايۇزاق-باتىربەك، دوسالى-قاسىمبەكتەر،

اياماي قىرقىسۋدا ءبىرىن-ءبىرى.

 

ات توبەلى سياقتى ەلدىڭ ءبىرى،

ىشىنەن بوي تىكتەۋگە داۋلار ءىرى.

اتا-اتا، رۋ-رۋ، ءجۇز-ءجۇز بولىپ،

ءجۇز شايىسىپ بىرىكپەس دەيدى ءتىرى.

 

قۇدياردان كۇش العان قاناي داتقا،

بۇل كەزدە كەتىپ قىرىن قارايدى ارتقا.

قوقاندىقتار – قوقاڭداپ، ادەتىمەن،

وڭ كوزىن سالا قويماس ءبىزدىڭ جاققا.

 

دەپ تولعانعان مادەلى احمەتپەن،

ءتىل تابىسۋ باعىتىن ماقۇل ەتكەن.

ءجون بە دەيدى اقبۇلاق-بادامداعى،

سۋلى جەردەن جاي الىپ ىرگە تەپكەن.

 

 

جوق الدە بارسام با دەپ جارسۋاتقا،

داربازا مەن قوسقۇدىق، قويلىق جاققا.

جۇت بولسا جۇرت جۇرداي بوپ قالاتۇعىن،

ءشول، سىردان جاقسى-اۋ دەيدى اقبۇلاقتا.

 

اقبۇلاق – اتا قونىس اتام العان،

سۋلارى ماپىق اتا شىرىن بالدان

ولگەنىمدە مەنى جاقىن قويساڭ سۋى،

ەكى ەسە كوپ بولار دەپ ايتقان بولجام.

 

اقبۇلاق پەن بادامعا عاشىق بولىپ،

دۇنيەدەن اتام دا ءوتتى تاسىپ-تولىپ.

بۇلاقتىڭ ماڭايىنا جەرلەنبەدى،

توپىراعى حيۋانىڭ ءناسىپ بولىپ.

 

قاسيەتتى ورداباسى، بادام جەرىن،

ويى – ساز، كەڭ جايلاۋلى قىرات بەلىن،

قونىس ەتسە جامان بولماس دەپ ويلايدى،

كوشىپ قونعان سىر مەنەن قىرداعى ەلىم.

 

وسى ويمەن مادەلى ەلگە ورالىپ،

بويىنان ماپىق اتا قونىس الىپ.

ورداباسى ماڭايىن جايلاۋ ەتىپ،

ىرگە تەپكەن دەسەدى جايدى سالىپ.

 

مادەلى بۇحار اسىپ، جىزاق تاۋدا

جۇرگەندە دايىندالىپ قارسى جاۋعا.

جاپپاستىڭ ساۋداگەرى ەر شويىنعا،

جاعدايىن باياندايدى كۇيگەن داۋدا.

 

اعايىن الشىن-جاپپاس قىزىپ قانى،

جاعدايىنا تاپ بولعان اشىپ جانى.

جىگىتتەرىن ەر شويىن جىبەرەدى،

بارىمتالاپ كەلتىر دەپ بولسا مالى.

 

ەر شويىن جىگىتتەرى سىرعا بارىپ،

جىلقىدان جاپپاس ايتقان ءبولىپ الىپ،

مادەلىنىڭ مومىن اتتى قارىنداسىن،

كەتكەن ەكەن دەپ ايتار ولجالانىپ.

 

ايقاسۋعا جاۋمەنەن ارقاداعى،

جىگىت ەرتىپ جورىقتان بار حابارى،

مادەلى مەن كەنجەحان قولدى باستاپ،

ەلىنە ەر شويىننىڭ اتتانادى.

 

قاراتاۋ اسىپ ساۋداكەنتكە بارىپ،

بارما دەپ كورگەن-بىلگەن ىزدەۋ سالىپ.

ارقانىڭ شۇيگىندى كەڭ دالاسىنان،

قونعان اۋىلىن ەر شويىن بىلەدى انىق.

 

مادەلى قولىن ەكى توپقا ءبولىپ،

ءبىر توبىڭا ەتەم دەپ ءوزىم يەلىك.

ءبىر توبىن ۋاليحانعا تاپسىرادى،

قارىمتا قايتارۋعا بەرىپ ەرىك.

 

جىلقىدان سەندەر ەلگە ايدا دەدى

پانالاۋ ءبىز ءتۇرامىز سايدا دەدى.

ەر ءىىىويىننىڭ قولى قۋىپ شىققان ساتتە،

تيىسەمىز جوق جەردەن ويدا دەدى.

 

سەندەر كەتە بەرىڭدەر قاراماستان،

ءبىز سوعىسىپ باعامىز اياماستان،

قۋعىنشىلار قول ءۇزىپ كەتە الماستاي،

بەتپە-بەت ايقاس بولار ارالاسقان.

 

ەر شويىننىڭ ەلىنىڭ جىلقىسىنان،

دالادا جايىلىپ جاتقان ءبىر تۇسىنان.

قايىرىپ ۋاليحاندار ايدادى ەلگە،

تۇراردا ەل-جۇرت ەندى ۇيقىسىنان.

 

«جاۋ شاپتى، جاۋ شاپتى» دەپ سالىپ اتتان،

دۇرلىككەن ايقاي شىعىپ اۋىل جاقتان.

ەر شويىن ءوزىم باس بوپ جىگىتتەرگە،

قۋامىز دەدى جاۋدى جاراۋلى اتپەن.

 

ءبىر-ءبىرىن شابىسۋعا دايىندالىپ،

ايقاسۋعا ات ءمىنىپ قايىم حالىق.

جىگىتتەرى جيىلىپ ەر شويىننىڭ،

اتتاندى قارۋلارىن قولىنا الىپ.

 

سياقتى الىپ قىران اتقا قونعان،

ەلىنە ەرلىگىمەن بولعان قورعان.

ەر شويىن سايگۇلىگىن سايلاپ ءمىنىپ،

قولدى باستاپ كەلۋدە اۋماي جولدان.

 

مادەلى ەر شويىندى كۇتىپ تۇرعان،

ءتيىستى بۇيىرىنەن تۇتقيىلدان.

كەنجەحان اتوي سالىپ اقتاڭكەرمەن،

شىعۋدا ءبىر قيىرعا ءبىر قيىردان.

 

تالايىن نايزامەنەن قاعىپ ءوتىپ،

ات جالىمەن باۋىرىندا ويناپ تەتىك.

ات ۇستىنەن اۋدارىپ قارسىلاسىن،

تالايىن قۇلاتۋدا قۋىپ جەتىپ.

 

ريزا بولىپ كەنجەحان ونەرىنە،

تۇرعاندا ازداپ تاماشالاپ كورە بىلە.

وڭتايىنا جاقىنداپ كەپ قالعاندا،

قارا ساننان ەر شويىن جىبەردى ىلە.

 

اق نايزا قارا سانعا باتىپ كەتكەن،

سۋىرىلعاندا قىزىل قان اتىپ كەتكەن.

جارالانعان كەنجەحان شەتتەپ جۇرگەن،

مادەلى باتىر جاققا كەلىپ جەتكەن.

 

مادەلى كورىپ ءىنى جاراقاتىن،

توپقا ۇرادى وقجەتپەس قىزىل اتىن.

بەسەۋدى شانشىپ اتتان تۇسىرەدى.

جايراتىپ بىرىنەن سوڭ ءبىرىن ارتىن.

 

مەرت بولعان ەر ءىىىويىننىڭ جالعىز ۇلى،

سول جىعىلعان بەسەۋدىڭ ەكەن ءبىرى.

سوڭىنا ءتۇسىپ قانشا ۇمتىلسا دا،

ەر شويىن الا المايدى مادەلىنى.

 

وقجەتپەستىڭ قۇيىنداي قۇيىلۋىنا،

ساي بولىپ مادەلىنىڭ قيمىلىنا.

ەر شويىندى ماڭىنا جۋىتپاستان،

تاپ قىلادى قاسىرەتتى كۇيگە مىنا.

 

الشىننىڭ اتى شۋلى شويىن ەرى،

ءىسى العا باسپاستان كەتىپ كەرى.

باۋىرىمداپ جىلاعان جۇرتتى كورىپ،

ءتۇسىپتى اتتان ەڭىرەپ بوساپ كوڭىلى.

 

مادەلى قارالى ەلدىڭ ءبىلىپ ءحالىن،

سوڭىنا ەرتىپ جورا-جولداستارىن.

بارىمتانىڭ قايتارىپ قارىمتاسىن،

ەلىنە كەلگەن ەكەن ايداپ مالىن.

 

جەڭىلگەن ەر ءىىىويىننىڭ جىگىتتەرى،

جاۋدى الا الماي كەسىلگەن ۇمىتتەرى،

شويىنعا ءبىرى ساۋال بەرگەن ەكەن،

كوزگە ۇرىپ كەتكەن باتىر ءمۇلت جەرى:

 

– تۇرعاندا وق-نايزاڭىز قولىڭىزدا،

جاس باتىر كەلگەن ساتتە وڭىڭىزعا،

قارا ساننان تۇيرەدىڭ نە سەبەپتەن،

قاق جۇرەكتەن شانىشپاي سورىمىزعا؟

 

مىڭنان ءبىر ايەل تابار ونداي ەردى،

ءبىر ءوزى قالىڭ توپقا توقتاۋ بەردى.

جىگىتتى مەن ولىمگە قيا المادىم،

دەپتى مىنگەن سول ءبىر ات اقتاڭكەردى.

 

كانشاما قۋسام-داعى قىزىلاتتى،

سياقتى قىزىل تۇلكى ايلا تاپتى.

وڭتايىما ۇرىمتال جۋىماۋى،

جانىما باتىپ قاتتى قالجىراتتى.

 

جارالى دەگەن وسى – جاۋدى اياعان،

ايىرىلدىم ەكى ورتادا مەن بالادان

دەپ، شويىن كوزىنىڭ سىعىپ جاسىن

مەرت بولعان جالعىز ۇلىن ايمالاعان.

 

ون جىلداي ۇلاسىپ بۇل داۋدىڭ ارتى،

ۇلىق الدىندا ۇقسايدى بولعان تالقى.

بۇل داۋدان دا ۋاج ايتىپ قۇتىلعان دەر،

ادىلەتكە تىرەلىپ ءسوزدىڭ ارتى.

 

تاتەندەي داتقاعا ايتقان ولەڭىندە،

زەر سالاتىن جايىتتەر بار تەرەڭىندە.

جىلىمشىعان جانجال مەن جالا داۋدان،

الىسقان جاقسى ەكەن جاۋ دەگەنىندە.

 

– داريانىڭ گاۋھار جاتار ارناسىندا،

كوپەستەر كۇيمە جەگەر ارباسىنا.

داتقەكە قۇلاق سالىپ تىڭداساڭىز،

ءىنىڭنىڭ بەس-التى اۋىز ارزاسىنا.

 

كورىنبەس بۇل كۇندەرى كوزىم جاستان،

داتقەكە نە قىزىقتار ءوتتى باستان.

جالعىز ءىنىم جارالى بولعاننان سوڭ،

بەسەۋىن قاتار شانشتىم اياماستان-

 

دەپ، قاناي داتقاعا ايتقان ارىزىندا،

تالاي ءمان بار ءسوزىنىڭ ماڭىزىندا:

سياقتى ءىزى جاتقان سول داۋلاردىڭ،

سوزىلعان جىلىمشى بوپ بەس-ون جىلعا.

 

– الشىندى شاپتىڭ ارالاپ،

جولداسىڭ ولجا ۇلەستى…

نايزادا شەرىڭ تارقاعان،

شانشىستا ءينىڭ ءسۇيىنىپ.

جيىلعان جاۋدىڭ ادامى،

«باۋىرىمداپ” قالدى جيىلىپ.

ورىس جۇرتى العان سوڭ،

بۇل ىستەر قالدى تيىلىپ –

دەپ، باتىردىڭ ەرلىگىن سۋرەتتەگەن،

مايلىقوجا ءسوزىن جۇرت قۇرمەتتەگەن

سان جىل بويى ساقتالىپ حالىق اۋزىندا،

ءبىز پاقىر جيناپ ونى تىرنەكتەگەن.

 

مادەلى قونىس تەۋىپ اقبۇلاقتان،

قولداۋ تاپقان شىمكەنتتىك ۇلىق جاقتان.

بۇل ۋاقتا ورىس تاشكەنت، قوقاندى الىپ،

كەز ەكەن بۇحار، حيۋا يەك ارتقان.

 

كەشىكپەي بۇلاردى دا باسىپ الىپ،

حان مەنەن امىرىنە سالىق سالىپ.

جەڭىلگەنىن مويىنداپ كەلىسىم جاساپ،

ورىسقا تاۋەلدى ەل بولعانى انىق.

 

قازاقتىڭ كەڭ دالاسىن قولىنا الىپ،

شۇرايلى سۋلى جەرگە ەگىن سالىپ.

قونىستانا باستادى مەكەن ەتىپ،

شۇيگىندى شابىندىعىن ورىس الىپ.

 

«بارىمتا، اتىس-شابىس ادىرا قالىپ،

بولىس-سايلاۋ، بي-سايلاۋ بەلەڭ الىپ،

دەگەندەر ەلۋ باسى ەل تەڭسەلتىپ،

اكىم ءتىلى بايلانعان پارالانىپ.

 

زامان كەلىپ قۇيقىلجىپ قۇيىنداعان،

مال جانىن ەسەپكە الىپ شيىرلاعان.

الىم-سالىق كوبەيىپ ءار جىل سايىن،

ءوز داۋلەتى وزىنە بۇيىرماعان.

 

كۇن ساناپ قونىس تارىلىپ قيىنداعان،

ايتىس-تارتىس، داۋ-داماي تيىلماعان.

اق بوكەندەي ادىردا جەلىپ جۇرگەن،

حالىققا ورناعانداي قيىن زامان».

 

دەگەن ويمەن مادەلى ءمىنىپ اتقا،

كەلىسىپ ۇلىقپەنەن شىمكەنت جاقتا.

سىر مەنەن قىرداعى ەلگە اتتانادى،

كوشىرىگى كەلۋ ءۇشىن اقبۇلاققا.

 

باتىرعا مالدى-بايلار بەرمەي ىرىق،

ۇيرەنىپ قالعانبىز دەر ەركىن ءجۇرىپ.

سىر مەنەن قىر جاقسى دەپ جۇتاساق تا،

باتىر ءسوزىن تاستايدى كەيىن سىرىپ.

 

مادەلى بۇل جاعدايعا اشۋلانىپ،

بوپسىلاپ كوشىرمەك بوپ سارباز الىپ.

مىلتىقتى ورىس توبىمەن سىرعا تارتتى،

سايرامدىق سارتتان ەكى پالۋان الىپ.

 

جانىنا ىلەسىپ باتىردىڭ جىگىتتەرى،

اپاي ءتوس كىلەڭ اتان جىلىكتەرى.

كونبەسە كۇشتەپ كوشىرىپ اكەلۋدە،

ءبارىنىڭ كوڭىلىندەگى ۇمىتتەرى.

 

سىر ەلى بۇل جاعدايدان حابارلانىپ،

قارسى شىقپاق بولادى دايارلانىپ

قاشاق باتىر باس بولىپ جاردەم بەر دەپ،

جامانقارا بارادى قولقا سالىپ.

 

اعايىن-جەگجات ەدىك قاتار جاتقان،

مادەلى دەگەن شىقتى ءتاڭىر اتقان.

اعايىندى ەندى ول شاپپاق بولدى،

قول جيناپ ورىس پەنەن قازاق-سارتتان.

 

قۇلشىعاش – ىرگەلى ەل قۇمدا جاتقان،

ءبىر جاعى – قۇم، ءبىر جاعى – سىردا جاتقان.

باس بولىپ جامانقارا، قاشاق باتىر،

جەر-جەردەن قول جينايدى سالىپ اتتان.

 

قالىڭ قول قارسى ءجۇردى داربازا اسىپ،

اتتاندى كوكشىمىلدىق بەلىن باسىپ،

«باقا” اتتى جازىقتا مونتاي تاياۋ،

كەزدەسەدى ەكى جاق قارسىلاسىپ.

 

ورىستىڭ ساربازدارى شىعىپ قىرعا،

ەكى جاق ايقاسىنا بولىپ ريزا.

تۇرادى تاماشالاپ قىر باسىندا،

ءسۇزىسىن كورگەندەي بوپ ەكى قۇلجا.

 

نە قىلسىن بۇلاردى ورىس اسكەرلەرى،

«بيلەي بەر، ءبولىپ ال دا» داستۇرلەرى.

سوعىسىن تۇزدىكتەردىڭ تاماشالاۋ —

جاڭىلماس جان قالتادا تاسپىلەرى.

 

ولىمگە قيا الماي ءبىرىن-ءبىرى،

سويىلعا جىعىلعان كوپ جانى ءسىرى.

سوققىدان سوعىستاعى مەرت بولادى،

سايرامنان كەلگەن پالۋان سارتتىڭ ءبىرى.

 

«باۋىرىمداعان» ەكىنشى پالۋانعا،

كەزدەسەدى ەر قاشاق كەلىپ وڭعا.

ات ۇستىنەن قاشاقتى جۇلىپ الىپ،

تاقىمداپ پالۋان باستى وڭ مەن سولعا.

 

تىم شاعىن كىسى ەكەن قاشاق باتىر،

تاباتىن تابان استى ايلا-اقىل،

اشۋ-ىزا كەرنەگەن پالۋاننىڭ،

كوكپارشا تاقىمىنا ءتۇسىپتى اقىر.

 

«اكەڭ – مەن!» دەپ قامشىلاپ اتىن پالۋان،

مەنەن ونەر كورگىن دەپ الۋان-الۋان؟

ايقايلاپ توپتى ارالاپ جۋرگەنىندە،

قاشاق باتىر قانجارمەن قارنىن جارعان.

 

 

پالۋان اتتان قۇلايدى بورىشە ۇلىپ،

قاشاق اتقا الادى قارعىپ ءمىنىپ.

«مىنەكي، اكەڭ-قاشاق – مەن بولام!» دەپ،

ايقايلاپ باسادى اتقا قامشى ۇرىپ.

 

ءبىر شەتتەن قايرات جاساپ جامانقارا،

زىكىرگە قىلىش ۇرادى جاقىن بارا.

سەمسەرى شورت سىنادى بەلگە تيگەن،

زىكىر پالۋان بەرگەندە شالقالانا.

 

ياپىرماي، مىنا قوجا نە دەيدى دەپ،

تۇرعاندا جاساقتارى كوبەيدى كەپ.

«كوپتەن قويان قۇتىلماس» دەگەندەي-اق،

تالايلارى بايلاندى كوگەنگە كەگى.

 

تۇسكەندە تەمىر كوگەن مادەلىگە،

ءزۇنىن جاقىن سىبايلاس جاتقان بىرگە،

بوتاداي بوزداپ داۋىسى شىققان ەكەن:

«وسىما دەپ، كۇنىمىز سەنگەن سىزگە!»

 

ء«ۇنىڭدى ءوشىر، دەپتى، يتشە ۇلىماي،

پەندەسىن ساقتار ءوزى پاتشا-قۇداي!

اعايىن عوي ولىمگە قيا قويماس،

«تىلەگەن جاڭبىر باسقا ەڭبەك» دەر وسىنداي»

 

ورىستار اراشالاپ العان دەيدى،

كەپىل بوپ ءزۇنىن ءۇش جىل قالعان دەيدى.

اقبۇلاققا كوشى-قون توقتاتىلىپ،

مادەلى تۋىسى تەك بارعان دەيدى.

 

اعايىندى – جەڭە المادى بەتتى كورەر،

قاتىندى – جەڭە المادى ەتتى كورەر:

قوجالار ەكى پالۋان قۇنىن تولەپ،

«جەڭىلىسكە مادەلى جەتتى» – دەر ەل.

 

وسى ەكەن مادەلى ءبىر سۇرىنگەن جەر،

وزىنە-ءوزى جاۋ بوپ بۇلىنگەن ەل،

ىرگەلى ەل بولا الماي وي مەن قىردا،

ءماز بولىپ مال باعۋمەن جۇرىنگەن ەل.

 

جىلدار ءوتىپ بارادى زاماندار دا،

بۇلبۇل بولىپ سايرايدى جامان قارعا.

كەي ەسەك تۇلپارمىن دەر باعى جانعان،

اتتەڭ-اي امال بار ما، امال بار ما؟

 

تۋىسىم – بولەك، تۋعانىم – بۇل جەردە از،

«تاقسىر-تاقسىر» دەگەندە بوپ جۇردىك ءماز.

باسىما قيىنشىلىق ءىس تۇسكەندە،

قاسىمنان تابىلمادى كوڭىلى ساز.

 

دەپ ايتقان ءسوزى ۇقسار وسى تۇستا،

قالدىرعان سوڭعى ۇرپاققا ەتىپ نۇسقا.

اقىننىڭ ادىلەتتى جاقتايتۇعىن،

لۇعاتتى سوزدەرى كوپ ۇزىن-قىسقا:

 

«ەستى بولساڭ – ەلىڭنىڭ قورعانىسىڭ»،

دەپ ايتقان مادەلىنىڭ تولعانىسىن،

ءومىردىڭ وزەگىنەن سۋىرتپاقتاپ،

دۇنيەدەن»وپىرمالى» العانى شىن.

 

ءبىر جان جوق بولىستىققا تالاس ەمەس،

كوڭىلى ءبىر-بىرىنەن الاسا ەمەس.

ءسوزى ەكەن مادەلىنىڭ اپپازعا ايتقان،

بولىستىققا تالاساردا بەرىپ كەڭەس.

 

«كوڭىلى وياۋ كوكىرەگىندە بولسا ەگەر كوز»،

مادەلى ايتىپ كەتكەن لۇعاتتى ءسوز.

ءدال بۇگىندە قۋاتىن جويماعانىن،

وقىعاندار پايىمداپ اڭلايدى تەز.

 

كەلەدى دانالاردىڭ ءسوزى كوسەم،

جۇرتتى باۋرىپ الاتىن تىلمەن شەشەن.

مادەلى قازاق ءتىلىن شۇبارلاماي،

ارتىق بولماس جازعاننان تۇڭعىش دەسەم.

 

 

 

 

 

 

 

 

سونداي-اق، وقىڭىز

جۇسىپقوجاۇلى مادەلىنىڭ اۋلەتى

(داستاننىڭ سوڭى) مادەلىنىڭ ۇلدارى تورتەۋ بولعان، ەرلىگىمەن اتانعان ەلگە قورعان: ەسىمحان مەن قوجابەك، ءبورىحان-ەر، كەنجەسى …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان