باسقى بەت / سىر-سۇحبات

سىر-سۇحبات

شورتانبايدىڭ «جيىرما بەس» ءانى

قازاق ءانى مەنى قاي جەرگە، قاي قيىرعا اپارمادى. ءالى دە… ءالى دە  جول ۇستىندەمىن. تاعى ءبىر ۇزىك سىردى ايتقالى وتىرمىن. شىڭجان قازاقتارىنىڭ اتاقتى ءانشىسى حاميت ىسقاقۇلى كوپ تولعاندىرا بەرەتىن-ءدى. ول الماتىعا ءبىر-ەكى رەت كەلدى. سول كۇندەردە كوپ شىرقاعان ءاننىڭ ءبىرى بەيمالىم «جيىرما بەس» ءانى ەدى. ال ءبىر كۇنى الماتىدا ءبىر …

تولىعىراق وقۋ »

شايانداعى قوسىم يشان مەشىت-مەدرەسەسىنىڭ بەيمالىم تاريحى

جازۋشى، ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ءادىھام شىلتەرحانوۆتىڭ قيراپ جاتقان اپپاق يشان مەدرەسەسىنىڭ قالاي مادەني مۇرا رەتىندە مەملەكەت قاراۋىنا الىنعانى جونىندە ايتىپ بەرگەنى ە.ءا. – كوكە، مەن جۋىردا ءسىزدىڭ كەنجە بالاڭىز مۇراتتان كەزىندە شايانداعى اپپاق يشاننىڭ مەدرەسەسىن قالايشا ساقتاپ قالعاندارىڭىز جونىندە ءبىر اڭگىمە ەستىپ ەدىم، سول جونىندە ءوز اۋزىڭىزدان ەسىتكىم كەلەدى، بايانداپ بەرسەڭىز. …

تولىعىراق وقۋ »

شورتانبايدىڭ شىن اتى كىم؟

بيىل 200 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرعان شورتانباي قانايۇلى شىعارماشىلىعى تۋرالى اكادەميك ىسمەت كەڭەسباەۆ: «اباي ورىستىڭ پۋشكينىن كورسە، شورتانباي پاتشانىڭ پۋشكاسىن كوردى» دەگەن ءسوزى جىراۋدىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ ءدال باعاسىن بەرەدى. جاقىندا حالقىنىڭ بولا­شاعىنا قايعىرىپ، زاماننىڭ زارىن جەتكىزگەن اقىننىڭ قولتاڭباسى قولىمىزعا تيگەنىن ايتقىمىز كەلەدى. قاستەرلى تۇمار-دۇعانى ساق­تاپ كەلگەن استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى، بەل­گىلى قوعام …

تولىعىراق وقۋ »

مەرگەننىڭ ون بەسى جانە ساقىپجامال

مەرگەن اتانىڭ كەلىنى 76 جاستاعى كۇلان سەيىلوۆا: قازىرگى كۇندە بىرگە تۋعانداردىڭ اراسىندا باۋىرمالدىق ازايىپ بارادى. وسىلارعا وي سالايىن دەپ، اشارشىلىق كەزىندە اتالارىمنىڭ بالالار ۇيىنەن 15 بالانى اسىراپ الىپ، ساقىپجامالداي اپامدى ەكى بالاسىمەن باۋىرىنا باسقانى جايىندا ايتىپ بەرەيىن. -مەن كەلىن بولىپ تۇسكەندە ەنەم ۇلبالا وسى جايدى ايتىپ وتىرۋشى ەدى. دەتدومنان 15 …

تولىعىراق وقۋ »

قارت قاراتاۋدىڭ قازىناسىن ءالى اشقانىمىز جوق

حالقىمىزدىڭ جىراۋلىق ءداستۇرىن ءسوز ەتە قالعاندا كوكىرەكتەن قۇيىلعان جىردىڭ ەكپىنىن كومەيمەن، تاڭدايمەن تۇرلەندىرىپ توگەتىن ورىنداۋشىلارىمىز ەسكە تۇسەدى. ءداستۇرلى ورىنداۋشىلاردىڭ كوشىن سىر بويىنىڭ جىرشى-تەرمەشىلەرى باستاسا، باتىس، جەتىسۋ جىراۋلىق ءداستۇرىن دومبىرانىڭ العاشقى قاعىسىنان جازباي تانيمىز. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ «قاراتاۋ ولكەسىنىڭ قازىناسىن ءالى اشقانىمىز جوق» دەيتىنىندەي بار. ويتكەنى قاراتاۋدىڭ ارعى جاعىنداعى  الاتاۋ، ءبىر جاعى …

تولىعىراق وقۋ »

ءدىن ساۋلىعى، ءتىل تازالىعى، ءدىل بەرىكتىگى كەرەك

مۇرات اعا، بيىلعى جىل اتاۋلى وقيعالارعا تولى بولدى. الاشتىڭ 100 جىل­دىعىنا بايلانىستى ءىس-شارالار اراسىندا زاڭعار جازۋشى­مىز مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 120 جىلدىعى دا ەسكەرىلىپ، الاشتىڭ ارداقتى ۇلدارىنا قۇرمەتىمىز ارتا ءتۇستى. وسى ورايدا ءسىزدىڭ ويىڭىزدى بىلگىمىز كەلىپ ەدى. – الاش تاريحىنا ورالىپ، ونى زەردەلەۋدە بىرقاتار شارالار ءوتىپ جاتىر. ورتاسىندا ءوزىمىز دە ءجۇرمىز. دەگەنمەن، …

تولىعىراق وقۋ »

ەجەلگى تاريحتىڭ تامىرشىسى

 شىعىستانۋشى عالىم، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور اشىربەك مومىنوۆ شىعارماشىلىعىنىڭ اۋقىمى كەڭ جانە جان-جاقتى. ول – جالپى جانە وتاندىق تاريح، تاريحناما جانە دەرەكتەمەتانۋ، اراب الەمى ءھام ورتالىق جانە وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىندەگى يسلام تاريحى، ونىڭ قازىرگى دامۋى بويىنشا جۇمىستاردىڭ اۆتورى جانە رەداكتورى. عالىمنىڭ كەيبىر جۇمىستارى شەت تىلدەرىنە اۋدارىلعان. اسىرەسە، يسلامتانۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىسۋشى …

تولىعىراق وقۋ »

ماكەڭ مەن سەكەڭ قاعىتپالارى

قازاق ءتىلىنىڭ قوس تارلانى (ماۋلەن بالاقاەۆ پەن ىسمەت كەڭەسباەۆ) ايتتى دەگەن اڭگىمەنىڭ كوبى بۇل كۇندە اڭىزعا اينالىپ كەتتى. بۇل ادامداردىڭ عالىم رەتىندەگى ەڭبەكتەرى ءوز الدىنا دا، ادام رەتىندەگى اڭگىمەلەرى ەكىنشى ءبىر قىزىقتى سالا. سالدە بولسا ەزۋ تارتقىزىپ، ەس جيناتاتىن ولاردىڭ ءازىل-قالجىڭدارىن كەيىنگى ۇرپاقتىڭ دا بىلە جۇرگەنى ماقۇل-اۋ دەگەن ويمەن قولعا …

تولىعىراق وقۋ »

نامىسسىزدىق – داۋاسىز دەرت

بەلگىلى قالامگەر كامەل جۇنىستەگىنىڭ بيىل جارىق كورگەن «كوگىلدىر كۇمبەز» كىتابىنداعى حيكاياتتارى مەن اڭگىمەلەرىنەن باسقا ازاماتتىق تولعانىستارىن «وي يىرىمدەرىندە» توپتاپ بايانداپتى. بۇدان باسقا، «دوس كوڭىلى»، «كونە حيكايا»، «كوكسەڭگىردىڭ تاسىندا»، «سوڭعى ابىز»، «شىراعدان»، «كوكسەۋ»، «قوڭىر قۇلجا»، «ارمانىم وتتان ورىلگەن»، «تەمىر استاۋ»، «ەدىگە» روماندارىنىڭ اۆتورى، ءتا­ۋەلسىزدىك جىلدارى «قۇبا بەلدەر» اتتى ءۇش كىتاپتان تۇراتىن …

تولىعىراق وقۋ »

وت شارپىماعان جان ەدى

اتەيزم ءورشىپ تۇرعان زاماندا يسلامنىڭ تۋىن جىقپاي وتكەن اكەم حاكىم-حازىرەت وماروۆ 1906 جىلى بۋرابايدىڭ باۋرايىندا اتاسى قوسداۋلەتتىڭ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ورتا ازيا جانە قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ ءدىني باسقارماسىنىڭ (واجقمدب) ءمۇفتيى ز.باباحانوۆ حاكىم-حازرەتتىڭ ءبىلىمىن، وي-پاراساتىن، ادالدىعىن بايقاعان سوڭ 1948 جىلى واجقمدب مۇشەسى قىلىپ تاعايىندادى. قازاقستان بويىنشا حاكىم رەۆيزيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. …

تولىعىراق وقۋ »