باسقى بەت / سىر-سۇحبات

سىر-سۇحبات

قاڭقاسىز حالىق ءومىر سۇرە المايدى

 تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور جامبىل ارتىقباەۆ:«ءاربىر حالىقتا، ءاربىر دۇرىس تىرشىلىككە بەيىم ەتنوستا قاڭقا بولادى. قاڭقاسىز حالىق ءومىر سۇرە المايدى. قۇرىپ كەتەدى نە اسسيميلياتسياعا ۇشىرايدى. قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى ەتنو-الەۋمەتتىك قاڭقاسى وتە مىقتى بولعان» دەگەن ويى تامىزىق بولىپ، تاريحشى اعامىزدان تارقاتا ايتىپ بەرۋىن وتىنگەن ەدىك. «كەرتولعاۋلاردا» وتپەلى كەزەڭنىڭ كورىنىسى بار – ءوز …

تولىعىراق وقۋ »

كەسەنەنىڭ قولدى بولعان جادىگەرلەرى جايىندا

ساۋلەت ونەرىنىڭ دارا ۇلگىسى رەتىندە تۇركىستاندا ورنالاسقان  قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى يۋنەسكو-نىڭ «الەمدىك مۇرا» تىزىمىنە الىندى. عيماراتتىڭ ءزاۋلىم سۇلباسى قالاعا ونشاقتى شاقىرىم قاشىقتىق العاندا-اق كورىنە باستايدى. تۇركىستاننىڭ باس ەسكەرتكىشىنىڭ الىپ جانە اسا كورىكتى ءپىشىنى زياراتقا كەلگەن ادامدى دا، ءتۋريستى دە ءتانتى ەتەدى. كەسەنەنىڭ عاجاپ ارحيتەكتۋراسىمەن قاتار مۇندا ءحىV-حV عاسىرلاردىڭ شەبەرلەرى …

تولىعىراق وقۋ »

قىس ايى

1969 جىلدىڭ قىس ايى. جەردە الاقات* ەتىك باسى ۇرلەسىن قار بار. كۇن شىڭىلتىر اياز. وقۋشىلار ءۇشىن قىسقى دەمالىس ۋاقىتى، قورادا مال جايلاپ جۇرگەنمىن. ساسكەلىكتە ۇيگە ءتورت اتتى كىسى كەلىپ ءتۇستى. سالەم بەرىپ، قورانىڭ اۋزىن اشىپ، اتتارىن كۇنشۋاق بەتكە، قاڭتارىپ* قويدىم. اتتارىن قاتتى قيناپ كەلىپتى. تەرى بۇرقىراپ تۇر… بايقاۋىمدا; «قىستاۋعا، ەلگە …

تولىعىراق وقۋ »

شورتانبايدىڭ «جيىرما بەس» ءانى

قازاق ءانى مەنى قاي جەرگە، قاي قيىرعا اپارمادى. ءالى دە… ءالى دە  جول ۇستىندەمىن. تاعى ءبىر ۇزىك سىردى ايتقالى وتىرمىن. شىڭجان قازاقتارىنىڭ اتاقتى ءانشىسى حاميت ىسقاقۇلى كوپ تولعاندىرا بەرەتىن-ءدى. ول الماتىعا ءبىر-ەكى رەت كەلدى. سول كۇندەردە كوپ شىرقاعان ءاننىڭ ءبىرى بەيمالىم «جيىرما بەس» ءانى ەدى. ال ءبىر كۇنى الماتىدا ءبىر …

تولىعىراق وقۋ »

شايانداعى قوسىم يشان مەشىت-مەدرەسەسىنىڭ بەيمالىم تاريحى

جازۋشى، ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ءادىھام شىلتەرحانوۆتىڭ قيراپ جاتقان اپپاق يشان مەدرەسەسىنىڭ قالاي مادەني مۇرا رەتىندە مەملەكەت قاراۋىنا الىنعانى جونىندە ايتىپ بەرگەنى ە.ءا. – كوكە، مەن جۋىردا ءسىزدىڭ كەنجە بالاڭىز مۇراتتان كەزىندە شايانداعى اپپاق يشاننىڭ مەدرەسەسىن قالايشا ساقتاپ قالعاندارىڭىز جونىندە ءبىر اڭگىمە ەستىپ ەدىم، سول جونىندە ءوز اۋزىڭىزدان ەسىتكىم كەلەدى، بايانداپ بەرسەڭىز. …

تولىعىراق وقۋ »

شورتانبايدىڭ شىن اتى كىم؟

بيىل 200 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرعان شورتانباي قانايۇلى شىعارماشىلىعى تۋرالى اكادەميك ىسمەت كەڭەسباەۆ: «اباي ورىستىڭ پۋشكينىن كورسە، شورتانباي پاتشانىڭ پۋشكاسىن كوردى» دەگەن ءسوزى جىراۋدىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ ءدال باعاسىن بەرەدى. جاقىندا حالقىنىڭ بولا­شاعىنا قايعىرىپ، زاماننىڭ زارىن جەتكىزگەن اقىننىڭ قولتاڭباسى قولىمىزعا تيگەنىن ايتقىمىز كەلەدى. قاستەرلى تۇمار-دۇعانى ساق­تاپ كەلگەن استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى، بەل­گىلى قوعام …

تولىعىراق وقۋ »

مەرگەننىڭ ون بەسى جانە ساقىپجامال

مەرگەن اتانىڭ كەلىنى 76 جاستاعى كۇلان سەيىلوۆا: قازىرگى كۇندە بىرگە تۋعانداردىڭ اراسىندا باۋىرمالدىق ازايىپ بارادى. وسىلارعا وي سالايىن دەپ، اشارشىلىق كەزىندە اتالارىمنىڭ بالالار ۇيىنەن 15 بالانى اسىراپ الىپ، ساقىپجامالداي اپامدى ەكى بالاسىمەن باۋىرىنا باسقانى جايىندا ايتىپ بەرەيىن. -مەن كەلىن بولىپ تۇسكەندە ەنەم ۇلبالا وسى جايدى ايتىپ وتىرۋشى ەدى. دەتدومنان 15 …

تولىعىراق وقۋ »

قارت قاراتاۋدىڭ قازىناسىن ءالى اشقانىمىز جوق

حالقىمىزدىڭ جىراۋلىق ءداستۇرىن ءسوز ەتە قالعاندا كوكىرەكتەن قۇيىلعان جىردىڭ ەكپىنىن كومەيمەن، تاڭدايمەن تۇرلەندىرىپ توگەتىن ورىنداۋشىلارىمىز ەسكە تۇسەدى. ءداستۇرلى ورىنداۋشىلاردىڭ كوشىن سىر بويىنىڭ جىرشى-تەرمەشىلەرى باستاسا، باتىس، جەتىسۋ جىراۋلىق ءداستۇرىن دومبىرانىڭ العاشقى قاعىسىنان جازباي تانيمىز. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ «قاراتاۋ ولكەسىنىڭ قازىناسىن ءالى اشقانىمىز جوق» دەيتىنىندەي بار. ويتكەنى قاراتاۋدىڭ ارعى جاعىنداعى  الاتاۋ، ءبىر جاعى …

تولىعىراق وقۋ »

ءدىن ساۋلىعى، ءتىل تازالىعى، ءدىل بەرىكتىگى كەرەك

مۇرات اعا، بيىلعى جىل اتاۋلى وقيعالارعا تولى بولدى. الاشتىڭ 100 جىل­دىعىنا بايلانىستى ءىس-شارالار اراسىندا زاڭعار جازۋشى­مىز مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 120 جىلدىعى دا ەسكەرىلىپ، الاشتىڭ ارداقتى ۇلدارىنا قۇرمەتىمىز ارتا ءتۇستى. وسى ورايدا ءسىزدىڭ ويىڭىزدى بىلگىمىز كەلىپ ەدى. – الاش تاريحىنا ورالىپ، ونى زەردەلەۋدە بىرقاتار شارالار ءوتىپ جاتىر. ورتاسىندا ءوزىمىز دە ءجۇرمىز. دەگەنمەن، …

تولىعىراق وقۋ »

ەجەلگى تاريحتىڭ تامىرشىسى

 شىعىستانۋشى عالىم، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور اشىربەك مومىنوۆ شىعارماشىلىعىنىڭ اۋقىمى كەڭ جانە جان-جاقتى. ول – جالپى جانە وتاندىق تاريح، تاريحناما جانە دەرەكتەمەتانۋ، اراب الەمى ءھام ورتالىق جانە وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىندەگى يسلام تاريحى، ونىڭ قازىرگى دامۋى بويىنشا جۇمىستاردىڭ اۆتورى جانە رەداكتورى. عالىمنىڭ كەيبىر جۇمىستارى شەت تىلدەرىنە اۋدارىلعان. اسىرەسە، يسلامتانۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىسۋشى …

تولىعىراق وقۋ »