Dariğa qız

Äueli söz söyleyin bismilladan,

Ölmey qalmas anadan tuğan adam.

Ölmey twrıp söyleyin men bir qissa,

Tuğan jan bäri de öler ata-anadan.

 

Qwldıq, tağat qılsañız bw düniede,

Ölseñ iman tabarsıñ o düniede.

Täñiri dostı Payğambar tört jarmenen

Bir küni keñes qıldı Mädinede.

 

Qatıran şaharında bir qız bolğan,

Jaqın jerde şahardıñ bärin jiğan.

Baluan qız Qatıranda bar degen soñ

Er Äli Arıslanğa esitilgen.

 

Bir küni qız Dariğa söz söyleydi,

Otırıp sarayında köp söyleydi.

“Köp quat mağan berdi Jappar Qwday,

Jalğanda kim jığadı meni?” – deydi.

 

Bw sözden Äli Arıslan habar bildi,

Ornınan namıs etip türegeldi.

Bw qızbenen küresuge tilek qılıp,

Payğambarğa rwqsat ala keldi  deydi.

 

– Assalaumağaleyküm, Payğambarım,

Qatıranda bir qız jıqtı jannıñ bärin.

Sol qızbenen küresuge barar edim,

Bizderge berer bolsañ dağualarıñ.

 

Jaratqan barşamızdı bir Qwdayım,

Qiyamet küni körermiz jerdiñ tarın.

Bwl sözdi Dariğadan esitken soñ,

Tağat qılıp Mädinede twra almadım.

 

– Basayın ayağımdı qadam-qadam,

Estidim anau qızdı jühüd nadan.

Ölgenşe süyegiñde tamğa bolar,

Jığılsañ izdep barıp bir äyelden.

 

– Alladan Düldül degen at alğanmın,

Öziñnen jeti jasta bata alğanmın.

Qwdaydıñ mağan bergen uağdası bar,

Allanıñ Arıslanı dep atalğanmın.

 

Allanıñ qıl tamaşa är isine,

härkim jaza tartadı qılmısına.

Bata ber, taqsır baba, men ğaripke,

Men tüstim täuekeldiñ dariyasına.

 

Payğambar qolın jayıp bata berdi,

Arıslan “iä, Alla” dep türegeldi.

Ğabdulahab Qanbardı qasına alıp,

Ayañdap qwbıla jaqqa jöneledi.

 

Qasında joldası bar Qanbar baba,

Jandarın tapsıradı bir Qwdayğa.

Düldülge sauıt-sayman artıp alıp,

Jöneldi betin tüzep qwbılağa.

 

Toqsan kün qwbıla jaqqa sapar qıldı,

Qatıran şaharına jaqın keldi.

El şetine jaqındap kelip edi,

Qarap twrğan qarauılşı onı kördi.

 

Körgen soñ qarauılşı jetip keldi,

Älige qol qusırıp sälem berdi.

Sälem berip qasına kelgennen soñ,

Sälemin Äli batır älik aldı.

 

– Düniede jihan kezgen men bir adam,

Kez boldıq bwl arada, janım sağan.

Biz şıqqalı üş aydıñ jüzi boldı,

Qay şahar bw şaharıñ, aytşı mağan?

 

– här türli jan jaratqan bir Qwdayım,

Jarlıq qılıp jarattı kün men ayın.

Düniede jwrttan asqan däuleti bar

Bw Qatıran şaharı-dür, bilseñ jayın.

 

– Kez boldım Qwday aydap sendey erge,

Şaharım üş ayşılıq qaldı jerde.

Men izdep şaharımnan şığıp edim,

Qız bar ma Dariğa attı şaharıñda?

 

– Äy, jigit, men swraymın jöniñizdi,

Men kördim Dariğanı qızıl jüzdi.

Qız bolsa da heş adam par kelmegen,

Dariğa attı patşanıñ jalğız qızı.

 

Qız qılıp Dariğanı Qwday qılğan,

Qız bolsa da erkekten artıq bolğan.

Bwl jerde şaharlardıñ adamdarı

Twradı Dariğanıñ ämiri birlän.

 

Söz ayttı sol jigitke Äli batır,

Qasında birge edi Qanbar paqır.

– Ädeyi küresuge izdep keldim,

Bar bolsa Dariğanı mwnda şaqır.

 

– Siz bizge kez boldıñız japan tüzde,

Japanda heş adam joq sizden özge.

Habarın Dariğağa biz berelik,

Kim deymiz atıñızdı, aytşı bizge.

 

– Ayta bar, meniñ atım – haziret Äli,

Babam atı – Mwhammed Haq Rasulı.

Sälem ayt Dariğağa, kelsin mwnda,

Menimen küresuge bolsa jayı.

 

Elşiler Äli ekenin bildi deydi,

Habarın Dariğağa berdi deydi.

– Jasıl kiim, qara kök mingen atı,

Äli attı bir baluan keldi, – deydi.

 

Dariğa otır eken şaşın tarap,

Qoyıptı baqıt berip Qwday qalap.

Qaranıp jan-jağına şığa keldi,

Şanşulı şekesinde altın taraq.

 

Dalada Äli twrdı habar berip,

Üş aylıq Mädineden izdep kelip.

“Täuekel, – dep, – Allanıñ qwdiretine”,

Twrıptı maydan jerde sabır qılıp.

 

Jaratqan barşa jandı Jappar Qwday,

Düniede swlu bolmas, sirä, mwnday.

Körgen soñ Dariğanı, qaharlanıp

Qasına Äli keldi şıday almay.

 

– Men keldim, kelbetimdi körseñ, – deydi,

Jüregi Dariğanıñ dürsildeydi.

– Rwqsatsız köşeni aralapsıñ,

Äy, jigit, atıñdı aytşı, kimsiñ? – deydi.

 

– Swrasañ, meniñ atım Äli Arıslan,

Qorqadı qahar qılsam talay dwşpan.

Qız Dariğa sen bolsañ, til tigizbe,

Qor bolıp sen de ölersiñ, aşulansam.

 

Tiliñdi köp tigizbe mendey erge,

Ölgen soñ kiremiz ğoy qara jerge.

Ädeyi küresuge talap qılsañ,

Belgili dalağa şıq, maydan jerge.

 

Üş aylıq jerde qaldı meniñ jerim,

Bw şahar, qız Dariğa, seniñ jeriñ.

Armansız tüzelip kel, bek tebirenip,

Köreyin quatıñdı endi seniñ.

 

Saraydan Dariğanıñ jüzin kördi,

Mayısıp sarayına Dariğa endi.

Alladan, Payğambardan medet swrap,

Arıslan maydan jerge qaytıp keldi.

 

Bwlarğa da estilgen Äli atı,

Älidiñ Qwday bergen köp quatı.

Äli degen habarın bilgennen soñ,

Jiıldı Dariğanıñ tamam jwrtı.

 

Sol jerde şahar halqı bäri keldi,

Älidi maydandağı közi kördi.

Üstine altın kilem otırğızıp

Qırıq jigit Dariğanı alıp keldi.

 

Kigeni Dariğanıñ altın kebis,

Jiıp keldi maydan jerge türli jemis.

Üstine kigeniniñ bäri jibek,

Qıladı Älimenen ülken küres.

 

Älidi tamam halıq bäri kördi,

Şahimardan Arıslan Äli erdi.

Düldüldi Qanbar qwlğa bere tastap,

Qasqayıp maydan jerge jetip keldi.

 

Körgeli qız atası özi kelgen,

Jayadı maydan jerge jibek kilem.

Bersin dep osı joldı Dariğağa,

Şaşadı altın-kümis kelgen jerden.

 

Küreske maydan jerge Äli bardı,

Bir milliondap jühüdter jiıladı.

Altın taq üstine qızdı otırtıp

Maydanğa qırıq baluan alıp keldi.

 

Dalada bäygege qıldı altın diñgek,

Küreskende jwrt twrdı döp-döñgelek.

Bwlardıñ tamaşasın köremiz dep,

Jühüdter jiılıp twr bölek-bölek.

 

Bosatıp Dariğanı qoya berdi,

Älige mañ-mañ basıp qız da keldi.

Köñili Dariğanıñ toqtasın dep,

Er Äli zärin şaşıp köz jiberdi.

 

Qız qarsı kele jatır qadam basıp,

Belinen qwşaqtaydı qattı qısıp.

“Iä, Alla” dep wstadı Äli Arıslan,

Keledi Dariğağa zärin şaşıp.

 

Köterip bwrınğıday ala almadı,

Bir-birin kezek-kezek üyiredi.

Kuatın Dariğanıñ körgennen soñ,

Arıslan bir Allağa siınadı.

 

Arıslan bir Qwdayğa siınadı,

Şañdarı ekeuiniñ bwrqıraydı.

Osı qızdı küresip jığıp ketsem,

Bw jerge kelgenimmenen nemqwraydı.

 

Jaratqan jümlä jandı Jappar Qwday,

Düniede küres bolmas, sirä, mwnday.

Dünie jüzin topıraq pen şañdaq basıp,

Ekeui küresipti on tört kündey.

 

Jaratqan jümlä jandı Qwdiret-ti,

Äli kördi bw qızdan köp beynetti.

On tört kün tañ sarğayıp ata berdi,

Sol uaqıtta Äliden quat ketti.

 

Sol uaqıtta Äli Arıslan boldı naza,

Qabirde jamandar tartar jaza.

Alañday jan-jağına oylap twrsa,

Namazı on tört küngi bäri qaza.

 

Äliden qinalğannan ağadı ter,

“Mwnan da meni jwtsın sol qara jer”.

– Namazım on tört kündey bäri qaza,

Öteyin namazımdı, rwqsat ber.

 

Jappar Qwday, järdem ber til-jağıma,

Kim talasar, jigitter, er bağına.

– Qazañdı on tört küngi oqığanşa,

Keleyin men de barıp tamağıma.

 

Bosatıp Äli Arıslan qoya berdi,

Mayısıp aqqu qwstay qız jöneldi.

Bosanıp Dariğadan şıqqannan soñ,

Haziret Äli bir biik tauğa keldi.

 

Arıslan Dariğanı qoya berdi,

Aqqu qwstay şaharına qız jöneldi.

Qızmetkerler dayarlap qoyğan eken,

Bir jegende jüz qoydı, nandı jedi.

 

Haziret Äli bir biik tauğa keldi,

Keldi de bir bwlaqtan däret aldı.

On tört küngi namazın tamam oqıp,

Qwdayğa minäjat qılıp jılaydı endi.

 

– Siındım, Päruardigar, jalğız senge,

Otırmın özim jalğız japan tüzde.

Düniede “Arıslan” dep atap ediñ,

Qor qılma, Jappar Ie, osı qızğa.

 

Äkeldiñ üşbu jerge, Zwljalalım,

Qılıpsıñ menen artıq qızdıñ halin.

Qaytqanda Mädinege ne dep baram,

“Barma” dep aytıp edi Payğambarım.

 

“Barma” dep aytıp edi ol Mwhammed,

Küresu Dariğamen boldı mindet.

Jalğanda Arıslan dep at beripsiñ,

Bere kör öziñ medet, iä, Qwdiret.

 

Arıslan siınadı bir Allağa:

– Omar, Ospan ne deymin şahariarğa,

Men endi Mädinege bara qalsam,

Ne deymin otız mıñday sahabağa.

 

Qwdayğa Äli Arıslan dwğa qıldı,

Dwğası Haq qasında qabıl boldı.

“Renjimey kürese ber bw qızbenen”,

Dep aspannan qwdiretpenen habar berdi.

 

Aspannan Jäbireyil jerge keldi,

Keldi de qırıq qadam jerde twrdı.

Habarın Jäbireyilden estigen soñ,

Arıslan “iä, Alla” dep türegeldi.

 

“Iä, Alla” dep ornınan türegeldi,

Ayañdap maydan jerge jäne keldi.

Üstine maydan tastıñ barğanında,

Öne boyı quattanıp küresedi.

 

Jalğız kelip maydanda Äli twrdı,

Şaharınan aqquday bop qız da keldi.

Wyqı wyıqtap, tınığıp, ajarlanıp,

Älimen alısqalı qız da keldi.

 

Basadı Äli ayağın kerdeñ-kerdeñ,

Jalğanda kim qwtılar bizdey erden.

Arıslan “iä, Alla” dep alıp ketti,

Köterip Dariğanı körgen jerden.

 

Jarandar, tıñdasañız minekey kep,

Qarap twrğan tamaşa jiılğan köp.

Äri-beri basınan aynaldırıp,

Bir uaqıtta alıp wrdı “iä, Alla” dep.

 

Älige quat bergen bir Qwday-dı,

Tamam jwrt mwnı körip qayran qaldı.

Arıslan keudesinde otırğanda,

Astında qız Dariğa söz söyleydi.

 

– Äli, menen artıq emes, tipti, küşiñ,

Allağa jaqqan eken qılğan isiñ.

Bizderdi bw maydanda jığıp saldıñ,

Joq eken bw ğalamda seniñ [teñiñ].

 

Haziret Äli Dariğanı jığıp aldı,

Tamam jwrt tamaşa qılıp közin saldı.

Sanı joq köp jühüdter dinge kirdi,

Meşit penen medrese jäne saldı.

 

Qırıq kün bw şaharda din üyretti,

Imanın köp jühüdter taza kütti.

Neke qılıp Dariğağa qosılğan soñ,

Älidiñ qaytar uaqtı juıq jetti.

 

– Aytayın, qız Dariğa, sağan bir söz,

İşiñde jükti bolsañ bir wğlan, qız.

Qız bolsa öziñ bilip at qoyarsıñ,

Er bolsa “imam Mahdi” dep qoyıñız.

 

Er Äli Mädinege qaytıp ketti,

Balanıñ endi tuar uaqtı jetti.

Ayı tolıp Dariğa tolğatqanda,

Ay menen kündey bolıp bir wl tudı.

 

Mahdi dep balağa qoydı attı,

Bw bala barşa jannan saltanattı.

– Endi men bwl balanı oqıtayın,

Bw bala oqu oqır jasqa jetti.

 

Qıl köpir qiyamet kün tar ma dedi,

“Qıdırmay bes namazdı oqı”, – dedi.

Qolınan balasınıñ wstap alıp,

Jetelep medresege alıp keldi.

 

Beripti alıp barıp moldasına,

Siındı oqimın dep Allasına.

Biraz jıl oqu oqıp, molda boldı,

Üyine keldi bala anasına.

 

Mahdi sonda üyine qaytıp keldi,

Dünieniñ qızığına batıp keldi.

Jaq atıp, oyın qılıp kele jatsa,

Kempirge nan ilegen jetip keldi.

 

Mahdi keledi endi oyın qılıp,

Kempir twr bir tandırda nan pisirip.

Qasına ol kempirdiñ jetip kelip,

Mahdi şıqtı kempirdi mazaq qılıp.

 

Qaltañdap sonda kempir türegeldi,

Qasınan bala ketpey jäne twrdı.

– Äkesi tiri ketken, swmıray jetim,

Ne jazdım mwnşa mazaq qıldıñ? – dedi.

 

Bw sözdi Mahdi bala tıñdap twrdı,

– Kim edi meniñ atam, aytşı, – dedi,

Äy, kempir, bw söziñdi jaqsı kördim,

Tauıp ber, meniñ atam kim-di? – dedi.

 

– Bärimizdi jaratqan Jappar Qwday,

Men aytayın, äy, bala, jaqsı tıñda-ay.

İşinde Dariğanıñ sen qalğan soñ,

Atañ ketken sapar qılıp Mädinege-ay.

 

Bwl sözdi estigen soñ jüre berdi,

Jay tartıp köşemenen keledi endi.

Ayañdap öz üyine kele jatsa,

Oynap jatqan köp balağa kez boladı.

 

Keldi de köp balamen oyın saldı,

Köp bala oyınına qayran qaldı.

Balalardıñ birine-birin soğıp,

Keldi de köp balağa oyran saldı.

 

Bir bala estigen soñ söz aytadı,

Jaman söz sol arada köp aytadı.

– Atası da osınday tentek edi,

Kelgen soñ tek jürmeydi, – dep aytadı.

 

Endi Mahdi siınadı bir Qwdayğa,

Pendeniñ köñili toymas bwl düniege.

– Anam bar, atam ölgen, men bir jetim,

Tauıp ber, bilseñ meniñ atam qayda?

 

Bala ayttı: – Meni qıspa bwl aradan,

Üzdirme ümitimdi ğarip jannan.

Atañdı tiri ketti dep estidim,

Bar, bilmeseñ barıp swra Dariğadan.

 

Mahdi endi estip jüre berdi,

Üyine bek qayğırıp jılap keldi.

Anası jılağanın körgennen soñ:

– Nege mwnşa jıladıñ, balam? – dedi.

 

Bala aytadı: – Raqım äyla, anam, bizge,

Bir sapar qılğım keldi japan tüzge.

Atamdı tiri ketti dep estidim,

Jönin ayt sol atamnıñ, qaysı jerde?

 

Bizderdey bala bar ma ğarip bolğan,

Dariğa mwnı estip qayğılanğan.

“YApırım-ay, qanday dwşpan ayttı eken?” – dep,

Dariğa üyde otırıp zar eñiredi.

 

– Endi oynap balalarmen küle almaymın,

Men endi bwl şaharda jüre almaymın.

Qoya ber jönimdi aytıp endi meniñ,

Ne qılsam da bwl jerde twra almaymın.

 

Bastadı bw saparğa Jappar Qwday,

Mahdi söz söyleydi köñili tınbay.

Twrmasın  bwl balanıñ bilgennen soñ,

Dariğa jolın ayttı jılay-jılay.

 

Dariğa bw arada boldı beyhal,

– Äy, balam, bwl sözime qwlağıñ sal.

Bastasın oñ jolına Jappar Qwday,

Äuelgi wlıq atañ – Haq Payğambar.

 

Äuelgi wlıq babañ Mwhammed-di,

Arıslan ol  Mwrtaza – atañ, – deydi.

Sälem et Mädinege bara qalsañ,

Biz ğaripten ataña sälem, – deydi.

 

Babañ seniñ Qwday dostı Haq Payğambar,

Qwday süygen otız mıñdap sahabalar.

Äbubäkir Sıdıq penen Omar, Ospan –

Atañnıñ jan joldası şahariar.

 

Wlıq anañ äuelgi ol Fatima,

Hasen, Hwsayın ekeui sizge ağa,

Payğambardıñ zağifı Bibi Hadişa,

Barşası Mädineniñ şaharında.

 

– Belgisiz ne bolarmın bw saparda,

Qılmadım qızmet endi qasıñızda.

Egerde bwl sapardan kele almasam,

Keşiñiz haqıñızdı beyşarağa.

 

Estidi balasınıñ sözin-kebin,

Dariğa jidıradı tamam jwrtın.

“Qwdayğa, balam, seni tapsırdım”, – dep,

Wlına emizedi eki emşegin.

 

Dariğa zar-zar jılap qoya berdi,

Qwdanıñ bergenine şükir qıldı.

Qızır bergen tayağın qolına alıp,

Ayañdap saharağa jüre berdi.

 

Biraz kün saharada jol jüredi,

Bolğan soñ özi jalğız, köp jüredi.

Japanda özi jalğız kele jatsa,

Keruen on tüyeli kez boladı.

 

Keruen on tüyeli jaqın keldi,

Bala da ol keruenge qarsı jürdi.

Qolında tayağı bar, özi jayau,

Keldi de keruenge sälem berdi:

 

– Assalaumağaleyküm, äy, ağalar!

Sälemin älik aldı keruender.

– Qasıñda joldasıñ joq, öziñ jayau,

Neğıp jürgen balasıñ? – deydi bwlar.

 

– Bermesin Qwday qayğı basıñızğa,

Jar bolsın qoja Qızır qasıñızğa.

Atam joq, anam qaldı, özim – jetim,

Baramın Mädineniñ şaharına.

 

Keruen on tüyeli kez boladı,

Balağa sol arada şapağat qıldı.

Adasqan bir dalanıñ balası dep,

Mingizip bir tüyege alıp jürdi.

 

Bala aytadı: – Siz barasız qay saparğa?

Mingizdiñiz, äy, ağalar, tüyeñizge.

Keruen ayttı: – Äy, balam, jolımız bir,

Biz baramız, äy, bala, Şam şärine.

 

Bw keruender alpıs kün sapar qıldı,

Bir ülken tau sekildi jılan keldi.

Qasına bw keruenniñ jetip kelip,

Barşasın qwyrığımenen orap aldı.

 

Imam Mahdi qayran bolıp qarap twrdı,

Şulasıp keruender jılap twrdı.

Mal aytıp köp keruen Qwday üşin,

Bek qattı bir Allağa siınadı.

 

Mahdi ayttı: – Jılama, ağalarım,

Qwdaydıñ qwdiretimen bolğan kerim.

Sabır qılıñ, ol jılanğa men barayın,

Bizderge qabıl bolsın dwğalarıñ.

 

Imam Mahdi sol jılanğa jetip bardı,

Tayağın Qızır bergen qolına aldı.

“Iä, Alla” dep tayağın salıp edi,

Ol jılan jetpis bölek bolıp qaldı.

 

Jılannan aman bolıp keruen ötti,

Bir uaqta Şam şaharına jaqın jetti.

Bekterdiñ şahardağı balaları

Oynatıp Mahdidi endi alıp ketti.

 

Imam Mahdi sol şaharda biraz jürdi,

Şaharda balalarmen oynap-küldi.

Qasında joldası joq, özi jayau

Tağı da Şam şaharınan jöneledi.

 

Tağı da jöneledi jalğız özi,

Jalğızğa köp körinbes dünie jüzi.

Alpıs kün jayau jürip kele jatsa,

Bir şahardı bwldırağan közi kördi.

 

Imam Mahdi sol şaharğa jaqın keldi,

Äbden-aq qarnı aşıp qaljıradı.

“Jeytwğın auzıma tamağım joq,

Quat ber men ğaripke, Alla”, – dedi.

 

Bwldırap ol köringen Mısır şahar,

Imam Mahdi oğan taban jäne jürgen.

Qaljırap eki közi qarayğan soñ,

Imam Mahdi bw şaharğa jetip keler.

 

Imam Mahdi bw şaharğa jäne keldi,

Köp bala oynap twrğan onı kördi.

Kele jatqan Mahdidi bwlar körip,

Şulasıp tamam bala bäri keldi.

 

Saqtadı esen-aman Alla Tağala,

Kelipti Qwday saqtap bw şaharğa.

Qasına tamam bala kelgennen soñ,

Imam Mahdi sälem berdi balalarğa.

 

Köp balalar Mahdige jetip keldi,

Bw şaharğa bala äzer kelip jetti.

Bekter menen töreniñ balaları

Mahdidi üyge taban alıp keldi.

 

Köp qıldı meyirbandıq ol Mahdige,

Oynaydı balalarmen künde-künde.

Bir küni balalarmen amandasıp,

Mädineniñ jürmek boldı şaharına.

 

Mısırdan tağı şığıp jäne jürdi,

Köp bala amandasıp qoya berdi.

Balalar amandasıp jiberdi endi,

“Bir Qwdayğa tapsırdıq seni”, – dedi.

 

Imam Mahdi eki ay jürdi en dalada,

Qızır bergen tayağı oñ qolında.

Tapsırıp bir Allağa amanatın,

Kelipti alpıs künde Mädinege.

 

Bilmeydi heş adamdı Mahdi bala,

Bilinbey az kün jürdi Mädinede.

Tün bolsa bir şetki üyge meken qılıp,

Şığadı tañ atqan soñ darbazağa.

 

Köşege şıqtı bir kün Mahdi batır,

Jasında jihan kezgen bwl bir paqır.

“Atamdı endi izdep tabamın”, – dep,

Aralap Mädineni kele jatır.

 

Payğambar taharat alıp otır eken,

Imam Mahdi qol qusırıp sälem berdi.

Imam Mahdi sälem berip öte berdi,

Payğambar közin salıp onı kördi.

“Bek nwrlı, asıl tuğan bala eken”, – dep,

Artınan Payğambarım qarap qaldı.

 

Köşeniñ ortasınan kelip kirdi,

Bir jerde köp jiılğan adam kördi.

Ne ekenin bilmeydi ol jiınnıñ,

İşine köp halıqtıñ bw da keldi.

 

Şığardı kökirekten sänaların,

Qwdayım kez keltirdi ağaların.

Sol jerde kürestirip otır eken

Äli Arıslan on jeti balaların.

 

On segizinşi boldı da bw da twrdı,

Balalar küreskenin qarap twrdı.

Bir-birin jıqqanında qayrattanıp,

Imam Mahdi oñtaylanıp qımsınadı.

 

Balanıñ qımsınğanın Äli bildi,

Bwl nege qımsınad dep bayqap qaldı.

– Äy, balam, qarap twrıp qımsınasıñ,

Oyıñız küresuge bar ma? – dedi.

 

Imam Mahdi küresuge türegeldi,

– Küreseyin, taqsır, ber rwqsat, – dedi.

Bilmeydi Äli ekenin bala sonda,

Sıbanıp eki qolın jügiredi.

 

Sol jerde Hasen batır türegeldi,

Mahdi bwğan qarsı jügirdi endi.

Sıbanıp Mahdi bala jetip kelip,

Hasendi “iä, Alla” dep alıp wrdı.

 

Balağa bwlar twrdı qayran qalıp,

Hwsayın twrdı tağı da qayrattanıp.

Jügirip kelip belinen wstay alıp,

Imam Mahdi tağı jıqtı bwrap-bwrap.

 

Sol jerde bala Mwsa nazalandı,

Jıqtı dep eki ağamdı ıza boldı.

Quattı bärinen de tuğan eken,

Köterip ol Mwsanı alıp wrdı.

 

Jığıptı on altı balaların,

Sap boldı balaları Mwrtazanıñ.

Sonda twrdı Mwhammed-Hanafiya,

“Qılayın ol balanıñ özim jayın”.

 

Küresti Hanafiya menen Mahdi bala,

Bärin de ıza qıldı Haq Tağala.

Jığarğa Hanafiyanı tayanğanda,

Arıslan wstay aldı kele sala.

 

Hanafiyanı ayırıp qoya berdi,

Köp bala qayran bolıp qarap twrdı.

Ayırıp Hanafiyanı qoyğannan soñ,

Er Äli Mahdimenen küresedi.

 

Üş tartıp Mahdidi ala almaydı,

Ne qılsa da jas bala qozğalmaydı.

Arıslan üş tartqanda bolmağan soñ,

Sol jerde Mahdige endi kezek berdi.

 

Arıslan näubet berdi sol arada,

Jas bala qozğalmadı er Älige.

Kezek näubet bergen soñ ol balağa,

Tileydi järdem ber dep bir Allağa.

 

– Äueli wlıq babam Mwhammed-di,

Ol Fatima, medet ber, anam, – deydi.

Tilegende medetti beruşi ediñ,

Järdem ber, haziret Äli, atam, – deydi.

 

Bw sözdi Äli Arıslan estidi endi,

Bw sözdi estigen soñ qayran boldı.

Belinen qattı wstap haziret Äli:

– Jad etken Payğambardı kimsiñ? – deydi.

 

– Tuğanmın, atım – Mahdi, Dariğadan,

Arıslan atam – Äli jihan kezgen.

Bwlardıñ bärin aytqan Dariğa anam,

Şığıp edim atamdı izdep şaharımnan.

 

Qwdaydıñ qwdiretimenen jaralğanmın,

Bw sözdiñ bärin aytqan Dariğa anam.

– Bw sözdi şın Dariğa aytqan bolsa,

İzdegen Şer Äli atañ menmin.

 

Baladan qısılğannan ağadı ter,

– Mwnan da meni jwtsın bwl qara jer,

İzdegen öz atama qolım tidi,

Tileyin jerge jwtsın, Päruardigar.

 

Jügirip qara tasqa bala jetti,

Äli Arıslan artınan ere kepti.

Äliden bala bwrın tasqa jetip,

Köterip qara tasqa enip ketti.

Bäri de osı jalğan swm jaralğan,

Jalğanda ne bar deysiñ mwnan jaman.

Haziret Äli köterip qara tastı,

Sol tastı jerge wrıp talqan qılğan.

 

Köterip qara tastı Äli wrğan,

Ornında şaqpaqtay tas heş qalmağan.

“Imam Mahdi tiri ketti, äy, baba”, – dep,

Arıslan Payğambarğa jılap barğan.

 

“Balamdı qara tastan şığar”,– dedi,

Älidiñ jılağanın Qwday bildi.

Habar berdi Jäbireyilge: – Barıp ayt, – dep,

Mahşar küni balasın körer, – dedi.

– Älige ayt, naza bolıp jılamasın.

Jäbireyil Payğambarğa habar berdi.

 

– Iä, Äli, Qwdayımnan habar bildim,

Üşbu sözdi esitip bek quandım.

Imam Mahdi Älidiñ balası dep,

Quanış qılıp sol jerde habar berdim.

 

Arıslan taqsır Äli bwl bir şeri,

Jüredi erlikpenen küni-tüni.

Tajalğa dwşpan bolıp şığar deydi,

Sol eken Mahdidiñ twrğan jeri.

 

Ol Äli – bw düniede erdiñ eri,

Dariğağa küresuge barğan jeri.

Dariğadan Mahdidiñ tuğan jeri,

Älidiñ balasınan ayırılıp qalğan jeri.

Bir rauayatta: Mahdi men haziret Älidiñ küresken jeri. Bir kempirdiñ bağında haziret Älidiñ balaları keñes qıldılar: “Bizder ne hayla tabarmız bw Mahdidi atası birlän kürestirürge?” Mädinede bir kempir bar eken, añar barmaqşı boldılar. Haziret Älidiñ balaları şulap kempirge bardı: “Atası birlän balasın kürestirürge hayla tabarmısıñ?” – deydiler. Kempir ayttı: “Bälki, tabılwr, söyleñiz”, – dedi. Bwlar sözdiñ äsilin ua häm Mahdidi balası ekenin, haziret Älidi atası ekenin tamam söylep bildirdiler, bäd kempir bwlarğa ayttı: “Erte namazdan ol sabah äuelinde bizdiñ üyge kelesiz, sonda tamaşalar köresiz”, – dedi. Hasen, Hwsayın, Mwhammed-Hanafiya ğayrıları: “Razi Alla Tağala anhu, qwp bolwr, haqın berermiz”, – dep qayttılar. Bw isten sahabalardıñ bağzısına habar berdiler. Min bağd kempir hayla qapşığın qolına alıp, imam Mahdidiñ päterine keldi. Ötirik jerden jılağan boldı: “Äy, wğılım Mahdi, sizdi bir pahluan jigit dep estidim. Menim bağımda bir alma ağaşım bar edi. här sabah äuelinde bir wğırı almasın wğırlap kete-dür. Sol wğırını twtwp berseñ, wlıq marhabatıñızdan olwr edi”. Imam Mahdi “qwp bolwr” dedi, “halden kelse körelik” dedi. Min bağd kempir haziret Älige tağı da jığlap keldi, keyidi: “Ey, Allanıñ Arıslanı, menim bağımda bir alma ağaşım bar edi. här tañ äuelinde bir wğırı almasın wğırlap kete-dür. Sol wğırını twtwp berseñ, wlıq marhabatıñızdan bolwr edi”, – dedi. Haziret Äli ayttı: “Jılama, mama kisi, inşalla, halden kelse twtwp bereyin”, – dedi. Min bağd  sabah äuelinde haziret Äli kempirdiñ bağına wğırı twtarğa aqırın ğana kele jatır. Ekinşi taraptan imam Mahdi wğırı twtam dep aqırın-aqırın kele jatsa, här ekisi bir-birin körip, wğırı sanap bir-birine jabıstılar. Soñıra küresip kettiler. Haziret Älidiñ balaları häm sahabalar habardar bolıp twrğanlar. hämması tamaşanı kördiler. Tañ atıp sabah boldı. Ärse häm halıq bir-birin tanıp bilgendey boldı. Ärse sol jerde imam Mahdi: “Iä, Alla, iä, Rasul Alla, iä, haziret Äli, medet”, – dep köterip alıp wrmaqşı bolıp edi. Haziret Äli: “Atañ Älimin men”, – dedi. “Razımın, wyalma” dese de bolmadı, wyalıp qaştı. Haziret Äli artından qudı. Mahdi bir tasqa jetti, jer jwtarğa Alla Tağaladan tiledi. Tileui qabıl boldı, ol tastı köterip, tastıñ astına ğayıp oldı. Haziret Äli ol tastı parşa-parşa qıldı – Mahdidi tappadı. Haziret Äli haziret Rasulğa jığlap keldi: “Mahdiden ayırılıp qaldıq”, – dedi. Ärse därhal Jäbireyil äläyhissalam habar keltirdi Alla Tağala tarapından: “Jılamasın, sabır etsin. Qiyamet kün körer bir uaqıt aqırzaman olwr. Sol uaqıtta yäjüj-mäjüj şığar, häm Dädjal şığar, häm sol uaqıtta kökten Isa äläyhissalam jerge jeter maqwlıqtarğa hükim eterge. Sol uaqıtta imam Mahdi şığıp Isa äläyhissalamğa qızmet etip, yäjüj-mäjüjdi hälak eter, häm Dädjaldı harab eter”. Bw habardı estip haziret Äli sabır etip, şat oldı, köp şükiranlar qıldı.

 

Swraq-japa körsetpey heşbir janğa,

Ğwmır tileñ imperator ağzamğa.

Ädil eken, jarandar, köresiñ ğoy,

Qol köterip qılıñız qayır dwğa.

 

Bihamdulla, kitabım boldı tamam,

Bar ma eken bw düniede menen jaman.

Oqığandar, bir dwğa qılıp qoyıñ,

Näsip etsin bizge de baqi iman.

 

Mıñ da segiz jüz de toqsan jeti,

Jılım – meşin, endi keldi alpıs eki.

Bw kitaptı särsenbi  kün tamam qıldım,

Beysenbi, birinşi mayğa endi.

 

Swrasañ, gorodımız – Jalutraski,

Tuğan jerim, swrasañ – Sinğulaski.

Mäulekey Jwmaşov marhum qolım qoydım,

Twrğan jerim – Manjilde Tumenaski.

 

Dariğa qız. “Dariğa” – el arasına keñ tarağan dastandardıñ biri. Alğaş 1897 jılı Qazan qalasında basılıp şıqtı. Dastan syujetine özek bolğan – Islam qwtqaruşısı Mahdi jayındağı dini añızdar men hikayalar.

Dastan mätinin el auzınan jinap, baspağa dayındap alğaş 1897 jılı jariyalağan Mäulekey Jwmaşwlı. Sodan keyin mätin 1901, 1902 jäne 1913 jıldarı qayta basılıp şıqtı.

Qaziret Äli. Dini dastandar. – Almatı: , 2015. –  362 bet.

Jalpı redakciyasın basqarğan –

filologiya ğılımdarınıñ doktorı, QR WĞA korr-müşesi

Uälihan Qalijanov

Sonday-aq, oqıñız

Qissa Salsal (jalğası)

Jayauğa Omar Baba tipti jüyrik, Ğwmırın ötkeripti jayau jürip. Isqaq payğambardan keremetti kiiz alıp, Ismayıl …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan