Bilgen Şayır aytadı

Mädeli qoja

 

Şejire-dastan. Twrsınäli Aynabekov 1929 jılı tuılğan eken. Mama şeşemiz «jastay äskerge äketip qaladı» dep 1932 jıl dep jazdırğan. Ağa 2009 jılı qaytıs boldı. Al keler jılı ayaulı ağamız 90-jasqa keler edi.Qalamınan wşan teñiz dünie şıqqan. «Öldi deuge bolama aytıñdarşı, Öşpeytwğın artında izi qalğan-azamattıñ bir dastanın jariyalap otırmız. Qazaq handığı Qalmaqtıñ şabuılınan asa ülken qasiret şegip,endi qwtıldıqpa degende osını añdıp otırğan Resey soltüstikten basa köktep kirip şekaralıq qamaldar sala bastadı. Oñtüstikti Qazalıdan Jarkentke deyin Qoqan jaulap aldı. El basına kün twğan şaqta bası biriguge şaması kelmey ketken halıq  wşı qıyırı joq qwla dalanı biley almay, bas biriktire almay qaldı. El işinde Soltüstikte Reseyge, Oñtüstikte Qoqanğa qarsılıq bir sätte tınbay är jerden bwrq-bwrq etip qarsılıq jalını öşpey twrdı.

Bar sanalı ömiriniñ jwmıstan bos uaqıtın el tarihın jiyumen, zertteumen ötkizgen Twrsınäli Aynabekov «Seyit nama» attı şejire kitabın jazıp bitirgen soñ  osı kitaptı 22-jıl jazdım dep edi. Kitap bitken soñ Şımkentte twratın Äsekeñe (Äsilhan Ospanwlı) bir danasın aparıp beredi. Kitaptı solğındau qabıldağan Äsekeñ bir apta oqıp bitirip Sarıağaşqa özi kelip «Sen meniñ şejire turalı pikirimdi tübegeyli özgertip jiberdi» degen eken. «Hikaya-dastan etip bayandayın»  dep jazğan eken Twrsekeñ men şejire-dastan dep atadım söge körmessizder.

Seyitnama kitabınan alıp dayındağan Seyt Omar Sattarwlı

 

Mädeli qoja                            

Tarihtıñ tañğajayıp kezeñi bar,

Arqırap aqqan ömir-özeni bar.

Sol ömir-özeni men örge jüzgen,

Darındı dara twlğa öz eri bar.

 

«Kökiregi dariyaday şalqıp» jatqan,

«Qızıl tili kemedey qalqıp” aqqan.

Söylese mıñ kisiniñ ortasında,

«Tıñdağan qorğasınday balqıp aqqan“,

 

Erler bar dauısı jer jarıp ötken,

Jarqırap jwldızday ağıp ötken.

Erlerdiñ el sıylağan biri bolıp,

Jüsipwlı Mädeli darın ötken.

 

Batırlıq, baq-däuleti bolğan saylı,

Söz aytqan azuımen bilep Aydı.

Hikaya-dastan etip bayandayın,

Ataqtı Mädeli batır – aqın jaylı.

 

Darındı Mädeli aqın, batır jaylı,

Derekti köp qaldırğan aqın Maylı.

Barğanda köñilin swrap öleñ menen,

Jır etip aytıp ketken biraz jaydı.

 

Erligin, aqındığın Mädeliniñ,

Jambıl ata jırlağan jwrttan bwrın.

«Han men aqın» deytwğın äñgimede,

Sipattap aytqan biraz jır men sırın.

 

Wlı Mwhtar, Säbit pen ğalım Ahmet,

Mwrasın Mädeliniñ etken qwrmet.

Mädeli tanu isin qolına alğan,

Hanğali, Äsilhanday ğalımdar tek.

 

Keñ oylı keñes aytqan toptan oza,

Molda Mwsa, Kenen men Kenjeqoja.

Är sözin Mädeliniñ qasterlep jwrt,

Qazaqtıñ şeşen tilin aytkan taza.

 

Mädeliniñ erlik pen önerlerin,

Oqığan jan bayqaydı öleñderin.

Ädildik pen şındıqtı jırlap ötken,

Är sözi ösietnama kemeñgerdiñ.

 

Jarqabaq, jazıq mañday kelgen türi,

Közi kök, qızıl sarı, süyegi iri.

Şığıñqı eki beti, kelte mwrın,

Auzı-tar, keñ alqımnıñ eken biri.

 

Alıp eken arqası-eñkiş, aldı-şalqak,,

Sauırı kersen, bel-qwşaq, jauırını jalpaq

Jerde de, at üstinde otırğanda,

Tañdana qarağan jwrt jaltaq-jaltaq.

 

On bir jasar Mädeli tüye bağıp,

Jürgende torsıq baylap torğa salıp,

Twrğanğanbayday datqanıñ jigitteri,

Ketedi tor-torsığın tartıp alıp.

 

«Twrğanbay büyte berse bir şabılar,

Qoñıratım «Alataulap» bir jabılar.

Tor menen torsığımdı qaytarmasa,

Qoñırattan tüyesi köp tor tabılar».

 

Dep aybatın körsetip jigitterge,

Kezek näubet keler dep jer men erge,

Sälemin Sirgelige aytqan eken,

Koñırattay arqa süyep irgeli elge.

 

Twrğanbay datqa bwdan habarlanğan,

Sözine jas balanıñ qayran qalğan.

Alıp barıp ber deydi jigitine,

Balanıñ tor-torsığın tartıp alğan.

 

Qonardıñ Asqar datqa asın bergen,

Qoñırat-dulat jaqsısı tügel kelgen.

Wlı jiın kezinde Mädeli jas,

Bala eken on üş jasqa jaña kelgen.

 

Kütilip qonaqtarı qımız-etpen,

Qatım qwran oqılıp izgi nietpen.

Äñgime-düken qwrğan wzaq tünde,

Mädeli jürgen eken qızmetpen.

 

Asında atasınıñ Asqar datqa,

Bäyge bar dep kelip edik minip atqa.

Babasın Qojalardıñ sart deuşi edi,

Sart bäyge bere qoymas jamağatqa».

 

Degen sözdi Mädeli sezip qalıp,

Beleudegi bir atqa mine salıp,

Töñirekke jar sala jönelipti,

Qonaqtar esitsin dep ayqay salıp:

 

«Tañ beredi – belgisin,

Wyqısı kelgen – mülgisin.

Babamız bizdiñ sart eken,

Bilmeytin qazaq ülgisin.

At şabar-au, at şabar,

Atıñdı şığar bätşağar»

 

Dep jar salğan balanı körip Asqar,

«Bäygeni degen eken öziñ basqar.

Oylamağan jerden sen ot şığardıñ,

Külip ketip jürmesin dos pen qastar”.

 

Dep aytıptı Mädelige Asqar datqa,

Ülken bäyge bergen der jamağatqa.

El namısın qorğağan erdiñ sözi,

Qaltqısız halıq auzında qalğan jatta.

 

Qwtılsaq dep Qoqannıñ qısımınan,

Oyı bar handıqqa özin wsınudan.

Bayzaq datqa Bayterek at terletip,

Keledi er Jüsipke handıq qwrğan.

 

«Qojaeke riza bolıp dañqıñızğa,

Handıqqa ie bolğan qalpıñızğa.

Quanıp qwttı bolsın ayta keldik,

Ağayın ülken-kişi jalpıñızğa.

 

Bwharğa bayqatıpsız erligiñdi,

Dosqa-ıldi, dwşpanğa-örligiñdi.

Oydan – orıs, ör jaqtan Qoqan qısıp,

Qusırıp bara jatır keñdigimdi.

 

Orıs kelse oyımdı tartıp alar,

Merkege, Äulie-ata qolın salar.

Maylıkent, Şımkentterdi iemdenip,

Jetikentti asıp Taşkentke qolın salar.

 

Bekteri Taşkent kelip irge tepken,

Qoqannıñ qoqañdauı odan öktem.

Salıqtıñ san türlerin şığaruda,

«Qızdan zeket töle» dep şığıp şekten.

 

Bwharayı-şäripke salıp joldı,

Erlikti körsettiñiz bastap qoldı.

Handıqtıñ därejesin aldıñ qolğa,

Basqarıp altı ata qoñırat eldi.

 

Elge ege boludı oyğa alıp,

Bir barıp öziñiz ben qolqa salıp.

Qamqorlıqqa aluın ötinbekpiz,

Ämir Haydar aldınan Bwqar barıp.

 

Bwlardıñ talaptarın körip maqwl,

Bwhardıñ omirine barıp batır,

Baywzaq Bayterektiñ ötinişi,

Ötkizgen degen söz bar aytıp batıl.

 

Ämirhaydar Jüsiptiñ üsınısın,

Qabıl etip köterdi köñil qwşın,

Bayterekte Han degen ataq alıp,

Tındırıp qaytqan eken barğan isin.

 

Tösekte-bas, töskeyde-malı birge,

Elmiz dep qatar jatqan teuip irge.

Mıñ jıldıq qwda endi bolayıq dep,

Bayterek qızın bergen Mädelige.

 

-Qaranıñ hanı Bayterek,

Qaraşı bolğan halqı elep.

Qalıñ malsız qız berip,

Qalağan küyeu siz bolıp,

Jaqsı tilek tilesti –

 

Dep Maylı bostan bosqa jırlamağan,

Qazaqtıñ tarihı bay jırda qalğan.

Bayterektiñ Erkeayım qızınan tuğan,

Esimhan, Qojabektey erler bolğan.

 

Kenehan wlı jüzge kelgen kezde

Mädeli endi ğana tüsken közge.

El qorğaytın erlerdiñ biri eken,

Äri batır, äri aqın şeber sözge.

 

Qoñıratqa küngeydegi qarataulıq,

Ağıbaydıñ qolı jasap körine jaulıq,

Sarbazğa qajet soyıs bermediñ dep,

Ketedi malın aydap barımta ğıp.

 

Bwl jağday jüz bergen soñ qaytalana,

Malınan ayırılğan jan jay taba ma?

Eliniñ bas köterer jigitteri,

Keledi Mädelige ayta nala.

 

Mädeli jigitterge oyla degen,

Maldı alıp qaytu bizge qayda degen.

Soğısqa maşıqtanğan sarbaz tobın,

Alu mümkin tek qana aylamenen.

 

«Şabuıl jasau bizge payda degen,

Keşki as otırğanda şayğa degen.

Twtqiıldan Kenjehan men ekeumiz,

Şabuılğa şığamız nayzamenen.

 

Bir jigit tulaq süyrep aydalamen,

Şañdata şapqılasın aynalamen.

Basqalar jaylımdağı jatqan maldı,

Qaldırmay elge qaray ayda degen.

 

Maldı ayda bizge qarap bolmay alañ,

Tañ atıp saz bergenşe eleñ-alañ.

Tañ atqan soñ twrıñdar damıldata,

Senderdi özim izdep tauıp alam”.

 

Dep tapsırma berdi de jigitterge,

Jaratqan jar bolsın dep – ümitkerge.

Ağıbaydıñ qosına tura tarttı,

Añısın añlay qarap şığıp belge.

 

Qosınan bir jigitti qasına alıp,

Tau qoynauın tasalap jaqın barıp,

Biikten Ağıbaydıñ jatqan tobın,

Jan-jaqtan bayqap kördi nazar salıp.

 

Biz topqa bet alğanda ıñğaylana,

Sen şañdat atoy sala şır aynala.

Köp qosın keldi me dep oylağanday,

Añğartu şart aldamşı sıñay ğana.

 

Imırt jamıla atoy sap wrandatıp,

Şañ-tozañ şıqqan kezde twmandatıp.

Mädeli men Kenjehan twtqiıldan,

Nayza men kez kelgenin ketti aunatıp.

 

Tap bolıp oylamağan şabuılğa,

Talayı es jiya almay sabıluda.

Atqa endi minemin degenderi,

Nayzasına qos batır qağıluda.

 

Düniege kimder kelip, kim ketpegen,

Tizip bärin aytuğa til jetpegen.

Mäleli, Kenje hannıñ bwl erligin,

Maylıqoja bılayşa surettegen.

 

«Ağıbaymen barıp wrıstıñ,

Bir kün, bir tün süristiñ.

Ertegi qatar erligi,

Ondağı etken jwmıstıñ.

Qarağay Nayzañ qandalıp,

Ağıbay sastı sandalıp.

Seniñ joldas adamıñ,

Öz sayañda janğa alıp.

Ağayındı ekeuiñe,

Arğınnıñ qolı aldanıp.

Talayın jığıp qwlattıñ,

Nayzamen tastap audarıp

Arman-bermen aralap

Qalıñ qoldı qaq jarıp.

Şwbırtpalı Ağıbay,

Äli aspay qaldı dağdırıp».

 

Tüni menen wrısıp Ağıbaydıñ,

Sansıratqan körsetip qolına aybın

Tüs aua soñdarınan quıp jetti,

Qoñırattıñ maldı aydağan tobına ayqın.

 

Erligi Mädeli men Kenjehannıñ,

Elinde añız bolıp Kenehannıñ,

Halipa qarındası ğaşıq bolıp,

Biri eken qatın üsti tigen jannıñ.

«Qalıñ malsız qasına,

Handardıñ qızı ilesken.

Aytıs-tartıs jerlerde,

Taydırmay taban tiresken.

Han menen bekke qarsı bop,

Qasarğan moynın imesten.

Türkistan-qamal şaharin,

Orıstarğa bermesten –

Qoqannan qorğap beldesken.

Bwhardan alıp erlikpen,

Batır bası amaldı,

Soñınan laşker ilesken.

Bolıs bolıp, bi bolıp,

Wlıqtarmen tildesken,

Şariğat zañın qorğağan,

Böten jolğa jürmesten.

Amalı jetip «südirge»

Ädilet dep kün keşken» —

Dep Maylı aqın jırlağan,

Mädeli menen birge ösken.

Mıñ segiz jüz seksen altı sanadağı,

Mädeli saldırğan jıl sağananı.

Köñil swray barğanla Mädelige»,

Bergen bwl Maylıqoja bağaları.

 

Jaqsı söz Mädeli aqın-batır jaylı,

Aytqan köp ne ğalımdar batıl oylı.

Tarihi twlğalardıñ tañğajayıp,

Añızı da şındıqqa jaqındaydı.

 

Mädeli jaylı aytqan el işinde,

Qosılğan asıl mwra kenişine,

Aluan-türli ğajayıp añızdar bar,

Arqau bolar hikaya jelisine.

 

Sonıñ biri Jambıl aytqan «Han men aqın”,

Äñgimesi şındıqqa öte jaqın.

Baymwrza degen begi – Mırzabi-di,

Hanım swlu dep aytqan – Ayım atın.

 

Bekterdiñ ökili barıp Börijarğa,

Qajetti tizim jasap qız ben malğa.

Jön körip datqa auılınan bastağandı,

Ayımdı kelsin depti salıp alğa.

 

Qızı eken Ayım swlu – Sapaq datqa,

Mırzabige sıy bolar tüsken hatqa.

Ordağa qızdı äkelsin degendi esitip,

Añırap datın aytqan jappar haqqa.

 

Janardan jalın şaşıp qatulana,

Bekterdiñ qorlığına aşulana.

Qarındasın jündi tös jöñnen qorğar,

Tumappın-au depti bir erkek bala.

 

Mwsabek mwnı esitip anasınan,

Jalt qarap közi şığıp şarasınan.

Baylaulı arğımaqqa qarğıp mindi,

Küyinde jau-jarağın tola asınğan.

 

Nalına sözin aytqan balasına,

Mwsabek qayırılıp anasına,

Jürmespin jer betinde tiri dedi,

Bekterdi tüsirmesem jer astına.

 

Mwsabek, Sapaq bi men aqıldasıp,

Swrlanıp ajarınan Qanı qaşıp.

Bektermei beldesudiñ jayın aytıi,

Belinen Börijardıñ ketti asıp.

 

Ordabası qıratı-oyındağı,

Mapıq ata bwlağı boyındağı.

Azğana auıl qojadan jan joldası,

Mädeli batırğa kep jolığadı.

 

Mwsabek – Mädelige zamandastan,

Jaularğa birge şapqan qarsılasqan.

Sapaq bi Mwsabekke bwl jağdaydı,

Jön degen Mädelimen aqıldasqan.

 

Amalı Mädeliniñ Südir edi,

Şılauında Şilten men Qızır edi,

Dep zamandas aqındar surettegen,

Bolğannıñ ”Batır bası» biri edi.

 

Südir sözi sabaqtas Sädir menen

Şariğat zañın qorğar — ädil degen.

Bwhardıñ ämiri bergen amal eken,

Aytatın şağımdarın jäbirlengen.

 

– Qojeke, sizdiñ südir amalıñız,

Baradı qalay bolıp zamanımız?

Şariğattıñ zañında «qızdan zeket

Al» degennen bar ma edi habarıñız?

 

Joq bolsa sizden bizdiñ talabımız,

Qaşanğı ayaq astı bolamız biz.

Şariğat ükimine qayşı iske,

Aytatın sizdiñ bar ma qararıñız?

 

Joğarı men tömendegi habarı bar,

Bwhar bergen «südirlik» amalıñ bar.

Öziñe aqıl sala kelip twrmın,

Dep ayttı bwğan qanday jauabıñ bar?

 

– Bwl is eken keñ türde keñesetin,

Bekter osal jau emes egesetin.

Ol üşin erler basın qosu qajet,

Qarulı han men qarsı küresetin.

 

Qoñırat, Dulat, Sirgeli jaqsıların,

Qwpiya mäjiliske jiıp bärin,

Asqar datqa, Sapaq bi siyaqtılar,

Oyların mäjiliste etsin mälim

 

Ärelenip artıqşa terdi tökpe,

Bwl is emes jariya eter köpke,

Añsızda ayla menen qaru qajet —

Dep Mädeli aytadı Mwsabekke.

 

Orındap Mädeliniñ aytqandarın,

Mañına Qarabastau jidı bärin.

Jiında Asqarğa jürt söz beredi,

Ediñ dep erdiñ biri bağı qalıñ.

 

Mırzabay jasağınıñ ozbırlığın,

San ret Begler-bekke aytqan bwrın.

Keleli keñesine köndire almay,

Jürgenniñ bireui edi kelip qırın.

 

Asqar datqa biri edi tabandı erdiñ,

Ortaqtas qayğısına qalıñ eldiñ.

Şeşimiñdi ayt dedi Mädelige,

Dep biri sen el qorğar eren erdiñ.

 

Birisin parasattı bilimdiniñ,

Sen söyleseñ almaydı tiliñdi kim.

Qayratına aybatıñ say tuılğan,

Oğan qosa bar jäne südirligiñ.

 

Dep Asqar Mädelige söz beredi,

Boların mwnday istiñ sezgen edi.

Är jerden esitilgen dürbeleñdi,

Körermiz biz de dedi közben endi.

 

Mädeli de toqtamay sözden endi,

Tez qimıl jasau jağın közdep edi.

«Bekterdi tügel qırıp tastau qajet,

Jeterlik, osınşama tözgen « dedi.

 

Bwl jağday orındalsın sizdiñ üyde,

Bergeysiz tapsırmanı Jäbek bige.

Keregeler kerilsin qazıq qaqpay,

Keñeytilip sıyğanday bekter üyge.

 

Mırzalar alar üyden sıbağasın,

Bekterdiñ birin qoymay kessek basın.

Soñğı jağın körermiz talqımızdan.

Jandarı jahannamnan jay alğan soñ.

 

Ordağa jayğasqanda bekter kelip,

Jatqanda as-su işiligi etter jelinip,

Müsabek Ayım qızdı äkelsin de,

Qarauıl basın alsın şetten kelip.

 

Sırttağı, iştegi — iske jarar,

«Sorpa dayın» degen söz bolsın habar.

Biz işten Mırzabidi jayğar sätte,

Üydi audarıp tastasın sırttağılar.

 

Biz-işten, Mwsabekter-tiip sırttan,

Qaldırmay bireuinde şetke şıqqan.

Jauızdardı jayratıp tastau qajet,

Ar-namısın halıqtıñ jerge tıqqan.

 

Dep jasırın jayında bwrıp moyın,

Mädeli Asqar datqağa ayttı oyın.

Bwğan qalay qaraysız ağa siz dep,

Toqtaydı qwlaq sala tiktep boyın.

 

Bwl oy dwrıs bolğanmen şariyatqa,

Ozbır moyın wsınbas ar wyatqa.

Bwl dünie jolı bir – tayğaq keşu,

Emes qoy, jazılğanday bäri hatta.

 

Qulıq, swmdıq, zwlımdıq adamzatqa,

Üstemdigin qwrğanday bwl uaqta.

Oydan orıs – qusırıp, qırdan – Qoqan,

Qoqañdauın qoymauda momın halıqqa.

 

Qoqannıñ küşi basım, qolı mıñ san,

Şayqasta qırılar köp qarusız jan.

Sondıqtan sodırlığın küşeytude,

Mastanğan mırzaları Qwdiyar han.

 

Täuekel dep siınıp jalğız haqqa,

Jigitter dayın twrsın minip atqa.

Mädeli aytqanına ne deysiñ dep,

Qaradı Asqar datqa jamağatqa.

 

Äueli – qwday-äruaq, sizge senip,

Bärimiz bwl jiınğa twrmız kelip.

Bekter tobın ordada oyrandasaq,

Arman joq deude erler ketsek ölip.

 

Dep Mwsabek maqwldap Mädeli erdi,

El senimin aqtauğa uäde berdi.

Sapaq datqa bwl qwpiya jiın sözi,

Sırtqa şaşau şıqpasın biri dedi.

 

Jiınğa jinalğandar batalasıp,

Köñildegi müddesin ayttı aşıp,

Bwl şeşimnen bas tartıp jaltarğandı,

Nan, qüran wrsın dedi qara basıp.

 

Uädemen osı jerde kelisilgen,

Ärkimniñ mindeti bar bölisilgen.

Tigilgen Jäbek bidiñ aq ordası,

Japsarlas Qotırbwlaq jelisimen.

 

Boz jusan, kiik otı, kökemaral,

Betegeli belden esip jibek samal.

Möldir bwlaq sıldırap sılıq-sılıq külip,

Marjanday malta tastan sırğıp ağar.

 

Qabıldau zeketşini otau üyde,

Jüktelgen Mädeli men Sapaq bige.

As-sudıñ jay-japsarın qadağalau,

Mindeti tapsırılğan Jäbek bige.

 

Mädeli qırıqtarda qılşıldağan,

Sapaq alpıs jas şenin alqımdağan.

Biri – datqa, bireui Südir degen,

Lauazım atağı bar halıq sıylağan.

 

Batır Baybaq, Jamanqara, Rısqwlbekter,

Biri top bastap, biri bolıp qızmetker,

Jigittiñ jik bildirmes jılpostarın,

Panalap twrsın degen wrımtal jer.

 

Mırzabi keledi dep dürlikken el,

Köşude jer-jerlerden soqqanday jel.

Köşterdiñ aldı asıp Qarataudan,

Saudakent, Sarıarqağa jetipti der.

 

Köşken el qızdarı men kelinderin,

Erkekşe kiindirip buıp belin,

Ketip bara jatqanda jasauıldar,

Teksergen tösin uıstap emşekterin.

 

Körikti qız, kelinin tartıp alıp,

Satuğa mal siyaqtı bazar salıp,

Jantalasa jabısıp jasauıldar*

Töleysiñ den bağuda qızdan salıq.

 

Taşkenttiñ Beglerbegi – Mırzahmet,

Qatıgezdigin Qwdiyar etken qwrmet,

Nemere inisi onıñ Mırzabi de,

Meyirimsiz eken swr-bet, qara-jürek.

 

Halıqqa aluan türli salıq salıp,

Malı joqtıñ jas bala qızın alıp.

Qoqan jaqqa jöneltip jatadı eken,

Qwl bazarda satuğa qoyıp narıq.

 

Közdi tartar saltanat säuletimen,

Habardar etetindey däuletinen.

Jäbek bi on qanattı aq ordasın,

Tikkizdi Ordabası tau betinen.

 

Şartqa say mäjiliste kelisilgen,

Qimıl bolmaq mırzalar kelisi men.

Tegisteu kök şalğınğa baylap qoyğan,

Qwlındar kisineude jelisinen.

 

 

Jelige qwlın baylap eala-sala,

Sarı ala qımız dayındap saba-saba.

Qonaqqa qajetti astı dayındaumen,

Jigitter sabıluda şaba-şaba.

 

Mırzabi qırıq jigit jendetimen,

Zeket jinap Qazığwrt tau betinen,

Jäbek bidiñ üyine qelip tüsti,

Elden zeket jinauğa näubetimen.

 

Jigitter auır jükti moynına alıp,

Mırzabidi kütute dayındalıp.

Astırtın Jamanqara Baybaq penen,

Qoyılğan Rısqwlbekke habarlanıp.

 

Mırzabi jasaqtarı üyge kelip,

Sapaq pen Mädeliler sälem berip.

Otırdı swhbattasıp dastarhanda,

tgırısqa saltanat säulet berip.

 

Mırzabi jasauılın aldımenen,

Sapaq bidiñ aulına barğın degen.

Basqadan bas bwzarlıq şığa qoymas,

Azulığa auızdıq salğın degen.

 

Sälemi esten şığıp qalınbasın,

Mwsabek Ayımswlu qarındasın,

Tüs aua jetkizsin dep aqordağa,

Jasauıl nıqtap aytqan tansırmasın.

 

Aq üyde kütilip bek jigitimen,

Tamaq jep, swlu süyu ümitimen,

Biri — oñ, biri bektiñ solınan jay,

Alğan Sapaq, Mädeli retimen.

 

Bekinip salt attılar tereñ sayğa,

Sekem alıp qalmauın alıp oyğa.

«Sorpa dayında» esitse atılmaqşı,

Böridey jar astınan şapqan qoyğa.

 

Mwsabek atqa Ayım tez mingin deydi,

Jarlığın Mırza bidiñ bildiñ dedi.

Qız emes qılışımdı qwştırayın,

Sen körip qızığımdı twrğın dedi.

 

Ayımdı atqa mingizip Mwsabek-te,

Attanıp auılınan tarttı bekke.

Sapırıp sarı-ala qımız işip,

Aq üyde bekter otır bögip etke.

 

Küzetşi üy mañınan twrğan şette,

Qız ğoy dep kele jatqan mınau bekke.

Aldınan Ayım swlu qarsı şığıp,

Qolın soza bastadı aq bilekke.

 

Mwsabek narkeskenin qolına alıp,

Jendettiñ qıl moynınan qaldı salıp.

Deneden doptay wştı şabılğan bas,

«Sorpa dayın» degendi aytqandı anıq.

 

Jigitter kütip twrğan ijdihatpen,

Aq üydiñ beldeuinen köterdi atpen.

Sapaq bekti qapsıra qwşqan sätte,

Mädeli de wmtıldı ıqtiyatpen.

 

Törinde audarılıp qalğan üydiñ,

Osı dep eñ abzalı sağan sıydıñ:

Bauızdap kezdikpenen keñirdegin,

Japparğa janın berdi Mırza bidiñ.

 

Mädeli Mırza bidi qoyşa şalıp,

Qarnın jarıp — bauırınan etin alıp,

Qolınıñ et asaptı qanımenen,

Qazanda pisip twrğan etten alıp.

 

Arıstıñ su ağadı jarımenen,

Baylar qozı tasidı narımenen.

Öltirip, Mırzabidiñ etin alıp,

Qolımnıñ et asadım qanımenen».

 

Dep aytqan Mädeliniñ sözi qalğan,

Mırzabi qırğınına arnap jazğan.

Qalqojawlı Jüsiptiñ eski nwsqa,

Kitabın oqıp körsin degen jalğan.

 

Bwl şayqasta Baybaq pen Jamanqara.

Mwsabek, Imanberdi, Rısqwlbek dana,

Uälihan, Kenjehan men Tänenderdiñ,

Erligi jaylı añız bar dara-dara.

 

Jäbektiñ audarılıp aq ordası,

Talqandalıp kerege, uıq, bosağası.

Wltaraqtay turalıp üzikteri,

Mañında qalğan deydi Ordabası,

 

Qırğında qıran topan aylası asıp,

Qazınaşı jasauılı ketken qaşıp.

Quğınşı endi jetip qalğanında,

Qwtılğan der soñıña tilla şaşıp.

 

Tillanı teru menen äurelengen,

Olja dep oyda joqta qolğa kelgen.

Quğınşı keri qarap qaytqan eken,

Ketti dep qazınaşı asıp belden.

 

Äzderhan degen söz bar qaşırğandı,

Aylasın qalıñ jwrttan asırğandı.

U berip öltirgen de osı der jwrt,

Er jürek Şoyqaraday qırşın jandı.

 

Azğındıq, jağımpazdıq, mansapqorlıq,

Satqındıq, opasızdıq, wrlıq-zorlıq —

Kesepat-kesirinen, el işinde

Ne jaysañ, ne bozımdar körgen qorlıq.

Bası.

jalğası: http://kozhalar.kz/20185702-madeli-qozha-3

 

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan