مايلىقوجا

جاڭا جيناق جارىق كوردى

مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلىنىڭ تولىق شىعارمالارى جيناعىنىڭ تۇساۋ كەسەر ءراسىمى ءوتتى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتى «عىلىم ورداسى» رمك ورتالىق عىلىمي كىتاپحانادا                                                                                       «مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلى. تولىق شىعارمالار جيناعى» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋ كەسەر ءراسىمىن وتكىزدى.

«عىلىم ورداسى» رمك ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ كىتاپ قورىندا 6 ميلليونعا جۋىق قۇجات بار، ونىڭ ىشىندە سيرەك باسىلىمدار مەن قولجازبالار ەرەكشە ورىن الادى. اسا رۋحاني، ماتەريالدىق قۇندىلىققا يە بۇل كىتابي ەسكەرتكىشتەردىڭ تاريحي، عىلىمي، مادەني ماعىناسى اسا زور.

وعك قىزمەتكەرلەرى وسى قورداعى ماتەريالداردى ساقتاپ، ناسيحاتتاپ، وقىرمانعا جەتكىزۋدە قولدا بار مۇمكىندىكتەردى قولدانۋدا. سوڭعى جىلداردا  سيرەك باسىلىمداردى زەرتتەپ، عىلىمي اينالىمعا ءتۇسىرۋ جۇمىسى جاندانا ءتۇستى. سونىڭ ءبىر ايعاعى بەلگىلى قولجازبا جيناۋشى، شەجىرەتانۋشى عالىم سەيىتومار ساتتاروۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بىرلەسىپ جاسالعان ەڭبەك مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلىنىڭ شىعارمالارىنىڭ جيناعى.

«مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلى. تولىق شىعارمالار جيناعى /  ەسكى قولجازبالاردان اۋدارىپ، قۇراستىرىپ، عىلىمي تۇسىنىكتەرىن جازعاندار: س. ساتتاروۆ، ن. ەلەسباي; جاۋاپتى رەد.: ت. البەكوۆ. – الماتى: «عىلىم ورداسى»، 2019. – 550 ب.

جيناققا ءحىح عاسىر ادەبيەتىنىڭ الىبى، وڭتۇستىك قازاقستان، سىردىڭ ورتا اعىسى مەن قاراتاۋدىڭ كۇنگەيىندەگى اقىندىق مەكتەبىنىڭ وزىق ۇلگىسىن جاساعان مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلىنىڭ «عىلىم ورداسى» رمك ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ، م.و. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ، تۇركىستان ق.ا. ياساۋي اتىنداعى حقتۋ تۇركولوگيا عزي قورلارىندا ساقتالعان قولجازبا مۇرالارى، ءمىرزاشول، سارىاعاش، وتىرار، ورداباسى اۋداندارىنان تابىلعان قولجازبالارى، ولاردىڭ نۇسقالارى مەن ۆەرسيالارى تەكستولوگيالىق ساراپتاۋلاردان وتكىزىلىپ جانە ءار كەزەڭدە جارىق كورگەن كىتاپتارى نەگىزىندە ۇسىنىلدى. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا، ادەبيەتتانۋشى عالىمدارعا، جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتارىنا، دوكتورانتتارىنا (PhD) ارنالعان

تۇساۋكەسەر ءراسىمىن اشىپ، العاشقى بولىپ ءسوز سويلەگەن م.و. اۋەزوۆ اتىن. ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى، «قولجازبا جانە تەكستولوگيا» عىلىمي-يننوۆاتسيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، فيلول.ع.ك. البەكوۆ توقتار كەسىمۇلى بولدى.

سونىمەن قاتار، تۇساۋكەسەردە: زەرتتەۋشى، شەجىرەشى، كىتاپتى شىعارۋشى – ساتتاروۆ سەيىتومار، قر بعم عك «عىلىم ورداسى» رمك باس ديرەكتورى تولتاەۆ باۋىرجان ءتولتايۇلى, قر بعم عك «عىلىم ورداسى» رمك ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قايماقباەۆا قارلىعاش ەسكەندىرقىزى,

م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى قولجازبا ءبولىمىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى،    ەلەسباي نۇرجۇمامايلىقوجا اقىننىڭ شىعارمالارى بۇرىن ءا.وسپانۇلى قۇراستىرعان «مايلىقوجا» (الماتى، – 2005) جانە شىمكەنت قالاسىندا شىققان «مايلىقوجا» (شىمكەنت. – 2009) جيناعى، سونداي-اق «مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلى» – تەرمە-تولعاۋ (اتامۇرا: – 2010) سياقتى جيناقتارىندا جارىق كورگەن.

بۇگىنگى تۇساۋى كەسىلىپ وتىرعان «مايلىقوجا سۇلتانقوجا ۇلىنىڭ تولىق شىعارمالار» جيناعى جوعارى دا اتالعان جيناقتاردا شىققان ماتىندەرگە تەكستولوگيالىق ساراپتاۋلار، سالىستىرۋلار جاسالىپ، كوبى تۇپنۇسقا قولجازبالاردان تىكە اۋدارلىپ بەرىلدى. سونداي-اق بۇرىن-سوڭدى باسپا بەتىن كورمەگەن ءۇش ءجۇز بەتكە جۋىق ماتريالدارمەن تولىقتىرىلىپ دايىندالدى. ماسەلەن، سونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە: «زارقۇم» قيسساسىنىڭ مايلىقوجا جىرلاعان نۇسقاسى ءا.وسپانۇلى قۇراستىرعان «مايلىقوجا» (الماتى: 2005. – 864 ب.) جيناعىندا جارىق كوردى. وسى شىعارمانى قالقوجاۇلى جۇسىپقوجا جازىپ قالدىرعان نۇسقامەن سالسىتىرعانىمىزدا ماتىندەگى ءسوز-سويلەمدەردىڭ قولدانىسى جاعىنان بولسىن، كولەمى جاعىنان بولسىن كوپ وزگەشەلىكتەردىڭ بولعانى انىقتالدى. ماسەلەن، بۇرىنعى «زارقۇم» قيسساسىنا قاراعاندا، جۇسىپقوجا ۇلىنىڭ نۇقساسى قىرىق بەتكە ارتىعىراق. مۇنى اۋەلگى اسىل نۇسقا دەپ تانۋ ورىندى. سەبەبى، جۇسىپقوجا تۇركىستان وبلىسى سارىاعاش اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن.  جۇسىپقوجا قوقان بيلىگى كەزىندە داتقالىققا سايلانعان ابباس (اپپاز) قوجانىڭ حاتشىسى بولعان. ءوز زامانىندا مايلىقوجامەن زامانداس، بىرگە جۇرگەن ادام بولعاندىقتان جۇسىپقوجا جازىپ قالدىرعان مايلىقوجا ولەڭدەرى تۇپنۇسقاعا جاقىن دەپ ساناۋعا نەگىز بار. جيناققا جۇسىپقوجا جازىپ قالدىرعان اقىننىڭ ولەڭدەرى دەرلىكتەي ەنگىزىلدى.

سونىمەن بىرگە مايلىقوجا جەتكىزگەن حالىق مۇرالارى، سونىڭ ىشىندە مايلى ايتقان جۇمباقتار العاش رەت باسپا بەتىن كورىپ وتىر. جانە ءبىر ۇلكەن جاڭالىعى ورتالىق عىلىمي كىتاپحانانىڭ 337-بۋماسىندا اراب ارپىندە جازىلىپ، ساقتالعان ابۋباكىر ديۆاەۆ جازىپ، جيناعان «جاس كەزىندە شىعارعان ولەڭى»، «جيىرما بەس»، «ناۋرىزباي ءبيدىڭ ايەلى تۋرالى»، «ات جاقسى ارعىماقتان شابىس بولسا» قاتارلى ولەڭدەرى ەنىگىزىلدى. سونىمەن قاتار ءتۇرسىنالى اينابەكوۆ، اسان مولدا اسىلبەكۇلى قولجازبالارىنان دا كوپ شىعارمالارى تىكە اۋدارىلىپ بەرىلدى.

 

قر بعم عك «عىلىم ورداسى» رمك ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قايماقباەۆا قارلىعاش ەسكەندىرقىزى, ءسوز سويلەپ، مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلىنىڭ شىعارمالار جيناعى تۋرالى ءوز ويلارىن ءبىلدىردى. جيناقتىڭ تۇساۋكەسەرىنە كەلگەن قوناقتار مەن وقىرماندار قاۋىمى جيناق تۋرالى وڭ باعا بەردى.

مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلى (1835-1898) XIX عاسىردا ءومىر سۇرگەن اقىن-جىراۋلاردىڭ ىشىندە وزىندىك ورنى ەرەكشە، ارتىنا مول مۇرا قالدىرىپ، حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن اقىن. جامبىل اقىن مايلىقوجانىڭ اقىندىعىنا، عيبراتى مول ولەڭ-تەرمەلەرىنە «مايلىقوجا، قۇلىنشاق، ءپىرىم ەدى سيىنعان» دەپ باعاسىن  بەرگەن ەكەن. مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلى ولەڭدەرىن اۋىزشا شىعارعان، ءوزى جازىپ قالدىرعان مۇرالارى دا كەزدەسەدى. مايلىقوجانىڭ ادەبي مۇراسىن جانرى مەن مازمۇنىنا قاراي بىرنەشە تاقىرىپتارعا بولۋگە بولادى: عيبرات، ناقىلدار («ەر كوگەرەر دۇعامەن»، «جولداس بولساڭ جاقسىمەن»، «جاقسى ادام قارتايسا»), ارناۋ ولەڭدەر («احمەت تورەگە»، «تۇرلىبەككە»، تاعى باسقالار), داستان-مىسالدار («قاسقىر»، «توتىناما»، «اڭقاۋ مەن قۋ»، «شورا باتىر»، «ءۇش جىگىت»), ايتىستار. مايلىقوجا اقىننىڭ ءسۇيiنباي، مادەلقوجا جۇسىپقوجاۇلى، كۇدەرىقوجا، قۇلىنشاق، ايمان-گۇلحانىم، ۇلبيكە، قىرعىز اقىنى جانىستارمەن ءسوز سايىستىرۋى اقىن اتامىزدىڭ تەرەڭ ويلى شىندىقتى تۋ ەتكەن بiلiمدi شايىر ەكەنiنە كوز جەتكiزەمiز.

مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلى. تولىق شىعارمالار جيناعى /  ەسكى قولجازبالاردان اۋدارىپ، قۇراستىرىپ، عىلىمي تۇسىنىكتەرىن جازعاندار: س. ساتتاروۆ، ن. ەلەسباي; جاۋاپتى رەد.: ت. البەكوۆ. – الماتى: «عىلىم ورداسى»، 2019. – 550 ب.

33,5 باسپا تاباق .  تارالىمى 100 دانا.  ساندىق فورماتتا وعك سايتىندا ۇسىنىلىپ وتىر.

 

جيناققا ءحىح عاسىر ادەبيەتىنىڭ الىبى، وڭتۇستىك قازاقستان، سىردىڭ ورتا اعىسى مەن قاراتاۋدىڭ كۇنگەيىندەگى اقىندىق مەكتەبىنىڭ وزىق ۇلگىسىن جاساعان مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلىنىڭ «عىلىم ورداسى» رمك ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ، م.و. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ، تۇركىستان ق.ا. ياساۋي اتىنداعى حقتۋ تۇركولوگيا عزي قورلارىندا ساقتالعان قولجازبا مۇرالارى، ءمىرزاشول، سارىاعاش، وتىرار، ورداباسى اۋداندارىنان تابىلعان قولجازبالارى، ولاردىڭ نۇسقالارى مەن ۆەرسيالارى تەكستولوگيالىق ساراپتاۋلاردان وتكىزىلىپ جانە ءار كەزەڭدە جارىق كورگەن كىتاپتارى نەگىزىندە ۇسىنىلدى.

بۇل جيناق بەلگىلى قولجازبا جيناۋشى، شەجىرەتانۋشى عالىم سەيىتومار ساتتاروۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا جانە كوپ جىلدار جيناعان قولجازبالارى نەگىزىندە بىرلەسىپ جاسالعان ەڭبەك. سەيىتومار ساتتارۇلىنىڭ جيناعان مايلىقوجا اقىنعا قاتىستى قولجازبا كوشىرمەلەرى ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا قورىنا وتكىزىلدى.

تاڭبالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان